Sarga 101

Verse 1

तस्मिन्प्रतिहतेऽस्त्रेतुरावणोराक्षसाधिपः ।क्रोधं च द्विगुणंचक्रेक्रोधाच्चास्त्रमनन्तरम् ।।।।

Nang mapigil ang sandatang iyon, si Rāvaṇa, panginoon ng mga rākṣasa, ay lalo pang nag-alab ang poot—dinoble niya ito—at sa galit ay naghanda ng isa pang sandata.

Verse 2

मयेनविहितंरौद्रमन्यदस्त्रंमहाद्युतिः ।उत्सृष्टुंरावणोभीमंराघवायप्रचक्रमे ।।।।

Pagkaraan, ang maningning na si Rāvaṇa ay naghandang pakawalan laban kay Rāghava ang isa pang kakila-kilabot na sandata—marahas, saklaw ni Rudra—na nilikha ni Māyā.

Verse 3

ततःशूलानिनिश्चेरुर्गदाश्चमुसलानि च ।कार्मुकाद्दीप्यमानानिवज्रसाराणिसर्वशः ।।।।

Pagkaraan, mula sa busog ay sumambulat sa lahat ng dako ang nagliliyab na mga trident, mga gada, at mga bakal na pamalo—matitigas na gaya ng kulog na sandata.

Verse 4

मुद्गराःकूटपाशाश्चदीप्ताश्चाशनयस्तथा ।निष्पेतुर्विविधास्तीक्ष्णावाताइवयुगक्षये ।।।।

Mga pamukpok, mga patibong na may tinik, at nagliliyab na mga sandatang tila kidlat—iba’t ibang matutulis—ang nagsipagliparan, na parang mga unos na pinakawalan sa wakas ng yugto.

Verse 5

तदस्त्रंराघव्श्रीमानुत्तमास्त्रविदांवरः ।जघानपरमास्त्रणगान्धर्वेणमहाद्युतिः ।।।।

At si maringal na Rāghava, ang pinakadakila sa mga dalubhasa sa sandata at nagniningning sa dakilang liwanag, ay pinawi ang sandatang iyon sa pamamagitan ng kataas-taasang sandatang Gāndharva.

Verse 6

तस्मिन्प्रतिहतेऽतुराघवेणमहात्मना ।रावणःक्रोधाताम्राक्षस्सौरमस्त्रमुदैरयत् ।।।।

Nang mapigil ng dakilang Rāghava ang sandatang iyon, si Rāvaṇa—pulang-pula ang mga mata sa galit—ay saka nagpakawala ng Sandatang Araw, ang Saurāstra.

Verse 7

ततश्चक्राणिनिष्पेतुर्भास्वराणिमहान्ति च ।कार्मुकाद्भीमवेगस्यदशग्रीवस्यधीमतः ।।।।

Pagdaka, mula sa busog ng marunong na Daśagrīva ay sumiklab at lumipad ang malalaking, maningning na mga chakrá, taglay ang nakapanghihilakbot na bilis.

Verse 8

तैरासीद्गगनंदीप्तंसन्ततद्भिःरितस्ततः ।पतद्भिश्चदिशोदीप्ताश्चन्द्रसूर्यग्रहैरिव ।।।।

Dahil sa mga sandatang iyon na walang patid na dumadaloy at bumabagsak sa lahat ng dako, nagningas ang kalangitan, at lumiwanag ang mga panig na wari’y sinisinagan ng buwan, araw, at mga planeta.

Verse 9

तानिचिच्छेदबाणौघैश्चक्राणितु स राघवः ।आयुधानि च चित्राणिरावणस्यचमूमुखे ।।।।

Ngunit si Rāghava, sa ulang ng mga palaso, ay pinagputol-putol ang mga chakrá at ang sari-saring sandata ni Rāvaṇa, sa pinakaharap mismo ng hukbo.

Verse 10

तदस्त्रंतुहतंदृष्टवारावणोराक्षसाधिपः ।विव्याथदशभिर्बाणैरामंसर्वेषुमर्मसु ।।।।

Nang makita niyang napigil ang kanyang sandata, si Rāvaṇa, panginoon ng mga rākṣasa, ay tumama kay Rāma ng sampung palaso, tinutusok siya sa mga mahalagang bahagi.

Verse 11

स विद्धोदशभिर्बाणैर्महाकार्मुकनिस्सृतैः ।रावणेनमहातेजा न प्राकम्पतराघवः ।।।।

Bagaman tinamaan siya ni Rāvaṇa ng sampung palasong pinakawalan mula sa napakalakas na busog, ang dakilang si Rāghava ay hindi man lamang nayanig.

Verse 12

ततोविव्याथगात्रेषुसर्वेषुसमितिञ्जयः ।राघवस्तुसुसङ्क्रुद्धोरावणंबहुभिश्शरैः ।।।।

Pagkatapos, ang mandirigmang nagwawagi sa labanan na si Rāghava, nag-aalab sa galit, ay tumusok kay Rāvaṇa ng maraming palaso sa lahat ng kanyang mga bahagi.

Verse 13

एतस्मिन्नन्तरेक्रुद्धोराघवस्यानुजोबली ।लक्ष्मणःसायकान्सप्तजग्राहपरवीरहा ।।।।

Samantala, sa galit, ang makapangyarihang Lakṣmaṇa—nakababatang kapatid ni Rāghava, mamumuksa ng mga bayani ng kaaway—ay dumaklot ng pitong palaso.

Verse 14

तै: स्सायकैर्महावेगैरावणस्यमहाद्युति ।ध्वजंमनुष्यशीर्षंतुतस्यचिच्छेदनैकधा ।।।।

Sa mga palasong yaon na ubod-bilis at ubod-lakas, ang maningning na Lakṣmaṇa ay pinagpira-piraso ang watawat ni Rāvaṇa, yaong may palamuting ulo ng tao.

Verse 15

सारदथेश्चापिबाणेनशिरोज्वलितकुण्डलम् ।जहारलक्ष्मणःश्रीमान्नैरृतस्यमहाबलः ।।।।

Ang maringal at ubod-lakas na Lakṣmaṇa, sa isang palaso, ay pinabagsak din ang ulo ng sarathi ng rākṣasa—kumikislap ang naglalagablab na hikaw.

Verse 16

तस्यबाणैश्चचिच्छेदधनुर्गजकरोपमम् ।लक्ष्मणोराक्षसेन्द्रस्यपञ्चभिर्निशितैस्तदा ।।।।

Pagkaraan, si Lakṣmaṇa ay pinutol-putol, sa limang matatalim na palaso, ang busog ng panginoon ng mga rākṣasa—na anyong tila nguso ng elepante.

Verse 17

नीलमेघनिभांश्चास्यसदश्वान् पर्वतोपमान् ।जघानाप्लुत्यगदयारावणस्यविभीषणः ।।।।

Si Vibhīṣaṇa, lumundag pasulong, ay pinuksa sa kanyang pamalo ang mga kabayo ni Rāvaṇa—maiitim na gaya ng bughaw na ulap at kasinglaki ng mga bundok.

Verse 18

हताश्वात्त्तुस्वोवेगादवप्लुत्यमहारथात् ।कोपमाहारत्तीव्रंभ्रातरंप्रतिरावणः ।।।।

Ngunit nang mapatay ang kaniyang mga kabayo, si Rāvaṇa ay lumundag mula sa kaniyang dakilang karwahe; at sa harap ng kaniyang kapatid, ipinamalas niya ang matindi at marahas na poot.

Verse 19

ततश्शक्तिंमहाशक्तिर्दीप्तार्दीप्ताशनीमिव ।विभीषणस्यचिक्षेपराक्षसेन्द्रःप्रतापवान् ।।।।

Pagkaraan, ang makapangyarihang panginoon ng mga rākṣasa, na dakila ang tapang, ay inihagis kay Vibhīṣaṇa ang nagliliyab na sibat—tila kumikislap na kidlat.

Verse 20

अप्राप्तामेवतांबाणैस्त्रिभिश्चिच्छेदलक्ष्मणः ।अथोदतिष्ठत्सन्नादोवानराणांमहारणे ।।।।

Bago pa man iyon makarating sa tatamaan, winasak ni Lakṣmaṇa ang sibat sa tatlong palaso; at sa gitna ng dakilang labanan, umalingawngaw ang malakas na sigaw ng tagumpay ng mga Vānara.

Verse 21

स पपातत्रिधाछिन्नाशक्तिःकाञ्चनमालिनी ।सविस्फुलिङ्गाज्वलितामहोल्केवदिवश्च्युता ।।।।

Ang sibat na may gintong palamuti, na nahati sa tatlong piraso, ay bumagsak na nagliliyab at nagbubuga ng mga tilamsik ng apoy—gaya ng malaking bulalakaw na nahulog mula sa langit.

Verse 22

ततःसम्भाविततरांकालेनापिदुरासदाम् ।जग्राहविपुलांशक्तिंदीप्यमानांस्वतेजसा ।।।।

Pagkaraan, sinunggaban ni Rāvaṇa ang isang napakalaking sibat, nagniningning sa sariling liwanag—napakabagsik na kahit si Kamatayan ay mahihirapang salagin.

Verse 23

सावेगिताबलवतारावणेनदुरात्मना ।जज्वालसुमहातेजादीप्ताशनिसमप्रभा ।।।।

Umiikot sa lakas at bilis, inihagis ng makapangyarihan ngunit masamang-loob na si Rāvaṇa; ang sibat ay nagliyab sa dakilang ningning, kumikislap na tila nag-aapoy na kulog.

Verse 24

एतस्मिन्नन्तरेवीरोलक्ष्मणस्तंविभीषणम् ।प्राणसंशयमापन्नंतूर्णमभ्यवपद्यत ।।।।

Sa sandaling iyon, ang bayaning si Lakṣmaṇa, nang makita si Vibhīṣaṇa na nalugmok sa panganib ng buhay, ay dagling sumugod upang siya’y masagip at mapangalagaan.

Verse 25

तंविमोक्षयितुंवीरश्चापमायम्यलक्ष्मणः ।रावणंशक्तिहस्तंवैशरवर्षैरवाकिरत् ।।।।

Upang siya’y mailigtas, ang matapang na Lakṣmaṇa ay hinigpitan ang kanyang pana at binuhusan ng ulang-palaso si Rāvaṇa na may hawak na sibat.

Verse 26

कीर्यमाणश्शरौघेणविसृष्टेनमहात्मना ।न प्रहर्तुंमनश्चक्रेविमुखीकृतविक्रमः ।।।।

Nang siya’y paulanan ng bugso ng mga palasong pinakawalan ng dakilang mandirigma, si Rāvaṇa—napigil ang kanyang sigla—ay hindi man lamang makapagpasiya na sumalakay.

Verse 27

मोक्षितंभ्रातरंदृष्टवालक्ष्मणेन स रावणः ।लक्ष्मणाभिमुखस्तिष्ठन्निदंवचनमब्रवीत् ।।।।

Nang makita ni Rāvaṇa na ang kanyang kapatid ay nailigtas ni Lakṣmaṇa, tumindig siyang nakaharap kay Lakṣmaṇa at nagsalita ng ganitong mga salita.

Verse 28

मोक्षितस्तेबलश्लाघिन्यस्मादेवंविभीषणः ।विमुच्यराक्षसंशक्तिस्त्वयीयंविनिपात्यते ।।।।

Yamang nagmamapuri ng lakas, sapagkat sa ganyang paraan ay nailigtas mo si Vibhīṣaṇa, ang sibat na ito—pinakawalan ko—ay babagsak ngayon sa iyo!

Verse 29

एषातेहृदयंभित्त्वाशक्तिर्लोहितलक्षणा ।मद्भाहुपरिघोत्सृष्टाप्राणानादाययास्यति ।।।।

Ang sibat na ito, na may pulang tanda—inihagis ng aking bisig na tila pamalo—ay babasag sa iyong puso at aalis na taglay ang iyong buhay-hininga.

Verse 30

इत्येवमुक्तातांशक्तिमष्टघण्टांमहास्वनाम् ।मयेनमायाविहिताममोघंशत्रुघातिनीम् ।।।।लक्ष्मणायसमुद्धिश्यज्वलन्तीमिवतेजसा ।रावणःपरमक्रुद्धश्चिक्षेप च ननाद च ।।।।

Pagkasabi nito, si Rāvaṇa—lubhang nagngangalit—ay inihagis ang di-nagkakamaling sibat na yaon, nilikha ng Māyā, may walong kampana at umuugong nang malakas; itinudla niya iyon kay Lakṣmaṇa, nagliliyab na wari’y apoy sa ningning, at siya’y umungal habang inihahagis.

Verse 31

इत्येवमुक्तातांशक्तिमष्टघण्टांमहास्वनाम् ।मयेनमायाविहिताममोघंशत्रुघातिनीम् ।।6.101.30।।लक्ष्मणायसमुद्धिश्यज्वलन्तीमिवतेजसा ।रावणःपरमक्रुद्धश्चिक्षेप च ननाद च ।।6.101.31।।

Inihagis sa nakapanghihilakbot na bilis, ang sibat na yaon—umuugong na parang kulog—ay sumugod nang matulin patungo kay Lakṣmaṇa sa pinakaharapan ng labanan.

Verse 32

साक्षिप्ताभीमवेगेनवज्राशनिसमस्वना ।शक्तिरभ्यपतद्वेगाल्लक्ष्मणंरणमूर्धनि ।।।।

Inihagis sa nakapanghihilakbot na bilis, ang sibat na yaon—umuugong na parang kulog—ay sumugod nang matulin patungo kay Lakṣmaṇa sa pinakaharapan ng labanan.

Verse 33

तामनुव्याहरच्छक्तिमापतन्तीं स राघवः ।स्वस्त्यस्तुलक्ष्मणआयेतिमोघाभवहतोद्यमा ।।।।

Nang dumadagundong na papalapit ang sibat, wika ni Rāghava: “Pagpalain nawa si Lakṣmaṇa; maging walang saysay ang iyong pagsisikap na siya’y pabagsakin.”

Verse 34

रावणेनरणेशक्तिःक्रुद्धेनाशीविषोपमाः ।मुक्ताशूरस्यभीतस्यलक्ष्मणस्यममज्जसा ।।।।

Sa digmaan, ang sibat na pinakawalan ng nagngangalit na Rāvaṇa—tila kamandag ng mabagsik na ahas—ay bumaon kay Lakṣmaṇa, na nanatiling walang takot.

Verse 35

न्यपतत्सामहावेगालक्ष्मणस्यमहोरसि ।जिह्वेवोरगराजस्यदीप्यमानामहाद्युतिः ।।।।

Ang nagliliyab at maningning na sibat na yaon ay bumagsak nang ubod-bilis sa malapad na dibdib ni Lakṣmaṇa, na wari’y nag-aapoy na dila ng hari ng mga ahas.

Verse 36

ततोरावणवेगेनसुदूरमवगाढया ।शक्त्याविभिन्नहृदयःपपातभुविलक्ष्मणः ।।।।

Pagkaraan, dahil sa lakas ni Rāvaṇa, ang sibat na bumaon nang napakalalim ay matinding tumusok sa puso; at si Lakṣmaṇa ay bumagsak sa lupa.

Verse 37

तदवस्थंसमीपस्थोलक्ष्मणंप्रेक्ष्यराघवः ।भ्रातृस्नेहान्महातेजाविषण्णहृदयोऽभवत् ।।।।

Nang makita ni Rāghava ang kalagayan ni Lakṣmaṇa na nakahandusay sa malapit, ang makapangyarihang bayani—dahil sa pag-ibig sa kapatid—ay nabalot ng matinding dalamhati ang puso.

Verse 38

स मुहूर्तमिवध्यात्वाबाष्पपर्याकुलेक्षणः ।बभूवसम्रब्धतरोयुगान्तइवपावकः ।।।।

Sandaling nagmuni-muni siya, ang mga mata’y naliliman ng luha; saka siya naging higit na mabangis—gaya ng apoy sa wakas ng isang yugto.

Verse 39

न विषादस्यकालोऽयमितिसञ्चिन्त्यराघवः ।चक्रेसुतुमुलंयुद्धंरावणस्यवधेधृतः ।।।।सर्वयत्नेनमहतालक्ष्मणंपरिवीक्ष्य च ।

Sa pagninilay na, “Hindi ito panahon ng panghihina ng loob,” si Rāghava—matatag sa pagpatay kay Rāvaṇa—ay sumuong sa isang lubhang magulong digmaan, at sa bawat dakilang pagsisikap ay maingat ding inalagaan si Lakṣmaṇa.

Verse 40

सददर्शततोरामःशक्त्याभिन्नंमहाहवे ।।।।लक्ष्मणंरुधिरादिग्धंसपन्नगमिवाचलम् ।

Pagkaraan, sa dakilang labanan, nakita ni Rāma si Lakṣmaṇa na tinuhog ng śakti, nababalutan ng dugo—na wari’y bundok na may ahas na nakabaon dito.

Verse 41

तामपिप्रहितांशक्तिंरावणेनबलीयसा ।।।।यत्नतस्तेहरिश्रेष्ठा न शेकुरवमर्दितुम् ।अर्दिताश्चैवबाणौघैस्तेक्षिप्रहस्तेनरक्षसा ।। ।

Ngunit kahit sa buong pagsisikap, ang pinakadakila sa mga Vanara ay hindi nagawang bunutin ang śakti na inihagis ng makapangyarihang Rāvaṇa; sapagkat sila’y ginugulo ng sunod-sunod na ulang ng mga palaso mula sa mabilis ang kamay na rākṣasa.

Verse 42

तामपिप्रहितांशक्तिंरावणेनबलीयसा ।।6.101.41।।यत्नतस्तेहरिश्रेष्ठा न शेकुरवमर्दितुम् ।अर्दिताश्चैवबाणौघैस्तेक्षिप्रहस्तेनरक्षसा ।।6.101.42 ।

Ang śakti, matapos butasin si Saumitri, ay bumaon sa ibabaw ng lupa. Noon, si Rāma—makapangyarihan at nag-aalab sa galit sa labanan—ay hinawakan iyon sa dalawang kamay, hinila palabas ang nakapanghihilakbot na sandata, at binasag ito.

Verse 43

सौमित्रिंसाविनिर्भिद्यप्रविष्टाधरणीतलम् ।तांकराभ्यांपरामृश्यरामःशक्तिंभयावहाम् ।।।।बभञ्जसमरेक्रुद्धोबलवान्विचकर्ष च ।

Ang śakti, matapos butasin si Saumitri, ay bumaon sa ibabaw ng lupa. Noon, si Rāma—makapangyarihan at nag-aalab sa galit sa labanan—ay hinawakan iyon sa dalawang kamay, hinila palabas ang nakapanghihilakbot na sandata, at binasag ito.

Verse 44

तस्यनिष्कर्षतःशक्तिंरावणेनबलीयसा ।।।।शराःसर्वेषुगात्रेषुपातितामर्मभेदिनः ।

Habang hinihila niya palabas ang śakti, ang makapangyarihang Rāvaṇa ay nagpaulan ng mga palaso sa lahat ng kanyang mga sangkap—mga palasong tumatama sa mga mahalagang ugat at buhay na bahagi.

Verse 45

अचिन्तयित्वातान्बाणान्समालशिष्य च लक्ष्मणम् ।।।।अब्रवीच्चहनूमन्तंसुग्रीवं च महाकपिम् ।

Hindi niya inalintana ang mga palasong iyon; niyakap niya si Lakṣmaṇa, at saka nagsalita kay Hanūmān at kay Sugrīva, ang dakilang panginoon ng mga Vanara.

Verse 46

क्ष्मणंपरिवार्यैवतिष्ठध्वंवानरोत्तमाः ।।।।पराक्रमस्यकालोऽयंसम्प्राप्तोमेचिरेप्सितः ।पापात्मायंदशग्रीवोवध्यतांपापनिश्चयः ।।।।काङ्क्षितस्स्तोककस्येवघर्मान्तेमेघदर्शनम् ।

“O mga pinakadakila sa mga Vanara, palibutan ninyo at bantayan si Lakṣmaṇa. Dumating na sa akin ang oras ng tapang na matagal kong minimithi. Patayin nawa ang makasalanang Daśagrīva, na may masamang pasiya. Gaya ng ulap na inaasam ng cātaka sa dulo ng tag-init, gayon ang sandaling ito na dumating sa akin.”

Verse 47

क्ष्मणंपरिवार्यैवतिष्ठध्वंवानरोत्तमाः ।।6.101.46।।पराक्रमस्यकालोऽयंसम्प्राप्तोमेचिरेप्सितः ।पापात्मायंदशग्रीवोवध्यतांपापनिश्चयः ।।6.101.47।।काङ्क्षितस्स्तोककस्येवघर्मान्तेमेघदर्शनम् ।

O pinakadakila sa mga Vānara, magsitindig kayong matatag, palibutan si Lakṣmaṇa. Dumating na ang panahong matagal kong inasam upang ipamalas ang aking kagitingan. Patayin nawa ang makasalanang Daśagrīva, na matibay sa masamang pasiya. Sa akin, ito’y gaya ng pananabik ng munting chataka sa pagtanaw ng ulap sa dulo ng tag-init.

Verse 48

अस्मिन् मुहूर्तेनचिरात्सत्यंप्रतिशृणोमिवः ।।।।अरावणमरामंवाजगद्ध्रक्ष्यथवानराः ।

O mga Vānara, sa sandaling ito’y taimtim kong ipinapangako sa inyo ang katotohanan: di magtatagal at makikita ninyo ang daigdig na wala si Rāvaṇa—o kaya’y wala si Rāma.

Verse 49

राज्यनाशंवनेवासंदण्डकेपरिधावनम् ।।।।वैदेह्याश्चपरामर्शंरक्षोभिश्चसमागमम् ।

Ang pagkawasak ng aking kaharian, ang paninirahan ko sa gubat, ang pagdurusa sa paglalagalag sa Daṇḍaka, at ang paglapastangan kay Vaidehī at ang kanyang pagkakasangkot sa mga Rākṣasa—lahat ng pighating ito’y naririto sa aking harapan ngayon.

Verse 50

प्राप्तंदुःखंमहद्घोरंक्लेशश्चनिरयोपमः ।।।।अद्यसर्वमहंत्यक्ष्येनिहत्वारावणंरणे ।

Ang kakila-kilabot na dalamhating dumating sa akin—pighating tila impiyerno—ay magwawakas ngayon; sapagkat sa pagpatay ko kay Rāvaṇa sa digmaan, itatapon ko ang lahat ng ito.

Verse 51

यदर्थंवानरंसैन्यंसमानीतमिदंमया ।।।।सुग्रीवश्चकृतोराज्येनिहत्वावालिनंरणे ।यदर्थम् सगरःक्रान्तःसेतुःराब्धश्चसागरे ।सोऽयमद्यरणेपापश्चक्षुर्विषमागतः ।।।।

Dahil sa kanya ko tinipon ang hukbong Vānara; dahil sa kanya si Sugrīva’y naitatag sa paghahari matapos mapatay si Vālin sa labanan; dahil sa kanya natawid ang karagatan at sinimulan ang tulay sa dagat—ngayon, ang makasalanang iyon ay dumating sa saklaw ng aking paningin sa digmaang ito.

Verse 52

यदर्थंवानरंसैन्यंसमानीतमिदंमया ।।6.101.51।।सुग्रीवश्चकृतोराज्येनिहत्वावालिनंरणे ।यदर्थम् सगरःक्रान्तःसेतुःराब्धश्चसागरे ।सोऽयमद्यरणेपापश्चक्षुर्विषमागतः ।।6.101.52।।

Pagdating niya sa saklaw ng aking paningin, ang Rāvaṇa na ito’y hindi karapat-dapat mabuhay—gaya ng ahas na ang tingin ay lason, kapag napasok na sa paningin ni Vainateya (Garuḍa).

Verse 53

चक्षुर्विषयमागत्यनायंजीवितुमर्हति ।।।।दृष्टिंदृष्टिविषस्येवसर्पस्यममरावणः ।यथावावैनतेयस्यदृष्टिंप्राप्तोभुजङ्गमः ।।।।

Pagdating niya sa saklaw ng aking paningin, ang Rāvaṇa na ito’y hindi karapat-dapat mabuhay—gaya ng ahas na ang tingin ay lason, kapag napasok na sa paningin ni Vainateya (Garuḍa).

Verse 54

चक्षुर्विषयमागत्यनायंजीवितुमर्हति ।।6.101.53।।दृष्टिंदृष्टिविषस्येवसर्पस्यममरावणः ।यथावावैनतेयस्यदृष्टिंप्राप्तोभुजङ्गमः ।।6.101.54।।

Ngayon, sa aking pakikipaglaban, masdan nila ang tunay na ‘pagka-Rāma’ ni Rāma: ang tatlong daigdig—kasama ang mga Gandharva, mga Deva, at ang mga Ṛṣi at Cāraṇa—ay magiging saksi.

Verse 55

स्वस्थापश्यतदुर्धर्षायुद्धंवानरपुङ्गवाः ।असीनाःपर्वताग्रेषुममेदंरावणस्य च ।।।।

Manatiling matatag at masdan, O mga di-mapipigilang pinunong Vānara; nakaupo sa mga tuktok ng bundok, ang mabagsik na labang ito sa pagitan ko at ni Rāvaṇa.

Verse 56

अद्यरामस्यरामत्वंपश्यन्तुममसंयुगे ।त्रयोलोकास्सगन्धर्वास्सदेवास्सर्षिचारणाः ।।।।

Ngayon, sa aking pakikipaglaban, masdan nila ang tunay na ‘pagka-Rāma’ ni Rāma: ang tatlong daigdig—kasama ang mga Gandharva, mga Deva, at ang mga Ṛṣi at Cāraṇa—ay magiging saksi.

Verse 57

अद्यकर्मकरिष्यामियल्लोकाःसचराचराः ।सदेवाःकथयिष्यन्तियावद्भूमिर्धरिष्यति ।।।।समागम्यसदालोकेयथायुद्धंप्रवर्तितम् ।

Ngayong araw ay gagawa ako ng gawang yaong pag-uusapan ng lahat ng daigdig—ng mga nilalang na gumagalaw at di-gumagalaw, kasama ang mga Deva—hangga’t nananatili ang lupa: kung paanong ang digmaang ito’y isinagawa rito sa harap ng nagkakatipong sanlibutan.

Verse 58

एवमुक्त्वाशितैर्बाणैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः ।।।।आजघानरणेरामोदशग्रीवंसमाहितः ।

Pagkasabi nito, si Rama—ganap na panatag ang loob—ay humampas kay Dashagriva sa digmaan, sa pamamagitan ng matutulis na palasong may palamuting kumikislap na ginto.

Verse 59

अथप्रदीप्तैर्नाराचैर्मुसलैश्चापिरावणः ।।।।अभ्यवर्षत्तदारामंधाराभिरिवतोयदः ।

Pagkaraan, si Ravana ay nagpaulan kay Rama ng nagliliyab na mga pana at mga pamalo, na wari’y ulap na nagbubuhos ng mga agos ng ulan.

Verse 60

रामरावणमुक्तानामन्योन्यमभिनिघ्नताम् ।।।।शराणां च शराणां च बभूवतुमुलःस्वनः ।

Nang ang mga palasong pinakawalan nina Rāma at Rāvaṇa ay nagsalpukan sa himpapawid, sumiklab ang isang napakalakas na ugong ng banggaan.

Verse 61

तेभिन्नाश्चविकीर्णाश्चरामरावणयोःशराः ।।।।अन्तरिक्षात्प्रदीप्ताग्रानिपेतुर्धरणीतले ।

Wasak at nagkalat, ang mga palaso nina Rāma at Rāvaṇa—nagniningas ang mga dulo—ay bumagsak mula sa himpapawid tungo sa lupa.

Verse 62

तयोर्ज्यातलनिर्घोषारामरावणयोर्महान् ।।।।त्रासनःसर्वभूतानांबभूवाद्भुतदर्शनः ।

Sumiklab ang malakas na pagpitik at pagkalabog ng mga bagting ng pana nina Rāma at Rāvaṇa—nakapanghihilakbot sa lahat ng nilalang at kagila-gilalas pagmasdan.

Verse 63

सकीर्यमाणश्शरजालवृष्टिभिर्महात्मनादीप्तधनुष्मतार्दितः ।भयात्प्रदुद्रावसमेत्यरावणोयथाविलेनाभिहतोबलाहकः ।।।।

Sa pag-atake ng dakilang mamamana na may nagliliyab na pana, habang bumubuhos ang mga lambat ng palaso, si Rāvaṇa ay tumakas sa takot kasama ang kanyang mga kasama—gaya ng ulap na tinatangay at hinahampas ng hangin.