Sarga 106

Verse 1

सतुमोहात्सुसङ्क्रुद्धःकृतान्तबलचोदितः ।क्रोधसंरक्तनयनोरावणंसूतमब्रवीत् ।।।।

Ngunit si Rāvaṇa, naliligaw ng isip at labis na nagngangalit, itinutulak ng lakas ng tadhana, at namumula ang mga mata sa poot, ay nagsalita sa kaniyang tagapagmaneho ng karwahe.

Verse 2

हीनवीर्यमिवाशक्तंपौरुषेणविवर्जितम् ।भीरुंलघुमिवासत्त्वंविहीनमिवतेजसा ।।।।विमुक्तमिवमायाभिरस्त्रैरिवबहिष्कृतम् ।मामवज्ञायदुर्बुद्धेस्वयाबुद्ध्याविचेष्टसे ।।।।

Sa pag-aakalang ako ay walang tapang, walang kakayahan, at salat sa pagkalalaki—duwag, hamak, at walang diwa o ningning—na tila pinabayaan ng mga estratehiya at itinakwil ng mga sandata, ikaw, hangal na tao, ay winawalang-bahala ako at kumikilos ayon sa iyong sariling maling pasya.

Verse 3

हीनवीर्यमिवाशक्तंपौरुषेणविवर्जितम् ।भीरुंलघुमिवासत्त्वंविहीनमिवतेजसा ।।6.106.2।।विमुक्तमिवमायाभिरस्त्रैरिवबहिष्कृतम् ।मामवज्ञायदुर्बुद्धेस्वयाबुद्ध्याविचेष्टसे ।।6.106.3।।

Parang ikaw ay nawalan ng mga pakana, parang itinakwil ng mga sandata; sa paghamak mo sa akin, O mangmang, kumikilos ka ayon sa sarili mong baluktot na paghatol.

Verse 4

किमर्थंमामवज्ञायमच्छन्दमनवेक्ष्य च ।त्वयाशत्रुसमक्षंमेरथोऽयमपवाहितः ।।।।

Bakit mo ako hinamak at di pinansin ang aking kalooban, at sa harap mismo ng kaaway ay inilayo mo ang aking karwaheng ito?

Verse 5

त्वयाद्यहिममानार्य चिरकालसमार्जितम् ।यशोवीर्यं च तेजश्चप्रत्ययश्चविनाशितः ।।।।

Sa ginawa mo ngayon, O hamak na tao, winasak mo ang aking dangal, ang aking kagitingan, ang aking ningning, at ang tiwalang matagal nang naipon sa akin.

Verse 6

प्रख्यातवीर्यस्यरञ्जनीयस्यविक्रमैः ।पश्यतोयुद्धलुब्धोऽहंकृतंकापुरुषस्त्वया ।।।।

Sa harap ng kalabang bantog sa lakas at kahanga-hanga sa kanyang giting, ginawa mo akong—bagaman mahilig sa digmaan—na magmukhang duwag, habang ako’y nakatanaw.

Verse 7

यस्त्वंरथमिदंमोहान्नचेद्वहसिदुर्मते ।सत्योऽप्रतितर्कोमेपरेणत्वमुपस्कृतः ।।।।

Kung sa pagkahibang ay hindi mo ihahatid ang karwaheng ito, O masamang isip, tunay at walang pag-aalinlangan sa akin na ikaw ay napasakamay ng kaaway.

Verse 8

न हितद्विद्यतेकर्मसुहृदोहितकाङ्क्षिणः ।रिपूणांसदृशंत्वेतद्यतत्त्वयैतदनुष्ठितम् ।।।।

Hindi ito gawa ng kaibigang naghahangad ng kapakanan; ang ginawa mo’y bagay sa mga kaaway.

Verse 9

निवर्तयरथंशीघ्रंयावन्नापैतिमेरिपुः ।यदिवाध्युषितोऽसित्वंस्मर्यतेयदिमेगुणः ।।।।

Ibalik mo agad ang karwahe, bago pa makalayo ang aking kaaway; kung tunay ngang matagal kang nanahan sa piling ko at kung naaalala mo pa ang aking mga kabutihan.

Verse 10

एवंपुरुषमुक्तस्तुहितबुद्धिबुद्धिना ।अब्रवीद्रावणंसूतोहितंसानुनयंवचः ।।।।

Kahit siya’y pinagsalitaan nang marahas ni Rāvaṇa, ang kutsero—may matuwid at mapagkalingang paghatol—ay sumagot sa kanya ng mga salitang kapaki-pakinabang at mapagpayapa.

Verse 11

न भीतोऽस्मि न मूढोऽस्मिनोपजप्तोऽस्मिशत्रुभिः ।न प्रमत्तो न निःस्नेहोविस्मृता न च सत्क्रिया ।।।।

“Hindi ako natatakot; hindi ako mangmang; hindi rin ako napasunod ng mga kaaway. Hindi ako pabaya, ni walang katapatan; at hindi ko rin nalimot ang mabubuting paglilingkod na ipinagkaloob sa akin.”

Verse 12

मयातुहितकामेवयशश्चपरिरक्षता ।स्नेहप्रसन्नमनसाहितमित्यप्रियंकृतम् ।।।।

“Ngunit ako—nagnanais ng iyong kapakanan at nag-iingat ng iyong dangal—na may pusong pinalambot ng pag-ibig at mabuting kalooban, ay ginawa ang itinuring kong makabubuti, kahit ito’y nakasama sa iyong loob.”

Verse 13

नास्मिन्नर्थेमहाराज त्वंमांप्रियहितेरतम् ।कश्चिल्लघुरिवानार्योदोषतोगन्तुमर्हसि ।।।।

“Sa bagay na ito, O dakilang hari, huwag mo akong hatulan—na nakatuon sa kaaya-aya ngunit kapaki-pakinabang—na para bang ako’y isang hamak at di-karapat-dapat, at sisihin sa pagkakamali.”

Verse 14

श्रूयतांप्रतिदास्यामियन्निमित्तंमयारथः ।नदीवेगइवामंभोभिेसंयुगेविनिवर्तितः ।।।।

“Makinig ka—sasagutin ko kung anong dahilan kung bakit ko ipinabalik ang karwahe mula sa labanan, na wari’y inililihis ang rumaragasang agos ng ilog patungo sa dagat.”

Verse 15

श्रमंतवावगच्छामिमहतारणकर्मणा ।न हितेवीर्यसौमुख्यंप्रकर्षंवोपधारये ।।।।

Nakikita ko ang iyong pagkapagod mula sa dakilang gawain ng digmaan; at sa kalagayang ito, hindi ko namamasdan na ang iyong kagitingan ay nagpapamalas ng dating bentahe o higit na lakas.

Verse 16

रथोद्वहनखिन्नाश्चभग्नामेरथवाजिनः ।दीनाघर्मपरिश्रान्तागावोवर्षहताइव ।।।।

Ang aking mga kabayong humihila sa karwahe ay nanghihina sa pagbubuhat; sila’y wasak na—aba at lupaypay sa tindi ng init—na wari’y mga bakang hinahampas ng ulan.

Verse 17

निमित्तानि च भूयिष्ठंयानिप्रादुर्भवन्तिनः ।तेषुतेष्वभिपन्नेषुलक्ष्याम्यप्रदक्षिणम् ।।।।

At ang maraming palatandaang paulit-ulit na lumilitaw sa atin—sa bawat paglitaw nila, aking napapansin na ang mga ito’y nagiging salungat, lumilihis sa di-mapalad na daan.

Verse 18

देशकालौ च विज्ञेयौलक्षणानीङ्गितानि च ।दैन्यंहर्षश्चखेदश्चरथिनश्चबलाबलम् ।।।।

Dapat kilalanin ang lugar at panahon, ang mga tanda at pangitain; ang panghihina, pag-angat ng loob, at pagod ng mandirigma—gayundin ang lakas at kahinaan ng nakasakay sa karwahe.

Verse 19

स्थलनिम्नानिभूमेश्चसमानिविषमाणि च ।युद्धकालश्चविज्ञेयःपरस्यान्तरदर्शनम् ।।।।

Dapat malaman ang anyo ng lupa—ang mga taas at baba, ang patag at baku-bako; ang tamang sandali ng pakikidigma, at ang pagtanaw sa panloob na kahinaan ng kaaway.

Verse 20

उपयानापयाने च स्थानंप्रत्यपसर्पणम् ।सर्वमेतद्रथस्थेनज्ञेयंरथकुटुम्भिना ।।।।

Ang paglapit at pag-atras, ang pananatili sa pwesto at pag-ilag—bawat ganitong maniobra ay dapat maunawaan ng taong nakasakay sa karwahe, ang kutsero na pinagkatiwalaan ng pamamahala sa sasakyan.

Verse 21

तवविश्रामहेतोस्तुतथैषांरथवाजिनाम् ।रौद्रंवर्जयताखेदंक्षमंकृतमिदंमया ।।।।

Ginawa ko ito upang bigyan ka ng pahinga, at gayundin upang iligtas ang mga kabayong ito ng karwahe mula sa matinding hirap at pagod; dahil sa gawang ito, hinihiling ko ang iyong kapatawaran.

Verse 22

स्वेच्छयान मयावीररथोऽयमपवाहितः ।भर्तृस्नेहपरीतेनमयेदंयत्कृतंप्रभो ।।।।

O bayani, aking panginoon—ang karwaheng ito ay hindi ko iniatras dahil sa sariling kapritso lamang; ang ginawa ko ay bunsod ng debosyon at pagmamahal sa aking amo.

Verse 23

आज्ञापययथातत्त्वंवक्ष्यस्यरिनिषूदन ।तत्करिष्याम्यहंवीरगतानृण्येनचेतसा ।।।।

Utusan mo ako ayon sa iyong tunay na pasya, O tagapuksa ng mga kaaway; iyan ay aking isasagawa, O bayani, nang may isipang walang pag-aalinlangan at buong katapatan.

Verse 24

सन्तुष्टस्तेनवाक्येनरावणस्तस्यसारथेः ।प्रशस्यैनंबहुविधंयुद्धलुब्धोऽब्रवीदिदम् ।।।।

Nalugod si Rāvaṇa sa mga salita ng kanyang sarathi; pinuri niya ito sa maraming paraan, at sa pananabik sa digmaan ay nagsalita nang ganito.

Verse 25

रथंशीघ्रमिदंसूतराघवाभिमुखंनय ।नाहत्वासमरेशत्रून्निवर्तिष्यतिरावणः ।।।।

“Dalhin mo agad ang karwaheng ito, O sarathi, patungo kay Rāghava. Hindi uurong si Rāvaṇa sa labanan hangga’t hindi niya napapatumba ang mga kaaway.”

Verse 26

एवमुक्त्वाततस्तुष्टोरावणोराक्षसेश्वरः ।ददौतस्यशुभंह्येकंहस्ताभरणमुत्तमम् ।।।।श्रुत्वारावणवाक्यानिसारथिस्सन्यवर्तत ।

Pagkasabi nito, nasiyahan si Rāvaṇa, ang panginoon ng mga Rākṣasa, at iginawad niya sa sarathi ang isang napakahusay at mapalad na palamuting pangkamay. Nang marinig ang mga salita ni Rāvaṇa, ang sarathi ay bumaling at ginawa ang iniutos.

Verse 27

ततोद्रुतंरावणवाक्यचोदितःप्रचोदयामासहयान्ससारथिः ।स राक्षसेन्द्रस्य ततो महारथःक्षणेनरामस्यरथाग्रतोऽभवत् ।।।।

Pagkatapos, sa udyok ng mga salita ni Rāvaṇa, mabilis na pinatakbo ng sarathi ang mga kabayo. Sa isang kisapmata, ang dakilang karwahe ng hari ng mga Rākṣasa ay tumapat sa harap ng karwahe ni Rāma.