Shloka 45

रावण–रामयुद्धप्रारम्भः

The Intensification of the Rama–Ravana Duel

Devanagari script

असुरेणसमाविष्टंसोऽस्त्रणरघुपुङ्गवः ।।6.100.45।।ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकः पावकोपमः ।

Transliteration

asureṇa samāviṣṭaṃ so 'straṃ naraghupuṅgavaḥ || 6.100.45 ||

sasarjāstraṃ mahotsāhaḥ pāvakaḥ pāvakopamaḥ |

Translation

Nang ang sandatang iyon, na pinuspos ng kapangyarihang asura, ay sumalakay sa kanya, ang pinakadakila sa angkan ng Raghu—matatag ang loob at nagliliyab na parang apoy—ay nagpakawala bilang tugon ng Agni-astra, ang Sandata ng Apoy.

Word by Word

• असुरेण: by a demon
• असुरेण: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; Instrumental singular

• समाविष्टम्: overwhelmed/possessed
• समाविष्टम्: कर्मणि विशेषण (Adjectival to object/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; agrees with अस्त्रम्

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; Pronoun

• अस्त्रम्: missile/weapon
• अस्त्रम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; Accusative singular

• रघुपुङ्गवः: the foremost of the Raghus (Rama)
• रघुपुङ्गवः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रघु + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): रघूणां पुङ्गवः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• ससर्ज: released/let loose
• ससर्ज: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; Parasmaipada

• अस्त्रम्: a missile
• अस्त्रम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• महोत्साहः: of great energy
• महोत्साहः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् + उत्साह (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय: महान् उत्साहः यस्य; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; epithet of रघुपुङ्गवः

• पावकः: fire (as an epithet)
• पावकः: कर्ता-सम्बोधन/विशेषण (Apposition to subject)
• Type: Noun
• Root: पावक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; appositional epithet

• पावकोपमः: like fire
• पावकोपमः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पावक + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: उपमान-तत्पुरुष: पावकस्य उपमः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; epithet

Context

Deceitful and energetic Ravana provoked by anger, let loose more arrows of boar faced, dog faced, cocks faced, and alligators and serpents faced hissing like serpents and other such arrows against Rama.

Characters & Entities

• Rama (Raghu-pungava)
• Ravana (implicit opponent)
• Asura (demonic force)
• Pavaka (Fire; Fire-astra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in conflict includes proportionate, purposeful response: Rāma counters destructive adharma-force with disciplined power, not with panic or cruelty.

What is the narrative situation?

Rāma meets Rāvaṇa’s demonic missile by invoking a fire-governed astra to neutralize the threat.

Which character virtue is emphasized?

Steadfast courage and controlled strength (śaurya with saṃyama): Rāma acts decisively without being overtaken by anger.