Sarga 125
पुष्पकारोहणम् (Boarding the Puṣpaka; Honoring the Allies and Departure for Ayodhyā)
युद्धकाण्ड
Sa sargang ito, mula sa tagumpay ay lumilipat ang pangyayari tungo sa pagkakasundo at pag-alis. Iniharap ni Vibhīṣaṇa kay Rāma ang Puṣpaka na pinalamutian ng mga bulaklak, nakatayo sa marangal na paggalang, at humingi ng mga tagubilin. Matapos magnilay, at habang nakikinig si Lakṣmaṇa, nagbigay si Rāma ng isang aral na parang patakaran: ang mga kakamping gumala sa gubat—mga Vānara at iba pa—na nagbuhat ng bigat ng digmaan ay dapat parangalan ng yaman at hiyas; sapagkat ang pasasalamat ang nagpapatatag ng karapat-dapat na pamumuno at pumipigil sa pagkabulok ng dharma na nagiging sanhi upang talikuran ng hukbo ang pinunong walang kabutihan. Ipinamahagi ni Vibhīṣaṇa ang mga kayamanan, at nang makita ni Rāma na naparangalan ang mga kawal, sumakay siya sa dakilang sasakyang panghimpapawid. Si Sītā, mahinhin sa harap ng nagkakatipong mga hukbo, ay inakay sa yakap ni Rāma habang sila’y sumasakay. Pagkaraan, pinahintulutan ni Rāma ang mga Vānara—lalo na si Sugrīva—na magbalik sa Kiṣkindhā kasama ang kanilang lakas, at pinagpala niya si Vibhīṣaṇa ng matatag na paghahari sa Laṅkā. Nakiusap ang mga kakampi na sumama kay Rāma sa Ayodhyā upang masaksihan ang kanyang pagkorona at batiin si Kauśalyā; pumayag si Rāma at lahat ay sumakay. Sa pahintulot ni Rāma, umangat sa langit ang Puṣpaka na pag-aari ni Kubera, at nagningning si Rāma na tulad ni Kubera—larawan ng makatarungan at maningning na kapangyarihan matapos ang digmaan.
Shlokas
Verse 1
उपस्थितंतुतंकृत्वापुष्पकंपुष्पभूषितम् ।अविदूरेस्थितोराममित्युवाचविभीषणः ।।6.125.1।।
Nang maihanda na ang Puṣpaka, na pinalamutian ng mga bulaklak, tumindig si Vibhīṣaṇa sa di-kalayuan at nagsalita kay Rāma.
Verse 2
स तुबद्धाञ्जलि: प्रह्वोविनीतोराक्षसेश्वरः ।अब्रवीत्त्वरयोपेतःकिंकरोमीतिराघवम् ।।6.125.2।।
Pagdaka’y ang panginoon ng mga rākṣasa, mapagpakumbaba at nakayuko, na magkasanib ang mga palad sa pagdarasal, ay nagmadaling lumapit at nagsabi kay Rāghava: “Ano ang ipagagawa mo sa akin?”
Verse 3
तमब्रवीन्महातेजालक्ष्मणस्योपशृण्वतः ।विमृश्यराघवोवाक्यमिदंस्नेहपुरस्कृतम् ।।6.125.3।।
Pagkatapos pag-isipang mabuti, ang dakilang maningning na Rāghava ay nagsalita ng mga salitang ito, na pinangunahan ng pag-ibig, habang si Lakṣmaṇa ay taimtim na nakikinig.
Verse 4
कृतप्रयत्नकर्माणःसर्वएववनेचराः ।रत्नैरर्थैश्चविविधैस्सम्पूज्यन्तांविभीषण ।।6.125.4।।
“O Vibhīṣaṇa, ang lahat ng naninirahan sa gubat—bawat isa na nagsikap at nagawa ang tungkulin—ay marapat parangalan ng mga hiyas, kayamanan, at sari-saring handog.”
Verse 5
सहामीभिस्त्वयालङ्कानिर्जिताराक्षसेश्वर ।हृष्टैःप्राणभयंत्यक्त्वासङ्ग्रामेष्वनिवर्तिभिः ।।6.125.5।।
“O panginoon ng mga rākṣasa, kasama ng mga bayaning ito—na nagagalak, itinakwil ang takot sa buhay, at hindi umatras sa digmaan—ang Laṅkā ay napasuko mo.”
Verse 6
त इमेकृतकर्माणस्सर्वएववनौकसः ।धनरत्नप्रदानेनकर्मैषांसफलंकुरु ।।6.125.6।।
Ang lahat ng mga naninirahan sa gubat na ito ay natapos na ang kanilang tungkulin; pagbungahin mo ang kanilang gawa sa pagbibigay ng yaman at mga hiyas.
Verse 7
एवंसम्मानिताश्चेतेमानार्हमानदात्वया ।भविष्यन्तिकृतज्ञेननिर्वृताहरियूथपाः ।।6.125.7।।
Kapag ikaw, na nagbibigay ng dangal, ay nagparangal sa mga karapat-dapat parangalan na pinuno ng mga pangkat ng mga unggoy sa ganitong paraan, sila’y masisiyahan—mapagpasalamat at payapa.
Verse 8
त्यागिनंसङ्ग्रहीतारंसानुक्रोशंजितेन्द्रियम् ।सर्वेततःअवगच्छन्तिसम्बोधयामिते ।।6.125.8।।
Kung gayon, mauunawaan ng lahat na ikaw ay mapagbigay, mahabagin, may pagpipigil sa sarili, at hindi sakim sa pag-aari; kaya ito ang aking payo sa iyo.
Verse 9
हीनंरतिगुणैस्सर्वैरभिहन्तारमाहवे ।सेनात्यजतिसम्विग्नानृपतिंतंनरेश्वरा ।।6.125.9।।
O panginoon sa mga hari, ang hukbo, sa pagkabalisa, ay iniiwan ang haring kulang sa lahat ng kabutihang-asal at nagiging tanging tagapuksa sa digmaan.
Verse 10
एवमुक्तस्तुरामेणवानरांस्तान्विभीषणः ।रत्नार्थसंविभागेनसर्वानेवाभ्यपूजयत् ।।6.125.10।।
Sa gayong utos ni Rāma, pinarangalan ni Vibhīṣaṇa ang mga pinunong Vānara sa pamamahagi ng mga hiyas at mahahalagang yaman sa kanilang lahat.
Verse 11
ततस्तान्पूजितान्दृष्टवारत्नार्थैर्हरियूथपान् ।आरुरोहतदारामस्तद्विमानमनुत्तमम् ।।6.125.11।।
Pagkakita ni Rāma na pinarangalan na ang mga pinunong unggoy sa mga hiyas at yaman, siya’y sumakay noon sa walang kapantay na sasakyang panghimpapawid na iyon.
Verse 12
अङ्केनादायवैदेहींलज्जमानांयशस्विनीम् । लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविक्रान्तेवधनुष्मता ।।6.125.12।।
Kinalong ni Rāma si Vaidehī—marangal at mahiyain—at kasama ang kapatid niyang si Lakṣmaṇa, ang matapang na may dalang pana, sila’y naghanda sa paglalakbay sa sasakyang panghimpapawid.
Verse 13
अब्रवीत्सविमानस्थःपूजयन्सर्वावानरान् ।सुग्रीवं च महावीर्यंकाकुत्स्थसविभीषणम् ।।6.125.13।।
Nang nakaupo na sa sasakyang panghimpapawid, si Kakutstha (Rāma), habang pinararangalan ang lahat ng Vānara, ay nagsalita kay Sugrīva na dakila ang lakas, at kay Vibhīṣaṇa.
Verse 14
मित्रकार्यंकृतमिदंभवद्भिद्वानरर्षभाः ।अनुज्ञातामयासर्वेयथेष्टंप्रतिगच्छत ।।6.125.14।।
O pinakadakila sa mga Vānara, natupad ninyo ang gawaing ito para sa isang kaibigan. Pinahihintulutan ko na kayong lahat—magsibalik ayon sa inyong nais.
Verse 15
यत्तुकार्यंवयस्येनस्निग्धेन च हितेन च ।कृतंसुग्रीवतत्सर्वंभवताधर्मभीरुणा ।।6.125.15।।किष्किन्धांप्रतियाह्यावुस्वसैन्येनाभिसम्वृतः ।
Sugrīva, ang lahat ng dapat gawin ng isang nakatatandang kaibigan—mapagmahal at may mabuting hangarin—ay nagawa mo, ikaw na may pagkatakot na lumihis sa dharma. Kaya magtungo ka agad sa Kiṣkindhā, na napaliligiran ng sarili mong hukbo.
Verse 16
स्वराज्येवसलङ्कायांमयादत्तेविभीषण ।।6.125.16।।न त्वांधर्षयितुंशक्तास्सेन्द्राअपिदिवौकसः ।
Vibhīṣaṇa, sa Laṅkā ay ipinagkaloob ko sa iyo ang isang kahariang ganap na iyo. Kahit ang mga diyos sa langit—kasama si Indra—ay hindi makapang-aapi sa iyo.
Verse 17
योध्यांप्रतियास्यामिराजधानींपितुर्मम ।।6.125.17।।अभ्यनुज्ञातुमिच्छामिसर्वानामन्त्रयामिवः ।
Ngayon ay tutungo ako sa Ayodhyā, ang kabiserang lungsod ng aking ama. Nais kong hingin ang inyong pahintulot; nagpapaalam ako sa inyong lahat—maging mapayapa kayo.
Verse 18
वमुक्तास्तुरामेणहरीन्द्राहरयस्तथा ।।6.125.18।।ऊचुःप्राञ्जलयस्सर्वेराक्षसश्चविभीषणः ।
Nang masabi ito ni Rāma, si Sugrīva at ang mga vānara, at si Vibhīṣaṇa sa hanay ng mga rākṣasa, ay nagsalita; silang lahat ay nakapagdaup-palad.
Verse 19
अयोध्यांगन्तुमिच्छामःसर्वन्नयतुनोभवान् ।।6.125.19।।मुद्युक्ताविचरिष्यामोवनान्युपननानि च ।
Nais naming magtungo sa Ayodhyā; nawa’y ikaw ang manguna at maghatid sa aming lahat. Masayang sasama kami sa iyo, at lilibot sa mga gubat at mga luntiang halamanan.
Verse 20
दृष्टवात्वामभिषेकार्ध्रंकौसल्यामभिवाद्य च ।।6.125.20।।अचिरादगमिष्यामःस्वगृहान्नृपसत्तम ।
O pinakamainam sa mga hari, matapos naming masaksihan ang iyong banal na paghirang at makapagbigay-galang kay Kausalyā, di magtatagal at babalik kami sa aming sariling mga tahanan.
Verse 21
एवमुक्तस्सधर्मात्मावानरैस्सविभीषणैः ।।6.125.21।।अब्रवीद्वानरान्रामस्ससुग्रीवविभीषणान् ।
Nang gayon ang sabihin ng mga vānarā at ni Vibhīṣaṇa, ang matuwid na si Rāma ay sumagot—sa mga vānarā, at kina Sugrīva at Vibhīṣaṇa.
Verse 22
प्रिययतरंलब्दंयदहंससुहृज्जनः ।।6.125.22।।सर्वैर्भवद्भिःसहितःप्रीतिंलप्स्येपुरींगतः ।
Higit na dakilang kagalakan ang aking natamo: na ako, kasama ang aking minamahal na mga kaibigan, ay makapapasok sa lungsod na kasama kayong lahat at doon makakamit ang ligaya.
Verse 23
क्षिप्रम् सुग्रीवविमानंवानरैस्सह ।।6.125.23।।त्वमप्यारोहसामात्योराक्षसेन्द्रविभीषण ।
Mabilis na sumakay si Sugrīva, kasama ang mga vānarā, sa sasakyang panghimpapawid. Ikaw man, O Vibhīṣaṇa—panginoon ng mga rākṣasa—umakyat kasama ng iyong mga ministro.
Verse 24
ततः स पुष्पकंदिव्यंसुग्रीवस्सहवानरैः ।।6.125.24।।आरुरोहमुदायुक्तःसामात्यश्चविभीषणः ।
Pagkaraan, si Sugrīva, kasama ang mga vānarā, ay masayang sumakay sa banal at makalangit na Puṣpaka; si Vibhīṣaṇa rin ay sumakay, kasama ang kanyang mga ministro.
Verse 25
तेष्वारूढेषुसर्वेषुकौबेरंपरमासनम् ।।6.125.25।।राघवणाभ्यनुज्ञातमुत्पपातविहायसम् ।
Nang makasakay na ang lahat sa pinakamataas na luklukan ni Kubera—ang Puṣpaka—sa pahintulot ni Rāghava, ito’y pumailanlang at lumundag sa kalangitan.
Verse 26
गतेनविमानेनहंसयुक्तेनभास्वता ।।6.125.26।।प्रहृष्टश्चप्रतीतश्चबभौरामःकुबेरवत् ।
Habang ang maningning na vimāna, na hinihila ng mga hamsa, ay lumilipad sa himpapawid, si Rāma—nagagalak at ganap ang loob—ay nagningning na tila si Kubera mismo.
Verse 27
Silang lahat—ang mga Vānara, ang mga oso, at maging ang makapangyarihang mga Rākṣasa—ay umupo sa kahanga-hangang vimāna nang maginhawa, hindi nagsisiksikan at may sapat na pagitan.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s insistence that allies who endured the war be materially honored; the implied dilemma is whether a new regime can claim legitimacy without gratitude—Rāma frames reward as a moral and political necessity.
Virtue-based leadership is sustained by kṛtajñatā (recognizing service) and dāna (generous recompense); a ruler lacking guṇas loses the loyalty of the army, whereas compassionate restraint and gratitude stabilize sovereignty.
Laṅkā and Kiṣkindhā mark the war’s theater and the ally-kingdom’s return, while Ayodhyā and Kauśalyā signal the homecoming and forthcoming consecration; the Puṣpaka (Kubera’s vimāna) functions as a cultural emblem of divine-sanctioned transit and royal radiance.