Sarga 15

Verse 1

ते तु तां रजनीमुष्य ब्राह्मणा वेदपारगाः।उपतस्थुरुपस्थानं सह राजपुरोहिताः।।2.15.1।।

Ngunit ang mga brāhmaṇa, ganap na bihasa sa mga Veda, matapos magpuyat sa gabing yaon, ay nagtipon sa pook ng pag-aabhiseka, kasama ang mga punong saserdote ng hari.

Verse 2

अमात्या बलमुख्याश्च मुख्या ये निगमस्य च।राघवस्याभिषेकार्थे प्रियमाणास्तु संगताः।।2.15.2।।

Para sa pagpuputong kay Rāma, nagtipon ang mga ministro, ang mga pangunahing pinuno ng hukbo, at ang mga nangungunang kinatawan ng mga gild ng mangangalakal—puspos ng kagalakan.

Verse 3

उदिते विमले सूर्ये पुष्ये चाभ्यागतेऽहनि।लग्ने कर्कटके प्राप्ते जन्म रामस्य च स्थिते।।2.15.3।।अभिषेकाय रामस्य द्विजेन्द्रैरुपकल्पितम्।

Nang sumikat ang maliwanag na araw, sa araw na ang Puṣya na asterismo ay namamayani, at nang dumating ang Karkaṭa (Cancer) na lagna—ang kapanganakang lagna ni Rāma—inihanda ng mga pinakadakilang brāhmaṇa ang lahat para sa pag-aabhiseka, ang banal na pagtatalaga kay Rāma.

Verse 4

काञ्चना जलकुम्भाश्च भद्रपीठं स्वलंकृतम्।।2.15,4।।रथः च सम्यगास्तीर्णो भास्वता व्याघ्रचर्मणा।

Inihanda ang mga gintong banga ng tubig at ang maringal na upuang pangseremonya; at ang karwahe’y maayos na nilatagan ng kumikislap na balat ng tigre.

Verse 5

गङ्गायमुनयोःपुण्यात्सङ्गमादाहृतं जलम्।।2.15.5।।याश्चान्या स्सरितः पुण्या ह्रदाः कूपा स्सरांसि च।प्राग्वाहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहा स्समाहिताः।।2.15.6।।ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः।

Dinala ang tubig mula sa banal na sangam ng Gaṅgā at Yamunā; at mula rin sa iba pang mga sagradong ilog, lawa, balon, at mga latian—mga agos na patungong silangan, paitaas, at paikot-ikot—tinipon mula sa bawat panig; at mula sa lahat ng mga dagat ay kumuha rin ng tubig.

Verse 6

गङ्गायमुनयोःपुण्यात्सङ्गमादाहृतं जलम्।।2.15.5।।याश्चान्या स्सरितः पुण्या ह्रदाः कूपा स्सरांसि च।प्राग्वाहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहा स्समाहिताः।।2.15.6।।ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः।

Ang mga banga at sisidlang ginto at pilak—natatakpan ng sariwa at mapusyaw na luntiang mga dahon, pinalamutian ng mga lotus at liryo—ay nagniningning, punô hanggang labi ng pinakadalisay na inialay na tubig at ng pinasingawang bigas.

Verse 7

सलाजाः क्षीरिभिश्छन्ना घटाः काञ्चनराजताः।।2.15.7।।पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा।

Ang mga banga at sisidlang ginto at pilak—natatakpan ng sariwa at mapusyaw na luntiang mga dahon, pinalamutian ng mga lotus at liryo—ay nagniningning, punô hanggang labi ng pinakadalisay na inialay na tubig at ng pinasingawang bigas.

Verse 8

क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भा स्सुमनसः पयः।।2.15.8।।वेश्याश्चैव शुभाचारा स्सर्वाभरणभूषिताः।

Inihain ang pulot, gatas-na-maasim, ghee, pinulbos na bigas, damong darbha, mga bulaklak, at gatas; at naroon din ang mga kurtisan—may mabuting asal at pinalamutian ng lahat ng alahas—na handang maglingkod.

Verse 9

चन्द्रांशुविकचप्रख्यं काञ्चनं रत्नभूषितम्।।2.15.9।।सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनमुत्तमम्।

Para kay Rāma, nakahanda ang isang maringal na pamaypay na yari sa buntot ng yak—may hawakang ginto na may mga hiyas—kumikinang na tila banayad na sinag ng buwan.

Verse 10

चन्द्रमण्डलसङ्काशमातपत्रं च पाण्डुरम्।।2.15.10।।सज्जं द्युतिकरं श्रीमदभिषेकपुरस्कृतम्।

Isang maputlang-puting payong na panghari, maningning at marilag—na wari’y bilog ng buwan—ay inihandang nakaharap sa pook ng pag-aabhiseka.

Verse 11

पाण्डुरश्च वृषस्सज्जः पाण्डुरोऽश्वश्च सुस्थितः।।2.15.11।।प्रसृतश्च गजःश्रीमानौपवाह्यः प्रतीक्षते।

Isang maputlang-puting toro ang nakahandang tumindig; isang maputlang-puting kabayo ang maayos na nakapuwesto; at isang maringal na elepante—may umaagos na katas ng paglalandi, karapat-dapat sakyan ng hari—ang naghihintay sa paglilingkod.

Verse 12

अष्टौ च कन्या माङ्गल्या स्सर्वाभरणभूषिताः।।2.15.12।।वादित्राणि च सर्वाणि वन्दिनश्च तथाऽपरे।

Walong mapalad na dalaga, pinalamutian ng lahat ng alahas, at lahat ng uri ng mga tugtugin—gayundin ang mga tagapuri at iba pa—ay nakahandang para sa seremonya.

Verse 13

इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम्।।2.15.13।।तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम्।ते राजवचनात्तत्र समवेतामहीपतिम्।।2.15.14।।अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत्।न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः।।2.15.15।।यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः।

Gaya ng nakaugaliang paghahanda ng mga kasangkapan sa pag-aabhiseka sa kaharian ng angkan ni Ikṣvāku, gayon din tinipon ang nararapat na mga bagay para sa pag-aabhiseka ng prinsipe. Yaong mga nagtipon doon sa utos ng hari, nang hindi makita ang panginoon ng lupa, ay nagsabi: “Sino kaya ang magbabalita sa hari ng aming pagdating? Sumisikat na ang araw, ngunit hindi namin nakikita ang hari. At ang pag-aabhiseka ni Rāma, ang marunong at dakila, bilang tagapagmana, ay ganap nang nakahanda.”

Verse 14

इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम्।।2.15.13।।तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम्।ते राजवचनात्तत्र समवेतामहीपतिम्।।2.15.14।।अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत्।न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः।।2.15.15।।यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः।

Gaya ng nakaugaliang paghahanda ng mga kasangkapan sa pag-aabhiseka sa kaharian ng angkan ni Ikṣvāku, gayon din tinipon ang nararapat na mga bagay para sa pag-aabhiseka ng prinsipe. Yaong mga nagtipon doon sa utos ng hari, nang hindi makita ang panginoon ng lupa, ay nagsabi: “Sino kaya ang magbabalita sa hari ng aming pagdating? Sumisikat na ang araw, ngunit hindi namin nakikita ang hari. At ang pag-aabhiseka ni Rāma, ang marunong at dakila, bilang tagapagmana, ay ganap nang nakahanda.”

Verse 15

इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम्।।2.15.13।।तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम्।ते राजवचनात्तत्र समवेतामहीपतिम्।।2.15.14।।अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत्।न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः।।2.15.15।।यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः।

Gaya ng nakaugaliang paghahanda ng mga kasangkapan sa pag-aabhiseka sa kaharian ng angkan ni Ikṣvāku, gayon din tinipon ang nararapat na mga bagay para sa pag-aabhiseka ng prinsipe. Yaong mga nagtipon doon sa utos ng hari, nang hindi makita ang panginoon ng lupa, ay nagsabi: “Sino kaya ang magbabalita sa hari ng aming pagdating? Sumisikat na ang araw, ngunit hindi namin nakikita ang hari. At ang pag-aabhiseka ni Rāma, ang marunong at dakila, bilang tagapagmana, ay ganap nang nakahanda.”

Verse 16

इति तेषु ब्रुवाणेषु सार्वभौमान् महीपतीन्।।2.15.16।।अब्रवीत्तानिदं सर्वान्सुमन्त्रो राजसत्कृतः।

Nang magsalita nang gayon ang mga haring makapangyarihan, si Sumantra—pinarangalan at pinagkakatiwalaan ng hari—ay nagsalita sa kanilang lahat ng ganitong mga salita.

Verse 17

रामं राज्ञो नियोगेन त्वरया प्रस्थितोऽस्म्यहम्।।2.15.17।।पूज्या राज्ञो भवन्तस्तु रामस्य च विशेषतः।

“Sa utos ng hari, ako’y nagmamadaling umalis patungo kay Rāma. Kayo nama’y karapat-dapat parangalan ng hari—at lalo na ni Rāma.”

Verse 18

अयं पृच्छामि वचनात्सुखमायुष्मतामहम्।।2.15.18।।राज्ञः संप्रति बुद्धस्य यच्चागमनकारणम्।

“Sa inyong pakiusap, tatanungin ko ang hari—na ngayo’y gising na—tungkol sa kanyang kalagayan, at pati na rin ang dahilan ng kanyang pagpapatawag.”

Verse 19

इत्युक्त्वाऽन्तः पुरद्वारमाजगाम पुराणवित्।।2.15.19।।सदाऽसक्तं च तद्वेश्म सुमन्त्रः प्रविवेश ह।

Pagkasabi nito, si Sumantra—dalubhasa sa sinaunang kaugalian at kasaysayang panghari—ay nagtungo sa pintuan ng loob na silid; at pumasok siya sa bahaging palasyo na karaniwang mahigpit na nakasara.

Verse 20

तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशांपतेः।।2.15.20।।शयनीयं नरेन्द्रस्य तदाऽऽसाद्य व्यतिष्ठत।

Pagpasok niya sa panloob na silid ng hari, kanyang pinuri ang marangal na angkan; at paglapit sa silid-higaan ng monarka, siya’y tumigil doon.

Verse 21

सोऽत्यासाद्य तु तद्वेश्म तिरस्करणिमन्तरा।।2.15.21।।आशीर्भिर्गुणयुक्ताभि रभितुष्टाव राघवम्।

Paglapit niya sa silid na iyon, nanatili siya sa likod ng tabing at pinuri si Rāghava sa mga pagpapalang puspos ng kabutihan.

Verse 22

सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि।।2.15.22।।वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते।

O Kakutstha, nawa’y ipagkaloob sa iyo ang tagumpay nina Soma at Sūrya, gayundin nina Śiva at Vaiśravaṇa, at nina Varuṇa, Agni, at Indra.

Verse 23

गता भगवती रात्रिरहः शिवमुपस्थितम्।।2.15.23।।बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्।

Lumipas na ang banal na gabi; dumating na ang mapalad na araw. Gumising ka, O tigre sa mga hari, at gawin agad ang mga tungkuling kasunod.

Verse 24

ब्राह्मणा बलमुख्याश्च नैगमाश्चागता नृप।।2.15.24।।दर्शनं तेऽभिकांक्षन्ते प्रतिबुध्यस्व राघव।

O Hari, dumating na ang mga brāhmaṇa, ang mga pangunahing pinunong mandirigma, at ang mga mangangalakal; hinahangad nila ang iyong pagharap. Gumising ka, O Rāghava.

Verse 25

स्तुवन्तं तं तदा सूतं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम्।।2.15.25।।प्रतिबुध्य ततो राजा इदं वचनमब्रवीत्।

Nang panahong yaon, habang pinupuri siya ni Sumantra—ang kutsero at bihasang tagapayo—nagising ang hari at nagsalita ng ganitong mga salita.

Verse 26

राममानय सूतेति यदस्यभिहितोऽनया।।2.15.26।।किमिदं कारणं येन ममाज्ञा प्रतिहन्यते।

“Dalhin mo si Rāma, O kutsero”—iyan ang ipinag-utos niya sa iyo. Ano ang dahilan at nahahadlangan ang aking utos?

Verse 27

न चैव संप्रसुप्तोऽहमानयेहाशु राघवम्।।2.15.27।।इति राजा दशरथ स्सूतं तत्रान्वशात्पुनः।

“Hindi rin ako natutulog. Dalhin mo rito agad si Rāghava.” Sa gayon, muling iniutos ni Haring Daśaratha sa kutsero roon.

Verse 28

स राजवचनं श्रुत्वा शिरसा प्रतिपूज्य तम्।।2.15.28।।निर्जगाम नृपावासान्मन्यमानः प्रियं महत्।

Pagkarinig sa salita ng hari, iginalang niya ito sa pagyuko ng ulo; at lumabas siya mula sa palasyo, iniisip na ito’y isang dakila at kanais-nais na pangyayari.

Verse 29

प्रसन्नो राजमार्गं च पताकाध्वजशोभितम्।।2.15.29।।हृष्टः प्रमुदित स्सूतो जगामाशु विलोकयन्।

Masaya at lugod, ang kutsero’y nagmadaling lumakad, habang minamasdan ang maharlikang lansangang pinalamutian ng mga watawat at bandila.

Verse 30

स सूतस्तत्र शुश्राव रामाधिकरणाः कथाः।।2.15.30।।अभिषेचनसंयुक्तास्सर्वलोकस्य हृष्टवत्।

Doon narinig ng kutsero, sa gitna ng nagagalak na mga tao, ang mga usapang ukol kay Rāma—mga salaysay na kaugnay ng paghirang at pagluklok.

Verse 31

ततो ददर्श रुचिरं कैलासशिखरप्रभम्।।2.15.31।।रामवेश्म सुमन्त्रस्तु शक्रवेश्मसमप्रभम्।

Pagkaraan, namasdan ni Sumantra ang marikit na tahanan ni Rāma—kasingning ng tuktok ng Kailāsa, at kasingliwanag ng palasyo ni Śakra (Indra).

Verse 32

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

Namasdan ni Sumantra ang palasyo ni Rāma: may dambuhalang pintuang-dalawa at pinalamutian ng maraming pasilyo; may gintong anyo sa tuktok at mga arko ng hiyas at koral. Kumikinang na tila makapal na ulap ng taglagas, nagniningning na parang yungib ng Meru. Pinalamutian ng mararangyang kuwintas ng bulaklak at mga hiyas, winisik ng mga perlas, at pinabanguhan ng sandal at agaru, naglalabas ng halimuyak na nakalulugod sa isip na parang tuktok ng Dārdura. Pinagaganda ng huni ng sārasas at mga pabo, hitik sa maselang ukit at karangyaan, inaakit ang mata at diwa ng lahat sa matalim nitong ningning. Kasingliwanag ng buwan at araw, tulad ng tahanan ni Kubera at kahawig ng dampa ni Mahendra, punô ng sari-saring ibon. Matayog na parang tuktok ng Meru, siksik sa mga taong nakatiklop ang mga palad at sa mga taga-nayon na may dalang handog—mukhang nakatingala sa pananabik sa pagluklok kay Rāma. Mataas at maringal na parang malaking ulap, saganang pinalamutian at punô ng maraming hiyas, at siksik din sa mga kuba at mga Kirāta, ang mga mangangaso.

Verse 33

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

Namasdan ni Sumantra ang palasyo ni Rāma: may dambuhalang pintuang-dalawa at pinalamutian ng maraming pasilyo; may gintong anyo sa tuktok at mga arko ng hiyas at koral. Kumikinang na tila makapal na ulap ng taglagas, nagniningning na parang yungib ng Meru. Pinalamutian ng mararangyang kuwintas ng bulaklak at mga hiyas, winisik ng mga perlas, at pinabanguhan ng sandal at agaru, naglalabas ng halimuyak na nakalulugod sa isip na parang tuktok ng Dārdura. Pinagaganda ng huni ng sārasas at mga pabo, hitik sa maselang ukit at karangyaan, inaakit ang mata at diwa ng lahat sa matalim nitong ningning. Kasingliwanag ng buwan at araw, tulad ng tahanan ni Kubera at kahawig ng dampa ni Mahendra, punô ng sari-saring ibon. Matayog na parang tuktok ng Meru, siksik sa mga taong nakatiklop ang mga palad at sa mga taga-nayon na may dalang handog—mukhang nakatingala sa pananabik sa pagluklok kay Rāma. Mataas at maringal na parang malaking ulap, saganang pinalamutian at punô ng maraming hiyas, at siksik din sa mga kuba at mga Kirāta, ang mga mangangaso.

Verse 34

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

Namasdan ni Sumantra ang palasyo ni Rāma: may dambuhalang pintuang-dalawa at pinalamutian ng maraming pasilyo; may gintong anyo sa tuktok at mga arko ng hiyas at koral. Kumikinang na tila makapal na ulap ng taglagas, nagniningning na parang yungib ng Meru. Pinalamutian ng mararangyang kuwintas ng bulaklak at mga hiyas, winisik ng mga perlas, at pinabanguhan ng sandal at agaru, naglalabas ng halimuyak na nakalulugod sa isip na parang tuktok ng Dārdura. Pinagaganda ng huni ng sārasas at mga pabo, hitik sa maselang ukit at karangyaan, inaakit ang mata at diwa ng lahat sa matalim nitong ningning. Kasingliwanag ng buwan at araw, tulad ng tahanan ni Kubera at kahawig ng dampa ni Mahendra, punô ng sari-saring ibon. Matayog na parang tuktok ng Meru, siksik sa mga taong nakatiklop ang mga palad at sa mga taga-nayon na may dalang handog—mukhang nakatingala sa pananabik sa pagluklok kay Rāma. Mataas at maringal na parang malaking ulap, saganang pinalamutian at punô ng maraming hiyas, at siksik din sa mga kuba at mga Kirāta, ang mga mangangaso.

Verse 35

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

Namasdan ni Sumantra ang palasyo ni Rāma: may dambuhalang pintuang-dalawa at pinalamutian ng maraming pasilyo; may gintong anyo sa tuktok at mga arko ng hiyas at koral. Kumikinang na tila makapal na ulap ng taglagas, nagniningning na parang yungib ng Meru. Pinalamutian ng mararangyang kuwintas ng bulaklak at mga hiyas, winisik ng mga perlas, at pinabanguhan ng sandal at agaru, naglalabas ng halimuyak na nakalulugod sa isip na parang tuktok ng Dārdura. Pinagaganda ng huni ng sārasas at mga pabo, hitik sa maselang ukit at karangyaan, inaakit ang mata at diwa ng lahat sa matalim nitong ningning. Kasingliwanag ng buwan at araw, tulad ng tahanan ni Kubera at kahawig ng dampa ni Mahendra, punô ng sari-saring ibon. Matayog na parang tuktok ng Meru, siksik sa mga taong nakatiklop ang mga palad at sa mga taga-nayon na may dalang handog—mukhang nakatingala sa pananabik sa pagluklok kay Rāma. Mataas at maringal na parang malaking ulap, saganang pinalamutian at punô ng maraming hiyas, at siksik din sa mga kuba at mga Kirāta, ang mga mangangaso.

Verse 36

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

Namasdan ni Sumantra ang palasyo ni Rāma: may dambuhalang pintuang-dalawa at pinalamutian ng maraming pasilyo; may gintong anyo sa tuktok at mga arko ng hiyas at koral. Kumikinang na tila makapal na ulap ng taglagas, nagniningning na parang yungib ng Meru. Pinalamutian ng mararangyang kuwintas ng bulaklak at mga hiyas, winisik ng mga perlas, at pinabanguhan ng sandal at agaru, naglalabas ng halimuyak na nakalulugod sa isip na parang tuktok ng Dārdura. Pinagaganda ng huni ng sārasas at mga pabo, hitik sa maselang ukit at karangyaan, inaakit ang mata at diwa ng lahat sa matalim nitong ningning. Kasingliwanag ng buwan at araw, tulad ng tahanan ni Kubera at kahawig ng dampa ni Mahendra, punô ng sari-saring ibon. Matayog na parang tuktok ng Meru, siksik sa mga taong nakatiklop ang mga palad at sa mga taga-nayon na may dalang handog—mukhang nakatingala sa pananabik sa pagluklok kay Rāma. Mataas at maringal na parang malaking ulap, saganang pinalamutian at punô ng maraming hiyas, at siksik din sa mga kuba at mga Kirāta, ang mga mangangaso.

Verse 37

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

Namasdan ni Sumantra ang palasyo ni Rāma: may dambuhalang pintuang-dalawa at pinalamutian ng maraming pasilyo; may gintong anyo sa tuktok at mga arko ng hiyas at koral. Kumikinang na tila makapal na ulap ng taglagas, nagniningning na parang yungib ng Meru. Pinalamutian ng mararangyang kuwintas ng bulaklak at mga hiyas, winisik ng mga perlas, at pinabanguhan ng sandal at agaru, naglalabas ng halimuyak na nakalulugod sa isip na parang tuktok ng Dārdura. Pinagaganda ng huni ng sārasas at mga pabo, hitik sa maselang ukit at karangyaan, inaakit ang mata at diwa ng lahat sa matalim nitong ningning. Kasingliwanag ng buwan at araw, tulad ng tahanan ni Kubera at kahawig ng dampa ni Mahendra, punô ng sari-saring ibon. Matayog na parang tuktok ng Meru, siksik sa mga taong nakatiklop ang mga palad at sa mga taga-nayon na may dalang handog—mukhang nakatingala sa pananabik sa pagluklok kay Rāma. Mataas at maringal na parang malaking ulap, saganang pinalamutian at punô ng maraming hiyas, at siksik din sa mga kuba at mga Kirāta, ang mga mangangaso.

Verse 38

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

Namasdan ni Sumantra ang palasyo ni Rāma: may dambuhalang pintuang-dalawa at pinalamutian ng maraming pasilyo; may gintong anyo sa tuktok at mga arko ng hiyas at koral. Kumikinang na tila makapal na ulap ng taglagas, nagniningning na parang yungib ng Meru. Pinalamutian ng mararangyang kuwintas ng bulaklak at mga hiyas, winisik ng mga perlas, at pinabanguhan ng sandal at agaru, naglalabas ng halimuyak na nakalulugod sa isip na parang tuktok ng Dārdura. Pinagaganda ng huni ng sārasas at mga pabo, hitik sa maselang ukit at karangyaan, inaakit ang mata at diwa ng lahat sa matalim nitong ningning. Kasingliwanag ng buwan at araw, tulad ng tahanan ni Kubera at kahawig ng dampa ni Mahendra, punô ng sari-saring ibon. Matayog na parang tuktok ng Meru, siksik sa mga taong nakatiklop ang mga palad at sa mga taga-nayon na may dalang handog—mukhang nakatingala sa pananabik sa pagluklok kay Rāma. Mataas at maringal na parang malaking ulap, saganang pinalamutian at punô ng maraming hiyas, at siksik din sa mga kuba at mga Kirāta, ang mga mangangaso.

Verse 39

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

Namasdan ni Sumantra ang palasyo ni Rāma: may dambuhalang pintuang-dalawa at pinalamutian ng maraming pasilyo; may gintong anyo sa tuktok at mga arko ng hiyas at koral. Kumikinang na tila makapal na ulap ng taglagas, nagniningning na parang yungib ng Meru. Pinalamutian ng mararangyang kuwintas ng bulaklak at mga hiyas, winisik ng mga perlas, at pinabanguhan ng sandal at agaru, naglalabas ng halimuyak na nakalulugod sa isip na parang tuktok ng Dārdura. Pinagaganda ng huni ng sārasas at mga pabo, hitik sa maselang ukit at karangyaan, inaakit ang mata at diwa ng lahat sa matalim nitong ningning. Kasingliwanag ng buwan at araw, tulad ng tahanan ni Kubera at kahawig ng dampa ni Mahendra, punô ng sari-saring ibon. Matayog na parang tuktok ng Meru, siksik sa mga taong nakatiklop ang mga palad at sa mga taga-nayon na may dalang handog—mukhang nakatingala sa pananabik sa pagluklok kay Rāma. Mataas at maringal na parang malaking ulap, saganang pinalamutian at punô ng maraming hiyas, at siksik din sa mga kuba at mga Kirāta, ang mga mangangaso.

Verse 40

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

Namasdan ni Sumantra ang palasyo ni Rāma: may dambuhalang pintuang-dalawa at pinalamutian ng maraming pasilyo; may gintong anyo sa tuktok at mga arko ng hiyas at koral. Kumikinang na tila makapal na ulap ng taglagas, nagniningning na parang yungib ng Meru. Pinalamutian ng mararangyang kuwintas ng bulaklak at mga hiyas, winisik ng mga perlas, at pinabanguhan ng sandal at agaru, naglalabas ng halimuyak na nakalulugod sa isip na parang tuktok ng Dārdura. Pinagaganda ng huni ng sārasas at mga pabo, hitik sa maselang ukit at karangyaan, inaakit ang mata at diwa ng lahat sa matalim nitong ningning. Kasingliwanag ng buwan at araw, tulad ng tahanan ni Kubera at kahawig ng dampa ni Mahendra, punô ng sari-saring ibon. Matayog na parang tuktok ng Meru, siksik sa mga taong nakatiklop ang mga palad at sa mga taga-nayon na may dalang handog—mukhang nakatingala sa pananabik sa pagluklok kay Rāma. Mataas at maringal na parang malaking ulap, saganang pinalamutian at punô ng maraming hiyas, at siksik din sa mga kuba at mga Kirāta, ang mga mangangaso.

Verse 41

स वाजियुक्तेन रथेन सारथिःनराकुलं राजकुलं विराजयन्।वरूथिना रामगृहाभिपातिना पुरस्य सर्वस्य मनांसि हर्षयन्।।2.15.41।।

Ang kutserong iyon, sakay ng karwaheng hinihila ng mga kabayo at may panangga, patungo sa tahanan ni Rama, ay dumaan sa masikip na bakuran ng angkan ng hari, at pinasaya ang puso ng buong lungsod.

Verse 42

ततस्समासाद्य महाधनं महत्प्रहृष्टरोमा स बभूब सारथिः। मृर्गैर्मयूरैश्च समाकुलोल्बणं गृहं वरार्हस्य शचीपतेरिव।।2.15.42।।

Pagkaraan, nang marating niya ang malawak at marangyang tahanang iyon—punô ng mga usa at paboreal, masiglang kumikislap na wari’y palasyo ng Panginoon ni Śacī (Indra)—nangilabot sa galak ang balahibo ng sarathi.

Verse 43

स तत्र कैलासनिभास्स्वलंकृताःप्रविश्य कक्ष्यास्त्रिदशालयोपमाः।प्रियान्वरान् राममते स्थितान् बहून्व्यपोह्य शुद्धान्तमुपस्थितो रथी।।2.15.43।।

Doon, pumasok siya sa mga looban na maringal ang palamuti, tila Kailāsa sa kataasan at wari’y tahanan ng mga diyos; at matapos lampasan ang marami—mga minamahal at mararangal na kasama, tapat sa kalooban ni Rama—lumapit ang sarathi sa panloob na silid.

Verse 44

स तत्र शुश्राव च हर्षयुक्ताःरामाभिषेकार्थकृता जनानाम्।नरेन्द्रसूनोरभिमङ्गलार्थाःसर्वस्य लोकस्य गिरः प्रहृष्टः।।2.15.44।।

Doon ay narinig niya, na may galak, ang masasayang tinig ng mga tao—mga salitang iniuukol sa paghirang kay Rama at sa mapalad na kapakanan ng anak ng hari.

Verse 45

महेन्द्रसद्मप्रतिमं तु वेश्मरामस्य रम्यं मृगपक्षि जुष्टम्।ददर्श मेरोरिव श्रुङ्गमुच्चंविभ्राजमानं प्रभया सुमन्त्रः।।2.15.45।।

Natanaw ni Sumantra ang kaaya-ayang tahanan ni Rama—dinadalaw ng mga hayop at ibon—na kahawig ng mansiyon ni Mahendra, at nagniningning na parang mataas na tuktok ng Bundok Meru sa sariling liwanag.

Verse 46

उपस्थितैरञ्जलिकारकैश्चसोपायनैर्जानपदैर्जनैश्च।कोट्या परार्धैश्च विमुक्तयानैःसमाकुलं द्वारपथं ददर्श।।2.15.46।।

Nakita niya ang daang patungo sa tarangkahan na siksik sa mga tao—mga taga-nayon at taga-lungsod na di-mabilang ang dami—may mga bumaba na sa kanilang sasakyan, may nakatiklop ang palad sa paggalang, at may dumarating na may dalang handog.

Verse 47

ततो महामेघमहीधराभं प्रभिन्नमत्यङ्कुशमत्यसह्यम्।रामौपवाह्यं रुचिरं ददर्शशत्रुञ्जयं नागमुदग्रकायम्।।2.15.47।।

Pagkaraan, nakita niya ang maringal na elepanteng Śatruñjaya—malaki ang katawan, karapat-dapat sakyan ni Rāma—na wari’y dambuhalang ulap o bundok; umaagos ang katas sa mga sentido, at hindi mapasunod, kahit sa panghampas na pang-udyok.

Verse 48

स्वलङ्कृतान् साश्वरथान् सकुञ्जरानमात्य मुख्यांश्च ददर्श वल्लभान्।व्यपोह्य सूतस्सहितान् समन्ततःसमृद्धमन्तःपुरमाविवेश ह।।2.15.48।।

Nakita rin niya ang mga pangunahing ministro, minamahal ng hari, na dumarating na maringal ang bihis, kasama ang mga kabayo, karwahe, at mga elepante. Pagkaraan, ang sarathi, na sumisingit sa gitna ng mga nagkakatipon sa paligid, ay pumasok sa masaganang looban ng palasyo.

Verse 49

तदन्द्रिकूटाचलमेघसन्निभं महाविमानोपमवेश्मसंयुतम्।अवार्यमाणः प्रविवेश सारथिःप्रभूतरत्नं मकरो यथार्णवम्।।2.15.49।।

Ang palasyong yaon—na wari’y ulap na nakapatong sa tuktok ng bundok, at tulad ng dakilang himpapawid na mansiyon na napaliligiran ng mariringal na silid—ay pinasok ng sarathi nang walang pumipigil, gaya ng makara na dumudulas sa karagatang hitik sa mga hiyas.