Shloka 20

The Discourse of Rukmāṅgada

Prabodhinī Ekādaśī, Kārtika-vrata, and Satya-dharma

Devanagari script

अकार्यमेतन्नहि भूमिपाल वाक्येन ते हन्मि सुतं स्वकीयम् । किंत्वेवमेतद्व्रतकर्म भूयः करोमि सौम्यं नरदेवनाथ ॥ २० ॥

Transliteration

akāryametannahi bhūmipāla vākyena te hanmi sutaṃ svakīyam | kiṃtvevametadvratakarma bhūyaḥ karomi saumyaṃ naradevanātha || 20 ||

Translation

“Hindi ito nararapat, O tagapangalaga ng lupa; sa iyong salita, hindi ko kayang patayin ang sarili kong anak. Ngunit, O mahinahong panginoon sa gitna ng mga tao, muli kong isasagawa ang gawaing-panata na ito bilang vrata.”

Word by Word

• अकार्यम्: not to be done / improper
• अकार्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अकार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-तत्पुरुष-निर्मित (अ + कार्य)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• नहि: certainly not
• नहि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नहि (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negative particle: indeed not)

• भूमि-पाल: O king (protector of the earth)
• भूमि-पाल: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन; तत्पुरुष (भूमेः पाल:)

• वाक्येन: by (your) word/command
• वाक्येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• ते: your / for you
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी (Genitive/Dative), एकवचन; here: ‘of you/for you’ (context: your command)

• हन्मि: I kill
• हन्मि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सुतम्: son
• सुतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्वकीयम्: one’s own
• स्वकीयम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वकीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying सुतम्)

• किंतु: but
• किंतु: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: किंतु (अव्यय)
• Form: विरोध-अव्यय (adversative: but)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्यय (thus)

• एतत्-व्रत-कर्म: this vow-act (observance)
• एतत्-व्रत-कर्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक) + कर्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (एतद्व्रतस्य कर्म)

• भूयः: again / further
• भूयः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: पुनरर्थक-अव्यय (adverb: again/further)

• करोमि: I do / I perform
• करोमि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सौम्यम्: auspicious/gentle
• सौम्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मविशेषण (qualifying the act)

• नरदेव-नाथ: O lord of kings
• नरदेव-नाथ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन

Speaker

A devotee/vrata-observer addressing a king (bhūmipāla / naradevanātha) within the Uttara-bhāga narrative

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It establishes that dharma sets limits on obedience: even a king’s command cannot justify an adharmic act like killing one’s own child, while sincere vrata-practice should be continued in a righteous way.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By prioritizing moral purity over coercion, the verse implies that true religious observance (vrata) and devotion must be aligned with compassion and righteousness, not with violence or blind compliance.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse highlights dharma-nīti (ethical discernment) within ritual life: a vrata (vow-ritual) is valid only when consistent with right conduct, reflecting the practical application of śāstric decision-making rather than technical Vedāṅga procedures.