
इन्द्रवरदानम् / Indra Grants Boons: Restoration of the Vanara Host
युद्धकाण्ड
Sa Sarga 123, matapos ang digmaan, ay inilarawan bilang isang banal na pag-uusap. Si Indra (Mahendra/Pākaśāsana/Sahasrākṣa) ay lumapit kay Rāma na nakatindig na magkadikit ang mga palad, at inanyayahan siyang magsabi ng kanyang ninanais. Ang hiling ni Rāma ay para sa kapakanan ng lahat: na ang mga vānaras at ṛkṣas na nakipaglaban para sa kanya at nakarating sa tahanan ni Yama ay muling mabuhay, mapawi ang mga sugat, at muling makapiling ang kanilang mga kaanak; at na ang kanilang mga pook ay sumagana sa mga bulaklak at bunga kahit hindi kapanahunan, at ang mga ilog ay umagos na dalisay at hitik. Sumang-ayon si Indra, pinatotohanan ang kadakilaan at katiyakan ng biyaya. Agad na nagbunga ito: ang mga nalugmok at sugatan ay bumangon na wari’y nagising lamang sa pagkakatulog, naibalik ang lakas at namangha. Pinuri ng mga deva sina Rāma at Lakṣmaṇa at ipinayo ang pagbabalik sa Ayodhyā: palayain ang mga vānaras, aliwin si Maithilī, salubungin sina Bharata at Śatrughna, makita ang mga ina, at tanggapin ang paghirang. Umalis si Indra kasama ang mga diyos sa mga vimāna na kasingliwanag ng araw; pormal na pinahintulutan ni Rāma ang mga vānaras na magpahinga, at ang hukbo’y inilarawang nagliliwanag sa panibagong karilagan.
Verse 1
प्रतिप्रयातेकाकुत्स्थेमहेन्द्रःपाकशासनः ।अब्रवीत्परमप्रीतोराघवंप्राञ्जलिंस्थितम् ।।।।
Nang makaalis na si Kākutstha, si Mahendra—ang nagpapasuko kay Pāka—ay nagsalita nang may dakilang pag-ibig kay Rāghava na nakatayo nang magkadikit ang mga palad sa paggalang.
Verse 2
अमोघंदर्शनंराम तवास्माकंनरर्षभ ।प्रीतियुक्ताःस्मतेनत्वंब्रूहियन्मनसेप्सितम् ।।।।
O Rāma, dakilang lalaki sa mga tao, ang iyong pagpapakita sa amin ay di-nabibigo at mapalad. Kami’y puspos ng kagalakan; kaya sabihin mo ang ninanais ng iyong puso.
Verse 3
एवमुक्तोमहेन्द्रेणप्रसन्नेनमहात्मना ।सुप्रसन्नमनाहृष्टोवचनंप्राहराघवः ।।।।
Nang sa gayon ay masabi ni Mahendra, ang dakilang-loob at mapagpalang panginoon, si Rāghava—payapa ang isip at nagagalak—ay nagsalita ng mga salitang ito.
Verse 4
यदिप्रीतिस्समुत्पन्नामयितेविबुधेश्वर ।वक्ष्यामिकुरुमेसत्यंवचनंवदतांवर ।।।।
Kung tunay ngang sumibol ang iyong kalinga sa akin, O Panginoon ng mga diyos—pinakamainam sa mga nagsasalita—ipahahayag ko ang aking hiling; gawin mong magkatotoo ang aking mga salita.
Verse 5
ममहेतोःपराक्रान्तायेगतायमसादनम् ।तेसर्वेजीवितंप्राप्यसमुततिष्ठन्तुवानराः ।।।।
Yaong mga Vānara na, alang-alang sa akin, ay buong tapang na nakipaglaban at naparoon sa tahanan ni Yama—nawa’y silang lahat ay muling magtamo ng buhay at magsibangon.
Verse 6
मत्कृतेविप्रयुक्तायेपुत्रैर्दारैश्चवानराः ।तान्प्रीतमनसःसर्वान्द्रष्टुमिच्छामिमानद ।।।।
O tagapagkaloob ng dangal, nais kong makita ang lahat ng Vānara na, alang-alang sa akin, nawalay sa kanilang mga anak at asawa—na ngayo’y naibalik at may galak sa puso.
Verse 7
विक्रान्ताश्चापिशूराश्च न मृत्युंगणयन्ति च ।कृतयत्नाविपन्नाश्चजीवयैनान् पुरन्दर ।।।।
Matatapang at bayani sila, at hindi nila binibilang ang kamatayan. Sa sukdulang pagsisikap, sila’y nabuwal sa kapahamakan—O Purandara, ibalik mo sila sa buhay.
Verse 8
मत्प्रियेष्वभिरक्ताश्च न मृत्युंगणयन्तिये ।त्वत्प्रसादात्समेयुस्तेवरमेतमहंवृणे ।।।।
Yaong mga tapat sa mga minamahal ko at hindi binibilang ang kamatayan—sa iyong biyaya nawa’y makabalik sila. Ito ang biyayang aking hinihiling.
Verse 9
नीरुजोनिर्व्रणांश्चैवसम्पन्नबलपौरुषान् ।गोलाङ्गूलांस्तथैवर्क्षांन्द्रष्टुमिच्छामिमानद ।।।।
O tagapagkaloob ng dangal, nais kong makita ang mga Vānara na mahahaba ang buntot at ang mga oso na walang sakit at sugat, at muling puspos ng lakas at tapang.
Verse 10
अकालेचापिपुष्पाणिमूलानि च फलानि च ।नद्यश्चविमलास्तत्रतिष्ठेयुर्यत्रवानराः ।।।।
Kahit wala sa panahon, nawa’y magkaroon ng mga bulaklak, mga ugat at mga bunga; at nawa’y dumaloy roon ang malilinis na ilog, sa mga pook na tinitirhan ng mga Vānara.
Verse 11
श्रुत्वातुवचनंतस्यराघवस्यमहात्मनः ।महेन्द्रःप्रत्युवाचेदंवचनंप्रीतिसंयुतम् ।।।।
Nang marinig ni Mahendra ang mga salita ng dakilang-loob na si Rāghava, siya’y sumagot nang may puspos na kagalakan at pag-ibig.
Verse 12
महानयंवरस्तातयस्त्वयोक्तोरघूत्तम ।वदिर्मयानोक्तपूर्वं च तस्मादेतद्भविष्यति ।।।।
Anak, O pinakamainam sa mga Raghu, dakila ang biyayang iyong hiniling. Yamang hindi ito kailanman tinanggihan ko, kaya ito’y tiyak na mangyayari.
Verse 13
समुत्तिष्ठन्तुतेसर्वेहतायेयुधिराक्षसैः ।ऋक्षाश्चसहगोपुच्छैर्निकृत्ताननबाहवः ।।।।
Magsibangon nawa silang lahat na napatay sa digmaan ng mga Rākṣasa—ang mga Vānara na mahahaba ang buntot at ang mga oso rin—bagama’t naputol ang kanilang mga mukha at mga bisig.
Verse 14
नीरुजोनिर्व्रणाश्चैवसम्पन्नबलपौरुषाः ।समुत्थास्यन्तिहरयस्सुप्तानिद्राक्ष्येयथा ।।।।
Magsisibangon ang mga unggoy—walang sakit at walang sugat, muling ganap ang lakas at tapang—gaya ng mga natutulog na bumabangon kapag nagwakas ang antok.
Verse 15
सुहृद्भिर्बान्धवैश्चैवज्ञातिभिःस्वजनेन च ।सर्वएवसमेष्यन्तिसम्युक्ताःपरयामुदा ।।।।
Magsasama-samang muli ang lahat—muling magkakatagpo ang mga kaibigan, mga kamag-anak, at sariling mga tao—puspos ng pinakamataas na kagalakan.
Verse 16
अकालेपुष्पशबलाःफलवन्तश्चपादपाः ।भविष्यन्तिमहेष्वास नद्यश्चसलिलायुताः ।।।।
O dakilang mamamana, mamumulaklak at mamumunga ang mga punò kahit hindi panahon; at ang mga ilog man ay mapupuno ng tubig.
Verse 17
सव्रणैःप्रथमंगात्रैरिदानींनिर्व्रणैस्समैः ।ततस्समुत्थितास्सर्वेसुप्त्वेवहरियूथपाः ।।।।बभूवुर्वानरास्सर्वेकिंन्वेतदितिविस्मिताः ।
Ang mga katawang dating sugatan ay ngayo’y naging buo at walang sugat; pagkaraan, nagsibangon ang lahat ng pinunò ng mga pangkat ng Vānara na wari’y nagising lamang mula sa pagtulog. Namangha ang lahat ng Vānara at nagsabi, “Ano ito?”
Verse 18
काकुत्स्थंपरिपूर्णार्थंदृष्टवासर्वेसुरोत्तमाः ।।।।अब्रुवन्परमप्रीतास्स्तुत्वारामंसलक्ष्मणम् ।
Nang makita ng lahat ng pinakadakilang mga diyos na ganap nang natupad ang layon ni Kakutstha, sila’y lubhang nagalak; pinuri nila si Rāma kasama si Lakṣmaṇa, at saka nagsalita.
Verse 19
गच्छायोध्यामितोराजन्विसर्जय च वानरान् ।।।।मैथिलींसान्त्वयस्वैनामनुरक्तांयशस्विनीम् ।
Humayo ka na mula rito patungong Ayodhyā, O Hari, at pauwiin mo ang mga Vānara. At aliwin mo si Maithilī, ang marangal at tapat na nakatuon sa iyo, at payapain ang kanyang puso.
Verse 20
भ्रारातरंभरतंपश्यत्वच्छोकाद्व्रतचारिणम् ।।।।शत्रुघ्नं च महात्मानंमात्रूःसर्वाःपरन्तप ।अभिषेचयचात्मानंपौरान्गत्वाप्रहर्षय ।।।।
O manlulupig ng kaaway, masdan mo ang iyong kapatid na si Bharata—tapat sa kanyang panata, nanghihina sa dalamhati dahil sa iyo; masdan din ang dakilang-loob na si Śatrughna at ang lahat mong ina. Tanggapin mo ang pagpapahid bilang hari, at pagdating sa mga mamamayan ay pasayahin mo sila.
Verse 21
भ्रारातरंभरतंपश्यत्वच्छोकाद्व्रतचारिणम् ।।6.123.20।।शत्रुघ्नं च महात्मानंमात्रूःसर्वाःपरन्तप ।अभिषेचयचात्मानंपौरान्गत्वाप्रहर्षय ।।6.123.21।।
O manlulupig ng kaaway, masdan mo ang iyong kapatid na si Bharata—tapat sa kanyang panata, nanghihina sa dalamhati dahil sa iyo; masdan din ang dakilang-loob na si Śatrughna at ang lahat mong ina. Tanggapin mo ang pagpapahid bilang hari, at pagdating sa mga mamamayan ay pasayahin mo sila.
Verse 22
एवमुक्त्वासहस्राक्षोरामंसौमित्रिणासह ।विमानैःसूर्यसङ्काशैर्ययौहृष्टःसुरैःसह ।।।।
Pagkasabi nito, ang libong-matang si Indra, kasama si Rāma at si Saumitrī (Lakṣmaṇa), ay masayang lumisan kasama ng mga diyos, sakay ng mga sasakyang panghimpapawid na kasingliwanag ng araw.
Verse 23
अभिवाद्य च काकुत्स्थ: सर्वांस्तांस्त्रिदशोत्तमान् ।लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावासमाज्ञापयत्तदा ।।।।
Pagkatapos magbigay-galang si Kakutstha (Rāma) sa lahat ng yaong pinakadakila sa mga diyos, iniutos niya noon na magsiuwi sa kani-kanilang himpilan ang hukbo, kasama ang kapatid niyang si Lakṣmaṇa.
Verse 24
ततस्तुसालक्ष्मणरामपालितामहाचमूर्हृष्टजनायशस्विनी ।श्रियाज्वलन्तीविरराजसर्वतोनिशाप्रणीतेवहिशीतरश्मिना ।।।।
Pagkaraan, ang napakalaking hukbo—binabantayan nina Rāma at Lakṣmaṇa, puspos ng kagalakan at dakilang karangalan—ay nagningning sa lahat ng dako sa liwanag ng śrī, na wari’y gabi na pinasisinag ng malamig na sinag ng buwan.
The pivotal action is Rāma’s choice of boon: rather than personal reward, he seeks restitution for allies—revival of the fallen vānaras/ṛkṣas, healing of wounds, and reunion with families—framing victory as an obligation to repair loss.
The dialogue teaches that legitimate leadership is measured by gratitude and care for dependents; divine power is invoked not for domination but for restoration—life, health, community reunification, and ecological well-being as signs of dharmic completion.
Ayodhyā is foregrounded as the destination of civic restoration (reunion with Bharata, Śatrughna, and the mothers; consecration), while the vānaras’ habitation is culturally marked by prosperity motifs—unseasonal blossoms/fruits and pure, full rivers—signifying renewed order.