Sarga 100

Verse 1

महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्टवातुराक्ष ।तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले ।।6.100.1।।आविवेशमहान् क्रोधोरावणंतुमहामृधे ।सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ।।6.100.2।।

Nang makita ang mga Rākṣasa na sina Mahodara at Mahāpārśva na napatay, at ang makapangyarihang bayani na si Virūpākṣa na nabuwal, isang matinding poot ang sumiklab kay Rāvaṇa sa gitna ng mabangis na labanan; pinasigla niya ang kaniyang kutsero at sinabi ang mga salitang ito.

Verse 2

महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्टवातुराक्ष ।तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले ।।6.100.1।।आविवेशमहान् क्रोधोरावणंतुमहामृधे ।सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ।।6.100.2।।

Nang makita ang mga Rākṣasa na sina Mahodara at Mahāpārśva na napatay, at ang makapangyarihang bayani na si Virūpākṣa na nabuwal, isang matinding poot ang sumiklab kay Rāvaṇa sa gitna ng mabangis na labanan; pinasigla niya ang kaniyang kutsero at sinabi ang mga salitang ito.

Verse 3

निहतानाममात्यानांरुद्धस्यनगरस्य च ।दुःखमेवापनेष्यामि हत्या तौ रामलक्ष्मणौ ।।6.100.3।।

“Sa pagpatay kina Rāma at Lakṣmaṇa, aalisin ko ang dalamhati sa aking mga napatay na ministro at ang pagdurusa ng aking lungsod na napaliligiran.”

Verse 4

रामवृक्षंरणेहमनिसीतापुष्पफलप्रदम् ।प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः ।।6.100.4।।दिविदश्चैवमैन्दश्चअङ्गदोगन्दमादनः ।हनुमांश्चसुषेणव्चसर्वे च हरियूथपाः ।।6.100.5।।

Sa digmaan, ang “punong-Rāma” ay mapapabagsak—yaong nakatakdang mamunga at mamulaklak bilang Sītā. Ang malalaking sanga nito ay sina Sugrīva, Jāmbavān, Kumuda, Nala, gayundin sina Dvivida, Mainda, Aṅgada, Gandhamādana, Hanumān, Suṣeṇa, at lahat ng mga pinunò ng hukbong-unggoy.

Verse 5

रामवृक्षंरणेहमनिसीतापुष्पफलप्रदम् ।प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः ।।6.100.4।।दिविदश्चैवमैन्दश्चअङ्गदोगन्दमादनः ।हनुमांश्चसुषेणव्चसर्वे च हरियूथपाः ।।6.100.5।।

Sa digmaan, ang “punong-Rāma” ay mapapabagsak—yaong nakatakdang mamunga at mamulaklak bilang Sītā. Ang malalaking sanga nito ay sina Sugrīva, Jāmbavān, Kumuda, Nala, gayundin sina Dvivida, Mainda, Aṅgada, Gandhamādana, Hanumān, Suṣeṇa, at lahat ng mga pinunò ng hukbong-unggoy.

Verse 6

स दिशोदशघोषेणरथस्यातिरथोमहान् ।नादयन् प्रययौतूर्णंराघवंचाभ्यधावत ।।6.100.6।।

Yaong dakilang mandirigmang sakay ng karwahe, pinaugong ang kanyang ratha hanggang umalingawngaw sa sampung dako, ay sumugod nang matulin at dumiretso kay Rāghava.

Verse 7

पूरितातेनशब्देनसनदीगिरिकानना ।सञ्चचाल मही सर्वा त्रस्तसिंहमृगद्विजा ।।6.100.7।।

Napuno ng yaong tinig ang lupain—kasama ang mga ilog, bundok, at gubat; yumanig ang buong daigdig, at ang mga leon, mababangis na hayop, at mga ibon ay nanginig sa takot.

Verse 8

तामसंसुमहाघोरंचकारास्त्रंसुदारुणम् ।निर्ददाहकपीन् सर्वांस्तेप्रपेतुःसमन्ततः ।।6.100.8।।

Pinakawalan niya ang sandatang Tāmāsa—lubhang kakila-kilabot at mabagsik; sinunog nito ang lahat ng mga vanara, at sila’y bumagsak sa magkakabilang panig.

Verse 9

उत्पपातरजोभूमौतैर्भग्नैःसम्प्रधावितैः ।न हितत्सहितुंशेकुर्भ्रह्मणानिर्मितंस्वयम् ।।6.100.9।।

Umakyat ang alikabok mula sa lupa habang ang mga nabasag na hanay ay nagtakbuhan sa iba’t ibang dako; sapagkat hindi nila nakayang tiisin ang sandatang yaon, na nilikha mismo ni Brahmā.

Verse 10

तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः ।दृष्टवाभग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ।।6.100.10।।

Nang makita ni Rāghava na ang maraming hanay ng hukbo ay wasak nang daan-daan dahil sa pinakamahuhusay na palaso ni Rāvaṇa, siya’y nanatiling nakatindig, matatag at di matinag.

Verse 11

ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् ।स ददर्शततोरामंतिष्ठन्तमपराजितम् ।।6.100.11।।लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा ।अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ।।6.100.12।।पद्मपत्रविशालाक्षंदीर्घबाहुमरिन्दमम् ।

Pagkaraan, ang tigre sa mga Rākṣasa, matapos itaboy ang hukbong Vānara, ay nakita si Rāma na nakatindig na di magagapi—kasama ang kapatid na si Lakṣmaṇa, gaya ni Viṣṇu na kasama si Vāsava—na nakasandig sa isang dambuhalang busog na wari’y kumikiskis sa langit: malalapad ang matang gaya ng talulot ng lotus, mahahaba ang bisig, at tagapagpasuko ng mga kaaway.

Verse 12

ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् ।स ददर्शततोरामंतिष्ठन्तमपराजितम् ।।6.100.11।।लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा ।अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ।।6.100.12।।पद्मपत्रविशालाक्षंदीर्घबाहुमरिन्दमम् ।

Pagkaraan, ang tigre sa mga Rākṣasa, matapos itaboy ang hukbong Vānara, ay nakita si Rāma na nakatindig na di magagapi—kasama ang kapatid na si Lakṣmaṇa, gaya ni Viṣṇu na kasama si Vāsava—na nakasandig sa isang dambuhalang busog na wari’y kumikiskis sa langit: malalapad ang matang gaya ng talulot ng lotus, mahahaba ang bisig, at tagapagpasuko ng mga kaaway.

Verse 13

ततोरामोमहातेजाःसौमित्रिसहितोबली ।।6.100.13।।वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तं च रावणम् ।समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम् ।।6.100.14।।

Pagkaraan, ang makapangyarihang Rāma, nagliliwanag sa dakilang ningning at kasama si Saumitri (Lakṣmaṇa), nang makita ang mga Vānara na nabasag sa labanan at si Rāvaṇa na sumasalakay, ay napuspos ng masidhing galak ng paninindigan at, sa gitna roon, hinawakan ang kanyang busog.

Verse 14

ततोरामोमहातेजाःसौमित्रिसहितोबली ।।6.100.13।।वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तं च रावणम् ।समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम् ।।6.100.14।।

Pagkaraan, ang makapangyarihang Rāma, nagliliwanag sa dakilang ningning at kasama si Saumitri (Lakṣmaṇa), nang makita ang mga Vānara na nabasag sa labanan at si Rāvaṇa na sumasalakay, ay napuspos ng masidhing galak ng paninindigan at, sa gitna roon, hinawakan ang kanyang busog.

Verse 15

विस्फारयितुमारेभेततः स धनुरुत्तमम् ।महावेगंमहानादंनिर्भन्दन्निवमेदिनीम् ।।6.100.15।।

Pagkaraan, sinimulan niyang higpitan at iguhit ang kaniyang dakilang busog—malakas ang bagsik at umuugong ang tunog—na wari’y pinupunit ang mismong lupa.

Verse 16

रावणस्य च बाणौघैरामविस्फारितेन च ।शब्देनराक्षसास्तेन पेतुश्च शतशस्तदा ।।6.100.16।।

Sa gitna ng ulang-bana ni Rāvaṇa at ng umuugong na pitik ng hinilang busog ni Rāma, ang mga rākṣasa ay nangabuwal noon nang daan-daan.

Verse 17

तयोःशरपथंप्राप्यरावणोराजपुत्रयोः ।स बभौ च यथाराहुःसमीपशशिसूर्ययोः ।।6.100.17।।

Nang mapasok ni Rāvaṇa ang landas ng mga palaso ng dalawang maharlikang prinsipe, siya’y nagmistulang si Rāhu na lumalapit sa buwan at sa araw.

Verse 18

तमिच्छन् प्रधमम् योद्धुंलक्ष्मणोनिशितैःशरैः ।मुमोचधनुरायम्यशरानग्निशिखोपमान् ।।6.100.18।।

Nais siyang unang salubungin sa labanan, hinila ni Lakṣmaṇa ang kaniyang busog at pinakawalan ang matutulis na palaso—na tulad ng mga dila ng apoy—patungo sa kaniya.

Verse 19

तान्मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता ।बाणान् बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ।।6.100.19।।

Pagkapakawalan pa lamang ng mga palasong iyon sa langit ng busog-dalang si Lakṣmaṇa, agad silang hinarang doon ng maningning na si Rāvaṇa sa pamamagitan ng sarili niyang mga palaso.

Verse 20

एकमेकेनबाणेनत्रिभिस्त्रीन् दशभिर्दश ।लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ।।6.100.20।।

Ipinamalas niya ang bilis ng kaniyang kamay: pinutol niya ang mga palaso ni Lakṣmaṇa—isa sa isa, tatlo sa tatlo, at sampu sa sampu.

Verse 21

अभ्यतिक्रम्यसौमित्रिंरावणःसमितिञ्जयः ।आससादरणेरामंस्थितंशैलमिवापरम् ।।6.100.21।।

Nilampasan ni Rāvaṇa, ang bantog na mananagumpay sa digmaan, si Saumitrī (Lakṣmaṇa) at sumugod kay Rāma, na nakatindig sa labanan na tila isa pang bundok.

Verse 22

स राघवंसमासाद्यक्रोधसंरक्तलोचनः ।व्यसृजच्छरवर्षाणिरावणो राक्षसेश्वरः ।।6.100.22।।

Paglapit niya kay Rāghava, si Rāvaṇa—panginoon ng mga rākṣasa—na namumula sa galit ang mga mata, ay nagpaulan ng mga palaso.

Verse 23

शराधारास्ततोरामोरावणस्यधनुश्च्युताः ।दृष्टवैवापतिताःशीघ्रंभल्लान् जग्राहसत्वरम् ।।6.100.23।।

Nang makita ni Rama ang mga ulang ng palasong pinakawalan mula sa busog ni Ravana na bumabagsak sa kanya, agad siyang dumampot nang mabilis ng mga palasong bhalla.

Verse 24

तान् शरौघांस्ततोभल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदराघवः ।दीप्यमानान् महाघोरान्क्रुद्धानाशीविषानिव ।।6.100.24।।

Pagkaraan, pinutol ni Raghava ang mga rumaragasang bugso ng palaso sa pamamagitan ng matatalim na bhalla—naglalagablab at kakila-kilabot, na wari’y nagngangalit na makamandag na ahas.

Verse 25

राघवोरावणंतूर्णंरावणोराघवंतथा ।अन्योन्यंविविधैस्तीक्ष्णैःशरवर्षैर्ववर्षतुः ।।6.100.25।।

Mabilis na pinaulanan ni Raghava si Ravana ng matatalim na salbo ng palaso, at si Ravana naman ay gayon din kay Raghava—kapwa nila binubuhusan ang isa’t isa ng sari-saring tumatagos na unos ng mga palaso.

Verse 26

चेरतुश्चचिरंचित्रंमण्डलंसव्यदक्षिणम् ।बाणवेगात्समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपराजितौ ।।6.100.26।।

Sa mahabang sandali, ang dalawang di-matatalong mandirigma ay gumalaw sa kahanga-hangang mga bilog, pakaliwa’t pakanan, na itinutulak at itinataboy ang isa’t isa sa lakas at bilis ng kanilang mga palaso.

Verse 27

तयोर्भूतानिवित्रेसुर्युगपत्सम्प्रयुध्यतोः ।रौद्रयोःसायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ।।6.100.27।।

Habang ang dalawang mabangis na mamamana ay sabay na naglalaban, nagbabatuhan ng mga palaso sa isa’t isa na tila sina Yama at Antaka, nanginig sa takot ang lahat ng nilalang—na wari’y dumating na ang huling pagguho ng daigdig.

Verse 28

सततंविविधैर्बाणैर्बभूवगगनंतदा ।घनैरिवातपापायेविद्युन्मालाससमाकुलैः ।।6.100.28।।

Noon, ang langit ay walang humpay na napuno ng sari-saring palaso, na wari’y kumpol ng maiitim na ulap sa paglubog ng liwanag, siksik sa mga kuwintas ng kidlat.

Verse 29

गवाक्षितमिवाकाशंबभूवशरवृष्टिभिः ।महावेगैस्सुतीक्ष्णैग्रैर्गृध्रपत्रैःसुवाजितैः ।।6.100.29।।

Sa ulang ng mga palaso—mabilis na parang hangin, matatalim ang dulo, at may balahibo ng buwitre—ang langit ay nagmistulang may mga bintanang parilya, na tila ginawâ na mga siwang.

Verse 30

शरान्धकारमाकाशंचक्रतुःप्रथमंतदा ।गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोथतितौ ।।6.100.30।।

Noon, sa simula pa lamang, ginawa nilang dilim ang langit sa pamamagitan ng mga palaso; at bagama’t lumubog na ang araw, wari’y dalawang dambuhalang ulap-bagyo ang biglang umangat.

Verse 31

तयोरभून्महद्युद्धमन्योन्यवथकाङ्क्षिणोः ।अनासाद्यमच्नित्यं च वृत्रवासवयोरिव ।।6.100.31।।

Sa pagitan ng dalawa—na kapwa naghahangad ng pagkalipol ng isa’t isa—sumiklab ang isang napakalaking digmaan, di-malapitan at di-mawari, gaya ng labanan nina Vṛtra at Vāsava (Indra).

Verse 32

उभौहिपरमेष्वासावुभौयुद्धविशारदौ ।उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धेविचेरतुः ।।6.100.32।।

Sapagkat kapwa sila kataas-taasang mamamana; kapwa bihasa sa pakikidigma; kapwa pangunahing dalubhasa sa mga banal na sandata at mga palasong may bisa—at sa labanan ay kumilos silang walang pag-uurong.

Verse 33

उभौहियेनव्रजतस्तेनतेनशरोर्मयः ।ऊर्मयोवायुनाविद्धा जग्मुः सागरयोरिव ।।6.100.33।।

Saan man sumulong ang dalawa, doon din humagibis ang mga alon ng palaso—gaya ng mga alon sa dalawang dagat na itinutulak ng hangin.

Verse 34

ततःसंसक्तहस्तस्तुरावणोलोकरावणः ।नराचमालांरामस्यललाटेप्रत्यमुञ्चत ।।6.100.34।।

Pagkaraan, si Rāvaṇa—ang ‘tagapaghiyaw ng mga daigdig,’ na ang mga kamay ay abalang-abala sa labanan—ay inihagis sa noo ni Rāma ang isang kuwintas ng mga bakal na palaso.

Verse 35

रौद्रचापप्रयुक्तांतांनीलोत्पलदलप्रभाम् ।शिरसाधारयद्रामो न व्यथमभ्यपद्यत ।।6.100.35।।

Ang mga palasong iyon, pinakawalan mula sa mabagsik na busog, ay dinala ni Rāma sa kanyang ulo na wari’y mga talulot ng bughaw na lotus sa kintab; hindi siya natinag ng sakit.

Verse 36

अथमन्त्रानभिजपन्रौद्रमस्तमुदीरयन् ।शरान् भूयःसमादाय रामः क्रोधसमन्वितः ।।6.100.36।।मुमोच च महातेजाश्चापमायम्यवीर्यवान् ।

Pagkatapos, ang makapangyarihan at maningning na si Rāma, nag-aalab sa galit, ay bumigkas ng mga mantra at tinawag ang sandatang pinuspos ni Rudra; muling kumuha ng maraming palaso, hinila niya ang busog at pinakawalan ang mga iyon.

Verse 37

तेमहामेघसङ्काशेकवचेपतिताःशराः ।।6.100.37।।अवध्येराक्षसेन्द्रस्य न व्यथांजनयंस्तदा ।

Ngunit ang mga palasong iyon, nang bumagsak sa baluting tulad ng dambuhalang ulap ng hari ng mga rākṣasa—na di-matagos—ay hindi noon nakapagdulot ng anumang sakit.

Verse 38

पुनरेवाधतंरामोरथस्थंराक्षसाधिपम् ।।6.100.38।।ललाटेपरमास्त्रणसर्वास्त्रकुशलोऽभिनत् ।

Muli, si Rāma—dalubhasa sa lahat ng sandata—ay tumama at tumuhog sa panginoon ng mga rākṣasa na nakasakay sa karwahe, tinamaan ang kanyang noo ng isang dakilang palaso.

Verse 39

तेभित्त्वाबाणरूपाणिपञ्चशीर्षाइवोरगाः ।।6.100.39।।श्वसन्तोविविशुर्भूमिंरावणप्रतिकूलिताः ।

Ang mga palasong iyon—na wari’y limang-ulong mga ahas—pagkaraang tumuhog, ay napaurong ni Rāvaṇa; sumisingasing, bumaon sila sa lupa.

Verse 40

निहत्यराघवस्यास्त्रंरावणःक्रोधमूर्छितः ।।6.100.40।।असुरंसुमहाघोरमन्यदस्त्रं चकारसः ।

Nang mapawalang-bisa ang sandata ni Rāghava, si Rāvaṇa—nalulunod sa poot—ay lumikha at nagpakawala ng isa pang sandata, lubhang kakila-kilabot, pinatibay ng kapangyarihang asuriko.

Verse 41

सिंहव्याघ्रमुखांश्चापिकङ्ककाकमुखानपि ।।6.100.41।।गृध्रश्येनमुखांश्चापिशृगाववदनांस्तथा ।ईहामृगमुखांश्चापिव्यादितास्यान् भयावहान् ।।6.100.42।।पञ्चास्यान् लेलिहानांश्चससर्जनिशितान् शरान् ।

Nagpakawala siya ng matutulis na palaso na ang mga ulo’y wari’y mukha ng leon at tigre, ng lawin at uwak, ng buwitre at palkon, at gayundin ng asong-gubat—nakapanghihilakbot, nakanganga nang maluwang. Nagpaulan din siya ng mga palasong tila ahas na may limang bibig, dila’y kumikislap, nakatatakot pagmasdan.

Verse 42

सिंहव्याघ्रमुखांश्चापिकङ्ककाकमुखानपि ।।6.100.41।।गृध्रश्येनमुखांश्चापिशृगाववदनांस्तथा ।ईहामृगमुखांश्चापिव्यादितास्यान् भयावहान् ।।6.100.42।।पञ्चास्यान् लेलिहानांश्चससर्जनिशितान् शरान् ।

Nagpakawala siya ng matutulis na palaso na ang mga ulo’y wari’y mukha ng leon at tigre, ng lawin at uwak, ng buwitre at palkon, at gayundin ng asong-gubat—nakapanghihilakbot, nakanganga nang maluwang. Nagpaulan din siya ng mga palasong tila ahas na may limang bibig, dila’y kumikislap, nakatatakot pagmasdan.

Verse 43

शरान् खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंश्रितान् ।।6.100.43।।श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान् ।एतांश्चान्यांश्चमायावीससर्जनिशितान् शरान् ।।6.100.44।।रामंप्रतिमहातेजाःक्रुद्धस्सर्पइवश्वसन् ।

Ang makapangyarihang mapanlinlang na iyon, nagngangalit at sumisingasing na parang ahas, ay pinakawalan laban kay Rāma ang higit pang matutulis na palaso—may mukhang asno, may mukhang baboy-ramo, may mukha ng aso at tandang, at mayroon ding anyong makara at makamandag na ahas, kasama pa ang marami pang iba.

Verse 44

शरान् खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंश्रितान् ।।6.100.43।।श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान् ।एतांश्चान्यांश्चमायावीससर्जनिशितान् शरान् ।।6.100.44।।रामंप्रतिमहातेजाःक्रुद्धस्सर्पइवश्वसन् ।

Ang makapangyarihang mapanlinlang na iyon, nagngangalit at sumisingasing na parang ahas, ay pinakawalan laban kay Rāma ang higit pang matutulis na palaso—may mukhang asno, may mukhang baboy-ramo, may mukha ng aso at tandang, at mayroon ding anyong makara at makamandag na ahas, kasama pa ang marami pang iba.

Verse 45

असुरेणसमाविष्टंसोऽस्त्रणरघुपुङ्गवः ।।6.100.45।।ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकः पावकोपमः ।

Nang ang sandatang iyon, na pinuspos ng kapangyarihang asura, ay sumalakay sa kanya, ang pinakadakila sa angkan ng Raghu—matatag ang loob at nagliliyab na parang apoy—ay nagpakawala bilang tugon ng Agni-astra, ang Sandata ng Apoy.

Verse 46

अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तत्रसूर्यमुखानपि ।।6.100.46।।चन्द्रार्धचन्द्रवक्रांश्चधूमकेतुमुखानपि ।ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान् ।।6.100.47।।विद्युजजिह्वोपमांश्चापिससर्ज विविधान् शरान् ।

Pagdaka, nagpakawala siya ng sari-saring palaso: may mga ulong nagliliyab na parang apoy, may anyong mukha ng araw; may hubog na tulad ng kabilugan ng buwan at ng gasuklay; may anyong kometa; may kulay na gaya ng mga planeta at bituin; may nakaluklok na dakilang ningning na parang bulalakaw; at may wari’y mga dila ng kidlat.

Verse 47

अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तत्रसूर्यमुखानपि ।।6.100.46।।चन्द्रार्धचन्द्रवक्रांश्चधूमकेतुमुखानपि ।ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान् ।।6.100.47।।विद्युजजिह्वोपमांश्चापिससर्ज विविधान् शरान् ।

Pagdaka, nagpakawala siya ng sari-saring palaso: may mga ulong nagliliyab na parang apoy, may anyong mukha ng araw; may hubog na tulad ng kabilugan ng buwan at ng gasuklay; may anyong kometa; may kulay na gaya ng mga planeta at bituin; may nakaluklok na dakilang ningning na parang bulalakaw; at may wari’y mga dila ng kidlat.

Verse 48

तेरावणशराघोराराघवास्त्रसमाहताः ।।6.100.48।।विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः ।

Tinamaan ng mga sandata ni Rāghava, ang mga kakila-kilabot na palaso ni Rāvaṇa ay naglaho sa himpapawid at nabasag sa sanlibong piraso.

Verse 49

तदस्त्रंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।6.100.49।।हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः ।सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ।।6.100.50।।

Nang makita nilang napawi ni Rāma—na di napapagod sa gawa—ang sandatang iyon, nagsigawan sa galak ang lahat ng mga vanara na nagbabagong-anyo; at ang matatapang na pinamumunuan ni Sugrīva ay pumaligid kay Rāghava.

Verse 50

तदस्त्रंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।6.100.49।।हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः ।सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ।।6.100.50।।

Yaong dakilang mandirigmang sakay ng karwahe, pinaugong ang kanyang ratha hanggang umalingawngaw sa sampung dako, ay sumugod nang matulin at dumiretso kay Rāghava.

Verse 51

Pagkaraan, si Rāghava—ang dakilang Dāśarathi—matapos salagin ang mga palasong pinakawalan mula sa mga bisig ni Rāvaṇa, ay napuspos ng kagalakan at nanatiling matagumpay; at ang nagagalak na mga pinuno ng mga vanara ay sumigaw nang malakas.