सागरप्रशमनम् / The Pacification of the Ocean and the Building of Nala’s Bridge
रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।।।
raktamālyāmbaradharaḥ padmapatranibhekṣaṇaḥ |
sarvapuṣpamayīṃ divyāṃ śirasā dhārayan srajam ||
jātarūpamayaiś caiva tapanīya-vibhūṣitaiḥ |
ātmajānāṃ ca ratnānāṃ bhūṣito bhūṣaṇottamaiḥ ||
dhātubhir maṇḍitaḥ śailo vividhair himavān iva |
ekāvalī-madhyagataṃ taralaṃ pāṭala-prabham ||
vipulenorasā bibhrat kaustubhasya sahodaram |
aghūrṇita-taraṅgaughaḥ kālikānila-saṅgulaḥ ||
gaṅgā-sindhu-pradhānābhir āpagābhis samāvṛtaḥ |
devatānāṃ sarūpābhir nānārūpābhir īśvaraḥ ||
sāgaraḥ samupakramya pūrvam āmnatya aravīryavān |
abravīt prāñjalir vākyaṃ rāghavaṃ śarapāṇinam ||
Nakasuot siya ng pulang mga kuwintas ng bulaklak at pulang kasuotan, may mga matang tulad ng talulot ng lotus; at sa kanyang ulo’y pasan ang isang banal at kahanga-hangang korona ng garlandang binuo ng lahat ng uri ng bulaklak. Pinalamutian siya ng kumikislap na ginto at ng pinakamainam na hiyas na yari sa mga batong-gemang isinilang sa karagatan; nagniningning na wari’y Himavān, bundok na hitik sa sari-saring mineral. Sa maluwang niyang dibdib ay nakalapat ang isang maselang palawit sa gitna ng iisang kuwintas ng perlas, may mapulang liwanag, na tila kapantay ng hiyas na Kaustubha. Sa paligid niya’y umaalon ang di-mabilang na mga alon at humahaplos ang hanging may dalang maiitim na ulap; napalilibutan siya ng mga dakilang ilog, pangunahin ang Gaṅgā at Sindhu, at ng mga nilalang na makalangit na may iba’t ibang anyo. Sa gayon, lumapit si Sāgara, unang yumukod bilang pagbati, at nang magkasalikop ang mga palad ay nagsalita kay Rāghava, na tangan ang palasong handa.
"O Ocean! When your water is dried up to the core by my arrows, huge sand will appear."
Dharma is upheld through proper conduct between powers: even a cosmic lord approaches with humility, greeting first and speaking with folded hands. Authority is balanced by courtesy and accountability.
Sāgara manifests in majestic form, accompanied by rivers and divinities, approaches Rāma, offers respectful salutation, and prepares to explain the lawful way forward (the building of a bridge).
Sāgara’s humility and diplomatic righteousness—he acknowledges Rāma’s cause and responds in a manner aligned with maryādā (propriety).