
Itinuturo ni Sanatkumāra kay Brahmā ang ritwal na “Tatlong Anyo” (tri-rūpa) na nakasentro kay Sūrya (Śeṣoditya) at pinalalawak sa Soma at sa mga Graha. Inilalatag ng kabanata ang datos ng mantra (ṛṣi/chandas/devatā): Devabhāga–Gāyatrī–Ravi para sa solar vidyā; Bhṛgu–Paṅkti–Soma para sa lunar mantra; Virūpākṣa–Gāyatrī–Kuja para kay Mars. Pagkaraan ay iniuutos ang ṣaḍaṅga-nyāsa, maṇḍala-nyāsa (Soma–Sūrya–Agni), vyāpaka na pagbigkas, dhyāna kay Ravi sa lotus ng puso, malawakang japa at daśāṁśa homa. Tinalakay ang pīṭha-worship, mga diyos at śakti ng āvaraṇa, paglalagay ayon sa mga direksiyon at pagitan-direksiyon, at ang araw-araw na arghya bilang payak ngunit makapangyarihang pagsasanay. Sa huli, ibinigay ang buwanang Soma arghya at ang buong Bhauma-vrata (panata tuwing Martes) para sa anak at pag-alis ng utang, kasama ang pulang gamit, 21 ulit na ayos, mga papuri, pradakṣiṇā, at pagtatapos sa handog/dakṣiṇā. Nagtatapos ito sa balangkas ng mantra-pūjā para kina Budha, Guru, at Śukra at sa mga tuntunin ng lihim at karapat-dapat na pagpapasa ng aral.
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । अथ वक्ष्ये त्रयीमूर्तेर्विधानं त्वब्जिनीपतेः । मन्त्राणां यत्समाराध्य सर्वेष्टं प्राप्नुयाद्भुवि ॥ १ ॥
Sinabi ni Sanatkumāra: Ngayon ay ipaliliwanag ko sa iyo, O panginoon ng lotus, ang vidhāna tungkol sa Tatluhang Anyo (Trayī-mūrti). Sa wastong pagsamba sa pamamagitan ng mga mantrang iyon, matatamo sa lupa ang lahat ng ninanais.
Verse 2
तारो रेचिकया युक्तो मेधानेत्रयुता रतिः । ससर्गा वामकर्णोढ्यो भृगुर्वढ्यासनो मरुत् ॥ २ ॥
Si Tāra ay iniugnay kay Recikā; si Rati ay pinagkalooban nina Medhā at Netra. Si Sasargā ay may tanda ng “kaliwang tainga”; si Bhṛgu ay nakaupo sa Vaḍhyā; at si Marut ay binanggit din sa hanay na ito.
Verse 3
शेषोदित्य इति प्रोक्तो वस्वर्णो भुक्तिमुक्तिदः । देवभागो मुनिश्छन्दो गायत्री देवता रविः ॥ ३ ॥
Siya ay ipinahayag na “Śeṣoditya,” na may maningning na gintong kulay, ang nagbibigay kapwa ng ligayang makalupa at ng kalayaan (mukti). Ang rishi ay si Devabhāga, ang sukat ay Gāyatrī, at ang namumunong diyos ay si Ravi (ang Araw).
Verse 4
माया बीजं रमा शक्तिर्दृष्टादृष्टे नियोगकः । सत्याय हृदयं पश्चाद्ब्रह्मणे शिर ईरितम् ॥ ४ ॥
Ang Māyā ay ipinahayag na “binhi”; si Ramā (Lakṣmī) ang kapangyarihan (Śakti); at Siya ang tagapag-utos sa kapwa nakikita at di-nakikita. Pagkaraan, ang “Puso” (hṛdaya) ay sinasabing para kay Satya, at ang “Ulo” (śiras) ay ipinahahayag para kay Brahmā.
Verse 5
विष्णवे तु शिखावर्म रुद्राय परिकीर्तितम् । नेत्रं स्यादग्रये पश्चात्शर्वायास्रमुदाहृतम् ॥ ५ ॥
Ang “śikhā-armor” (śikhā-varma) ay itatalaga kay Viṣṇu, at ipinahahayag din para kay Rudra. Ang “netra” (mata) ay ilalagay sa unahan; at pagkaraan, ang “astra” (sandatang-mantra) ay ipinoproklama para kay Śarva.
Verse 6
नेत्रो ज्वाला मनो हुं फट्स्वाहांता मनवो गणाः । पुनः षडर्णैर्ह्री लक्ष्म्याः कृत्वांतः स्थैः षडंगकम् ॥ ६ ॥
Ang “Netra”, “Jvālā”, at “Mano”, kasama ang mga mantrang nagtatapos sa “huṃ”, “phaṭ”, at “svāhā”, ang mga pangkat ng mantra. Muli, sa pamamagitan ng anim-na-pantig (ṣaḍarṇa) na “Hrīṃ” ni Lakṣmī, dapat isagawa ang anim-na-bahaging kaugnay na ritwal (ṣaḍaṅga), na itinatatag ito sa loob ng sarili.
Verse 7
शिष्टारौजठरे पृष्टे तयोर्ङेंताख्यया न्यसेत् । आदित्यं च रविं पश्चाद्भानुं भास्करमेव च ॥ ७ ॥
Sa likuran, sa bahagi ng ibabang tiyan (jaṭhara), dapat isagawa ang nyāsa sa pormulang tinatawag na “ṅeṃtā” para sa dalawang puwesto. Pagkaraan, ilagay ang mga pangalan ng Araw: Āditya, Ravi, saka Bhānu, at gayundin si Bhāskara.
Verse 8
सूर्यं च मूर्ध्नि वदने हृदि गुह्ये च पादयोः । सद्यादिपञ्च ह्रस्वाद्यान् न्यसेन्ङे हृदयोंऽतिमान् ॥ ८ ॥
Dapat niyang isagawa ang nyāsa: ilagak si Sūrya (Araw) sa tuktok ng ulo, sa bibig, sa puso, sa lihim na bahagi, at sa mga paa; at ilagak din ang limang mantra na nagsisimula sa “sadya…”, kasama ang maiikling patinig at ang iba pa, upang ganap na maisaayos ang hṛdaya-nyāsa ayon sa wastong pagkakasunod.
Verse 9
ह्रीं रमामध्यगामष्टौ वर्णांस्तारादिकान्न्यसेत् । मूर्द्धास्यकंठहृत्कुक्षिनाभिलिंगगुदेषु च ॥ ९ ॥
Sa nyāsa, ilagak ang walong pantig na nagsisimula sa Tārā (oṁ) at may Ramā (Śrī/Lakṣmī) sa gitna, sa tuktok ng ulo, bibig, lalamunan, puso, tiyan, pusod, ari, at puwit.
Verse 10
सचंद्रस्वरपूर्वं तु ङेतं शीतांशुमण्डलम् । मूर्द्धादिकंठपर्यंतं न्यसेञ्चांद्रिमनुस्प्ररन् ॥ १० ॥
Pagkaraan, taglayin muna ang tunog ng candra (buwan), at isagawa ang nyāsa: ilagak ang malamig na bilog ng buwan mula sa tuktok ng ulo hanggang sa lalamunan, habang sa loob ay inaalala ang liwanag-buwan.
Verse 11
स्पर्शान्सेंदून्समुञ्चार्य ङेंतं भास्करमण्डलम् । न्यसेत्कंठादिनाभ्यंतं ध्यायन्प्रद्योतनं हृदि ॥ ११ ॥
Matapos bigkasin nang wasto ang mga katinig na “sparśa” kasama ng mga patinig, isagawa ang nyāsa: ilagak ang maningning na bilog ng araw (bhāskara-maṇḍala) mula lalamunan hanggang pusod, habang ninanamnam sa puso ang liwanag nitong nagliliwanag.
Verse 12
यादीन्सचंद्रानुञ्चार्य ङेतं च वह्निमंडलम् । नाभ्यादिपादपर्यंतं न्यसेद्वह्निमनुस्मरन् ॥ १२ ॥
Pagbigkas ng mga pantig na nagsisimula sa “ya” kasama ang sangkap na candra (buwan), at pati ang pantig na “ṅe”, dapat niyang gunigunihin ang bilog ni Agni, ang maṇḍala ng apoy (vahni-maṇḍala), at isagawa ang nyāsa mula pusod hanggang paa, na laging nagmumuni sa prinsipyo ng apoy.
Verse 13
प्रोक्तोऽयं मण्डलन्यासो महातेजोविधायकः । आदिठांतार्णपूर्वं ङेंनमोंतं सोममण्डलम् ॥ १३ ॥
Sa ganito itinuro ang paglalagay sa banal na bilog (maṇḍala-nyāsa), isang pagsasanay na nagkakaloob ng dakilang liwanag na espirituwal. Ang Soma-maṇḍala ay dapat ayusin mula sa unang tunog-bīja, na sinusundan ng itinakdang hanay ng mga pantig, at magwakas sa mantrang nagtatapos sa “namo”.
Verse 14
मूर्द्धादिहृदयांतं तु विन्यसेत्साधकोत्तमः । डकारादिक्षकारांतवर्णाद्यं वह्निमण्डलम् ॥ १४ ॥
Ang pinakadakilang nagsasagawa ay dapat magsagawa ng nyāsa mula sa tuktok ng ulo hanggang sa puso. Ang Bilog ng Apoy (Vahni-maṇḍala) ay ilalagay mula sa pantig na nagsisimula sa «ḍa» hanggang sa «kṣa».
Verse 15
ङेंतं हृदादिपादान्तं विन्यसेत्सुसमाहितः । अग्रीषोमात्मको न्यासः कथितः सर्वसिद्धिदः ॥ १५ ॥
Sa ganap na pagninilay, dapat ilagay (ang mga pantig ng mantra) mula sa puso hanggang sa mga paa. Ang nyāsa na ito, na may kalikasan nina Agni at Soma, ay ipinahayag na nagkakaloob ng lahat ng siddhi.
Verse 16
न्यसेत्सेंदून्मातृकार्णाञ्जयांतपुरुषात्मने । नमोंते व्यापकं मंत्री हंस्नयासोऽयमीरितः ॥ १६ ॥
Dapat isagawa ang nyāsa gamit ang mga bīja at ang mga titik ng Mātṛkā para sa panloob na Sarili na si Jayanta-Puruṣa. Pagkaraan, sabihin ng tagapagbigkas ng mantra: “Namo sa Iyo, O ang Laganap sa Lahat.” Ito ang ipinahayag na Hamsa-nyāsa.
Verse 17
अष्टावष्टौ स्वराञ्शेषान्पंचपञ्च मितान्पुनः । उक्तादित्यमुखानेतान्विन्यसेञ्च नवग्रहान् ॥ १७ ॥
Kasunod nito, ilagay ang natitirang mga patinig—walo at walo muli—at saka ang mga pangkat na sinusukat na lima at lima. Matapos ayusin na nagsisimula kay Āditya (ang Araw), ilagay rin nang sunod-sunod ang siyam na Graha (mga diyos ng mga planeta).
Verse 18
आधारलिंगयोर्नाभौ हृदि कंठे मुखांतरे । भ्रूमध्ये च तथा भाले ब्रह्मरंघ्रे न्यसेत्क्रमात् ॥ १८ ॥
Dapat isagawa ang nyāsa nang sunud-sunod—sa pusod (sa pagitan ng ādhāra at liṅga), saka sa puso, sa lalamunan, sa loob ng bibig, sa pagitan ng mga kilay, sa noo, at sa huli sa brahma-randhra (butas sa tuktok ng bungo).
Verse 19
हंसाख्यमग्नीषोमाख्यं मंडलत्रयमेव च । पुनर्न्यासत्रयं कुर्यान्मूलेन व्यापकं चरेत् ॥ १९ ॥
Dapat munang itatag ang tatlong maṇḍala—na tinatawag na Haṃsa at Agnīṣoma—at saka muling gawin ang tatluhang nyāsa; pagkaraan, sa pamamagitan ng mūla-mantra, isagawa ang vyāpaka na paglalagay/pagbigkas na lumalaganap sa lahat.
Verse 20
एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेत्सूर्यं हृदबुजे । दानाभयाब्जयुगलं धारयंतं करै रविम् ॥ २० ॥
Sa gayon, matapos isagawa ang itinakdang nyāsa, magnilay sa Sūrya sa lotus ng puso—sa Ravi na sa kanyang mga kamay ay may dalang pares ng sagisag na lotus na nagbibigay ng dāna (kaloob) at abhaya (kawalang-takot).
Verse 21
कुंडलां गदकेयूरहारिणं च त्रयीतनुम् । ध्यात्वैवं प्रजपेन्मंत्री वसुलक्षं दशांशतः ॥ २१ ॥
Sa pagninilay nang ganito sa Panginoon—may suot na hikaw, may tangan na gada, may suot na pulseras sa bisig at kuwintas, at ang kanyang katawan ay sagisag ng Tatlong Veda—ang nagsasagawa ng mantra ay magsagawa ng japa ng walong daang libong ulit, at maghandog ng ikasampung bahagi bilang itinakdang alay (daśāṁśa).
Verse 22
रक्तांभोजैस्तिलैर्वापि जुहुयाद्विधिवद्वसौ । प्रथमं पीठयजने धर्मादीनां स्थले यजेत् ॥ २२ ॥
Dapat siyang maghandog ng oblation sa apoy ayon sa tuntunin, gamit ang pulang lotus o mga buto ng linga. Sa pagsamba sa pīṭha, dapat munang isagawa ang pagsamba sa mga luklukan ni Dharma at ng iba pang kasamang mga diyos.
Verse 23
प्रभूतं विमलं शारं समाराध्यमनंतरम् । परमादिमुखं मध्ये खबिंबांतं प्रपूजयेत् ॥ २३ ॥
Pagkaraan, sambahin ang saganang, walang dungis, at mahalagang Tattva—na agad malalapitan—na ang Kanyang kataas-taasang, sinaunang mukha ay nakalagay sa gitna at umaabot hanggang sa bilog ng langit (kalangitan).
Verse 24
सोमाग्निमंडलं पूज्यरविमंडलमर्चयेत् । दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला तथा ॥ २४ ॥
Matapos sambahin ang maṇḍala ng Buwan at Apoy, sambahin naman ang maṇḍala ng Araw. (Naroon ang mga banal na kapangyarihan) na tinatawag na Dīptā, Sūkṣmā, Jayā, Bhadrā, Vibhūti, at gayundin Vimalā.
Verse 25
अमोघा विद्युता सर्वतोमुखी पीठशक्तयः । ह्रस्वत्रयोक्तिजाः क्लीबही ना वह्नींदुसंयुताः ॥ २५ ॥
Ang mga Piṭha-Śakti ay tinatawag na Amoghā, Vidyutā, at Sarvatomukhī. Sila’y nalilikha/naipahihiwatig sa pagbigkas ng tatlong maiikling pantig, at inuugnay sa mga pantig na klīṃ, hīṃ, nā, kasama ang mga sangkap na vahni (apoy) at indu (buwan).
Verse 26
स्वरा बीजानि शक्तीनां तदाद्याः पूजयेत्तुः ताः । ब्रह्मविष्णुशिवात्मा ते सृष्टिः शेषान्विताप्यसौ ॥ २६ ॥
Ang mga tono (svara) ang mga pantig-binhi (bīja) ng mga kapangyarihan ng mantra (śakti); kaya dapat silang sambahin sa pinakasimula. Taglay nila ang diwa nina Brahmā, Viṣṇu, at Śiva; at sa pamamagitan nila, ang buong pagpapakita—kasama ang nalalabi (śeṣa)—ay napapanatili rin.
Verse 27
एवं चान्ते योग पीठात्मने हृदयमीरयेत् । ताराद्योऽयं पीठमंत्रस्त्वनेनासनमादिशेत् ॥ २७ ॥
Kaya sa wakas, bigkasin (anyayahan) ang pormulang-puso na iniaalay sa Sarili ng Yoga-Pīṭha. Ito ang Pīṭha-mantra na nagsisimula sa “tārā”; sa pamamagitan nito, itinatatag ang luklukan ng ritwal (āsana).
Verse 28
ध्रुवो वियद्बिंदुयुतं खं खखोल्काय दृन्मनुः । नवार्णाय च मनवे मूर्तिं संकल्पयेत्सुधीः ॥ २८ ॥
Ang marunong na nagsasanay ay dapat maglarawan sa isip ng banal na anyo (mūrti) para sa mantrang siyam na pantig: ang pantig na “kha” ay iugnay sa “viyat” (kalangitan) at sa bindu, at patatagin (dhruva) sa pagninilay; saka isagawa ayon sa tuntunin ang pagbuo ng mantra na “kha-kholkā” at ng dṛn-mantra.
Verse 29
साक्षिणं जगतां तस्यामावाह्य विधिवद्यजेत् । ततः षडंगामाराध्य द्विक्ष्वष्टांगं प्रपूजयेत् ॥ २९ ॥
Matapos anyayahan sa loob niyon (altar/yantra) ang Saksi ng lahat ng daigdig, sambahin Siya ayon sa wastong tuntunin. Pagkaraan, matapos isagawa nang may paggalang ang ritong may anim na bahagi (ṣaḍaṅga), dapat ding sambahin nang nararapat ang anyong may walong bahagi (aṣṭāṅga) sa dalawang dako/pangkat.
Verse 30
संपूज्य मध्ये वादित्यं रविं भानुं च भास्करम् । सूर्यं दिशासु सद्यादिपंच ह्रस्वादिकानिमान् ॥ ३० ॥
Pagkatapos sambahin nang wasto si Āditya sa gitna—bilang Ravi, Bhānu, Bhāskara, at Sūrya—saka ilagay sa mga direksiyon ang mga pangkat na nagsisimula sa “sad-” (ang limang pangkat), at ilagay din ang mga anyo ng maiikling patinig (hrasva) at ang mga kaugnay na anyo.
Verse 31
स्वस्वनामादिवर्णाद्याः शक्तयोऽर्च्या विदिक्षु च । उषां प्रज्ञां प्रभां संध्यां ततो ब्रह्मादिकान्यजेत् ॥ ३१ ॥
Sa mga pagitan ng mga direksiyon (vidik) din, dapat sambahin ang mga Śakti na nagsisimula sa unang pantig ng kani-kanilang pangalan. Pagkatapos ay sambahin si Uṣā (Bukang-liwayway), Prajñā (Karunungan), Prabhā (Liwanag), at Sandhyā (Takipsilim); at saka sambahin si Brahmā at ang iba pang mga diyos ayon sa wastong pagkakasunod.
Verse 32
पुरतोऽरुणमभ्यर्च्य सोमं ज्ञं च गुरुं भृगुम् । दिक्ष्वर्यमादिकानिष्ट्वा भूमिजं च शनैश्चरम् ॥ ३२ ॥
Una, sambahin si Aruṇa sa harapan; pagkatapos ay parangalan si Soma (Buwan), Jña (Mercury), Guru (Jupiter), at Bhṛgu (Venus). Pagkaraan, matapos ialay ang itinakdang pagsamba sa iba pang mga diyos ayon sa kani-kanilang direksiyon, sambahin din si Bhūmija (Mars) at si Śanaiścara (Saturn).
Verse 33
राहुं केतुं च कोणेषु पूर्ववत्परिपूजयेत् । इंद्राद्यानपि वज्राद्यान्पूजयेत्पूर्ववत्सुधीः ॥ ३३ ॥
Gayundin, sambahin niya si Rāhu at si Ketu sa mga sulok na direksiyon, ayon sa naunang itinakda. Sa gayon ding paraan, ang marunong ay dapat ding sumamba kay Indra at sa iba pang mga diyos (na may vajra at iba pang sagisag), gaya ng naunang itinuro.
Verse 34
इत्थं संपूज्य विधिवद्भास्करं भक्तवत्सलम् । समाहितो दिनेशाय दद्यादर्ध्यं दिने दिने ॥ ३४ ॥
Pagkatapos sambahin nang wasto ayon sa ritwal si Bhāskara (ang Araw), na mapagmahal sa mga deboto, dapat siyang maging nakatuon ang isip at maghandog ng arghya (mapitagang alay na tubig) kay Dineśa, Panginoon ng araw, araw-araw.
Verse 35
प्राणानायम्य सद्भूमौ न्यासान्कृत्वा पुरोदितान् । विधाय मंडलं भानोः पीठं पूर्ववदर्चयेत् ॥ ३५ ॥
Matapos ayusin ang paghinga (prāṇāyāma) sa isang dalisay na pook ng lupa, at matapos isagawa ang mga nyāsa na naunang itinakda, iguhit ang maṇḍala ng Araw at saka sambahin ang pīṭha (luklukan) ni Bhānu ayon din sa naunang paraan.
Verse 36
ध्यात्वार्कं प्रयजेद्द्विव्यैर्मानसैरुपचारकैः । पात्रं ताम्रमयं प्रस्थतोयग्राहि सुशोभनम् ॥ ३६ ॥
Pagkatapos magnilay kay Arka (ang Araw), sambahin Siya sa pamamagitan ng mga banal na handog na nasa isip. Gumamit ng isang magandang sisidlang tanso na kayang maglaman ng isang prastha ng tubig.
Verse 37
निधाय मंडले रक्तचंदनादिविनिर्मिते । विलोममातृकामूलमुञ्चरन्पूरयेज्जलैः ॥ ३७ ॥
Ilagay iyon sa loob ng maṇḍala na yari sa pulang sandalwood at iba pa, at punuin ng tubig habang binibigkas ang ugat na bīja ng mga Mātr̥kā sa baligtad na pagkakasunod-sunod.
Verse 38
सूर्यबिंबविनिर्गच्छत्सुधांबुधिविभावितैः । कुंकुमं रोजनां राजीं चंदनं रक्तचंदनम् ॥ ३८ ॥
Ang mga pabangong sangkap—na tila pinuspos ng bisa ng karagatang amṛta na umaagos mula sa bilog ng Araw—ay: saffron, rocanā, mga mabangong guhit/pigmento, sandalwood, at pulang sandalwood.
Verse 39
करवीरं जपाशालिकुशश्यामाकतंडुलान् । तिलवेणुयवांश्चैव निक्षिपेत्सलिले शुभे ॥ ३९ ॥
Sa mapalad na tubig, ilagay ang: karavīra (oleander), bulaklak na japā (hibiscus), bigas, damong kuśa, butil ng śyāmāka millet, linga, kawayan, at gayundin ang sebada (barley).
Verse 40
सांगं सावरणं तत्रावाह्यार्कं पूर्ववद्यजेत् । गंधपुष्पधूपदीपनैवेद्याद्यै र्विधानतः ॥ ४० ॥
Doon, matapos anyayahan (āvāhya) ang Araw na si Arka, sambahin Siya gaya ng dati—kasama ang Kanyang mga bahagi at mga kasama (sāṅga) at ang Kanyang pabilog na kalipunan (sāvaraṇa)—ayon sa tuntunin, sa pamamagitan ng pabango, mga bulaklak, insenso, ilawan, handog na pagkain (naivedya), at iba pa.
Verse 41
प्राणायामत्रयं कृत्वा कुर्यादंगानि पूर्ववत् । सुधाबीजं चंदनेन दक्षे करतले लिखेत् ॥ ४१ ॥
Pagkatapos isagawa ang tatluhang prāṇāyāma, gawin ang mga ritwal sa mga bahagi ng katawan (aṅga-nyāsa at kaugnay) gaya ng dati; at gamit ang paste ng sandalwood, isulat ang ‘sudhā-bīja’ sa palad ng kanang kamay.
Verse 42
तेनाच्छाद्यार्ध्यपात्रं च जपेन्मनुमनन्यधीः । अष्टोत्तरशतावृत्त्या पुनः संपूज्य भास्करम् ॥ ४२ ॥
Pagkatapos, takpan ang sisidlang arghya sa pamamagitan niyon; ang nagsasagawa, na may di-nahahating pagtuon, ay dapat mag-japa ng mantra. At matapos ulitin ito nang 108 beses, muli niyang sambahin nang wasto si Bhāskara (ang Araw).
Verse 43
हस्ताभ्यां पात्रमादाय जानुभ्यामवनीं गतः । आमूर्ध्नि पात्रमुद्धृत्यांबरेण वरणे रवेः ॥ ४३ ॥
Hawakan ang sisidlan sa dalawang kamay at lumuhod hanggang sa lupa. Pagkaraan, itaas ang sisidlan hanggang sa tuktok ng ulo, at sa oras na natatakpan ang Araw (sa panahon ng eklipse), isagawa ang ritwal ng pagtabing nito sa pamamagitan ng banal na tela.
Verse 44
दृष्टिं चाधाय मनसा पूजयित्वा रविं पुनः । साधकेन स्वकैक्येन मूलमंत्रं धिया जपन् ॥ ४४ ॥
Pagkatapos, ituon ang tingin at patatagin ang isip; matapos muling sambahin ang Araw, ang sādhaka—na nakalagay sa panloob na pagkakaisa sa sariling Atman—ay dapat ulitin sa isip ang ugat-mantra nang may malinaw na pagkaunawa.
Verse 45
अर्ध्यं दद्याद्रविं ध्यायव्रक्तचंदनमंडले । दत्त्वा पुष्पांजलिं भूयो जपेदष्टोत्तरं शतम् ॥ ४५ ॥
Magnilay kay Ravi (ang Araw) na nananahan sa isang bilog ng pulang sandalwood paste, at maghandog ng arghya (pagbubuhos ng tubig na may paggalang). Pagkaraan, mag-alay muli ng isang dakot na bulaklak at bigkasin ang mantra nang isang daan at walo.
Verse 46
नित्यं वा तद्विनेऽप्येवमर्ध्यं दद्याद्विवस्वते । तेन तुष्टो दिनेशोऽस्मै दद्याद्वित्तं यशः सुखम् ॥ ४६ ॥
O kaya, kahit wala ang buong ritwal na iyon, maghandog pa rin araw-araw ng arghya (tubig na alay) kay Vivasvān (ang Araw) sa gayong paraan. Dahil dito, nalulugod ang Panginoon ng araw at ipinagkakaloob sa kanya ang yaman, dangal, at ligaya.
Verse 47
पुत्रान्पौत्रानभीष्टं च यद्यत्सर्वं प्रयच्छति । अर्ध्यदानमिदं प्रोक्तमायुरारोग्यवर्द्धनम् ॥ ४७ ॥
Sinasabi na ang pag-aalay ng arghya na ito ay nagkakaloob ng mga anak at mga apo, at ibinibigay ang anumang ninanais; pinahahaba rin nito ang buhay at pinalalakas ang kalusugan.
Verse 48
धनधान्यपशुक्षेमक्षेत्रमित्रकलत्रदम् । तेजोवीर्ययशःकीर्तिविद्याविभवभोगदम् ॥ ४८ ॥
Ipinagkakaloob nito ang yaman at ani, mga alagang hayop at katiwasayan; lupain, mga kaibigan, at kabiyak. Ipinagkakaloob din nito ang ningning at lakas, katanyagan at mabuting pangalan, karunungan, kasaganaan, at mga ligaya ng buhay.
Verse 49
गायत्र्याराधनासक्तः संध्यावंदनतत्परः । एवं मनुं जपन्विप्रो दुःखं नैवाप्नुयात्क्वचित् ॥ ४९ ॥
Ang isang brāhmaṇa na tapat sa pagsamba kay Gāyatrī at masigasig sa Sandhyā-vandana—na bumibigkas ng mantrang ito sa ganitong paraan—ay hindi daranas ng pagdurusa saanman at kailanman.
Verse 50
विकर्तनाय निर्माल्यमेवं संपूज्य दापयेत् । वियद्वह्निमरुत्साद्यांतार्वीसेंदुसमन्वितम् ॥ ५० ॥
Kaya nito, matapos sambahin nang wasto si Vikartana (ang Araw), dapat ihandog ang nirmālya—ang mga banal na nalalabing handog. Pagkaraan, magbigay-dāna ng isang kalipunan ng kaloob na may mga sagisag ng langit, apoy, hangin at iba pa, kasama ang lupa, dagat/ilog, at ang buwan.
Verse 51
मार्तंडभैरवाख्यं हि बीजं त्रैलोक्यमोहनम् । बिंबबीजेन पुटितं सर्वकामफलप्रदम् ॥ ५१ ॥
Tunay nga, ang bīja-mantra na tinatawag na “Mārtaṇḍa-bhairava” ay nakaaakit at nakalilito sa tatlong daigdig. Kapag ito’y binalutan at pinatibay ng bīja na “Biṃba,” nagiging tagapagkaloob ito ng bunga ng lahat ng ninanais.
Verse 52
पूर्ववत्सकलं चान्यदत्र ज्ञेयं मनीषिभिः । भृगुर्जलेंदुमन्वाढ्यः सोमाय हृदयांतिमः ॥ ५२ ॥
Dito rin, ang iba pang bahagi ay dapat maunawaan ng mga pantas gaya ng naunang sinabi: si Bhṛgu ay iuugnay kay Jalendu; si Anvāḍhya ay iuugnay kay Soma; at si Hṛdayāntima, gayundin, ay iuugnay kay Soma.
Verse 53
षडक्षरो मंत्रराजो मुनिरस्य भृगुर्मतः । छंदः पंक्तिस्तु सोमोऽस्य देवता परिकीर्तिता ॥ ५३ ॥
Para sa anim-na-pantig na hari ng mga mantra na ito, ang ṛṣi ay itinuturing na si Bhṛgu; ang sukat ay Paṅkti, at ang namumunong diyos ay ipinahahayag na si Soma.
Verse 54
आद्यं बीजं नमः शक्तिर्विनियोगोऽखिलाप्तये । षड्दीर्घेण स्वबीजेन षडंगानि समाचरेत् ॥ ५४ ॥
Ang pangunahing bīja ay dapat unahan ng “namaḥ”; sa gayon ay tinatawag ang śakti nito, at ang viniyoga ay para sa pag-abot ng lahat ng layon. Gamit ang sariling bīja kasama ang anim na mahabang patinig, isagawa ang nyāsa na may anim na sangkap (ṣaḍ-aṅga).
Verse 55
पूर्णेद्वास्यं स्फटिकभं नीलालकलसन्मुखम् । विभ्राणमिष्टं कुमुदं ध्यायेन्मुक्तास्रजं विधुम् ॥ ५५ ॥
Magnilay sa Buwan: ang mukha’y gaya ng ganap na namukadkad na lotus, kumikislap na tila kristal, at pinapaganda ng maiitim na kulot. Hawak niya ang minamahal na puting lotus at nabibihisan ng kuwintas na perlas.
Verse 56
ऋतुलक्षं जपेन्मंत्रं पायसेन ससर्पिषा । जुहुयात्तद्दशांशेन पीठे सोमांतपूजिते ॥ ५६ ॥
Ulitin ang mantra sa japa ayon sa itinakdang bilang na “lakh ng panahon,” at saka magsagawa ng homa na may pāyasa (lugaw na gatas) na hinaluan ng ghee. Ang homa ay isang-kasampu ng bilang ng japa, sa pīṭha/altar na nabendisyunan at sinamba hanggang sa ritong Soma.
Verse 57
मूर्तिमूलेन संकल्प्य पूजयेद्विधिवद्विधुम् । केसरेष्वंगपूजा स्यात्पत्रेष्वेताश्च शक्तयः ॥ ५७ ॥
Matapos itakda ang saṅkalpa sa pamamagitan ng ugat na mantra ng anyo ng diyos, sambahin si Vidhū (ang Buwan) ayon sa itinakdang ritwal. Sa mga hibla ng lotus (kesara) isagawa ang aṅga-pūjā, at sa mga talulot ay ilagak at tawagin ang mga śakti na ito.
Verse 58
रोहिणी कृत्तिका चैव रेवती भरणी पुरः । रात्रिरार्द्रा ततो ज्योत्स्ना कला हारसमप्रभा ॥ ५८ ॥
Sina Rohiṇī at Kṛttikā, gayundin si Revatī—at si Bharaṇī ay inilalagay sa unahan. Pagkaraan nito ay dumarating sina Rātri at Ārdrā; at sumunod sina Jyotsnā at Kalā, na nagniningning na parang hibla ng kuwintas.
Verse 59
सुशुक्लमाल्यवसनामुक्ताहारविभूषिताः । सर्वास्स्तनभराक्रांता रचितांजलयः शुभाः ॥ ५९ ॥
Sila’y pinalamutian ng napakaputing mga garland at kasuotan, at ginayakan ng mga kuwintas na perlas. Silang lahat—may mabigat na dibdib—ay tumindig na mapalad, na magkasanib ang mga palad sa paggalang.
Verse 60
स्वप्रियासक्तमनसो मदविभ्रममंथराः । समभ्यर्च्याः सरोजाक्ष्यः पूर्णेंदुसदृशाननाः ॥ ६० ॥
Ang mga babaeng yaong may matang-lotus—na ang isip ay nakadikit sa minamahal, na kumikilos nang marahan dahil sa pagkalango ng pag-ibig, at may mukhang tulad ng kabilugan ng buwan—ay nararapat parangalan at sambahin nang wasto.
Verse 61
दलाग्रेषु समभ्यर्च्यास्त्वष्टौ सूर्यादिका ग्रहाः । आदित्यभूसुतबुधमंददेवेज्यराहवः ॥ ६१ ॥
Sa mga dulo ng (ritwal na) dahon, nararapat sambahin nang wasto ang walong graha na nagsisimula sa Araw—ang Surya, si Mangala (anak ng Daigdig), si Budha, si Manda/Sani (ang mabagal gumalaw), si Devaguru/Bṛhaspati (guro ng mga deva), at si Rahu (tagapagpasimula ng eklipse).
Verse 62
शुक्रकेतुयुता ह्येते पूज्याः पत्रग्रगाग्रहाः । रक्तारुणश्वेतनीलपीतधूम्रसिताऽसिताः ॥ ६२ ॥
Ang mga grahang ito, kasama si Śukra (Venus) at Ketu, ay tunay na nararapat sambahin—sila ang mga grahang gumagalaw sa itinakdang landas. Ang kanilang mga kulay ay: pula, mapulang-kayumanggi, puti, bughaw, dilaw, kulay-usok, maputla, at madilim.
Verse 63
वामोरुन्यस्ततद्धस्ता दक्षिणेन धृताभयाः । सोकपालांस्तदस्त्राणि तद्वाह्ये पूजयेत्सुधीः ॥ ६३ ॥
Ipatong ang kaukulang kamay sa kaliwang hita, at itaas ang kanang kamay sa mudrā ng kawalang-takot (abhaya-mudrā). Ang marunong na sādhaka ay dapat sumamba sa mga tagapangalaga ng mga dako (lokapāla), kasama ang kanilang mga sisidlan (pātra) at mga sandata, gayundin ang sasakyang banal (vāhana) ng diyos.
Verse 64
एव संसाधितो मंत्रः प्रयच्छेदिष्टमात्मनः । पौर्णमास्यां जिताहारो दद्यादर्ध्यं विधूदये ॥ ६४ ॥
Sa gayon, kapag ganap na naisakatuparan ang mantra, ipinagkakaloob nito sa sādhaka ang ninanais na bunga. Sa araw ng kabilugan ng buwan, matapos magpigil sa pagkain, maghandog ng arghya (handog na tubig na may paggalang) kay Chandra, ang Diyos ng Buwan, sa pagsikat ng buwan.
Verse 65
मंडलत्रितर्यं कुर्यात्प्राक्प्रत्यगायतं भुवि । पश्चिमे मंडले स्थित्वा पूजाद्रव्यं च मध्यमे ॥ ६५ ॥
Gumuhit ng tatlong maṇḍala sa lupa, na nakaayos nang pahaba mula silangan hanggang kanluran. Tumayo sa maṇḍala sa kanluran, at ilagay ang mga bagay na pang-pūjā sa gitnang maṇḍala.
Verse 66
संस्थाप्य सोममन्यस्मिन्मंडलेऽब्जसमन्विते । समभ्यर्च्यं विधानेन पीठपूजनपूर्वकम् ॥ ६६ ॥
Matapos iluklok si Soma sa isa pang maṇḍala na pinalamutian ng lotus, sambahin Siya nang wasto ayon sa itinakdang ritwal—na nagsisimula sa pūjā ng pīṭha, ang banal na luklukan.
Verse 67
स्थापयेद्राजतं पात्रं पुरतस्तत्र मंत्रवित् । सुरभीपयसापूर्य्य तं स्पृशन्प्रजपेन्मनुम् ॥ ६७ ॥
Doon, ang nakaaalam ng mga mantra ay maglagay ng sisidlang pilak sa harapan; punuin ito ng gatas ng banal na baka na Surabhī, at habang hinahawakan ito ay bigkasin ang manu—ang itinakdang mantra.
Verse 68
अष्टोत्तरशतं पश्चाद्विद्या मंत्रेण मंत्रवित् । दद्यान्निशाकरायार्ध्यं सर्वाभीष्टार्थसिद्धये ॥ ६८ ॥
Pagkaraan nito, ang nakaaalam ng mga mantra ay dapat magbigkas ng isang daan at walo (108) na ulit ng vidyā-mantra, at saka maghandog ng arghya kay Niśākara (Panginoon ng Buwan), upang maganap ang lahat ng minimithing layon.
Verse 69
कुर्यादनेन विधिना प्रतिमासमतंद्रितः । वर्षांतरेण सवष्टं प्राप्नोति भुविमानवः ॥ ६९ ॥
Dapat gawin ng tao ang pagtalimaing ito ayon sa paraang ito buwan-buwan, nang walang kapabayaan; sa loob ng isang taon, matatamo niya ang ganap na katuparan at kasaganaan dito sa lupa.
Verse 70
विद्ये विद्यामालिनि स्यादंत चंद्रिणि कतवदेत् । चंद्रमुखि द्विठांतोऽयं विद्यामंत्र उदाहृतः ॥ ७० ॥
“(Tawagin siya:) ‘O Vidyā, O may garlandang Kaalaman, O may ningning na tulad ng buwan, O may mukhang-buwan.’ Sa gayon, na may wakas na binubuo ng dalawang pantig na ‘ṭha’, ito ang ipinahahayag na vidyā-mantra.”
Verse 71
एवं कुमुदिनीनाथमंत्रं यो जपति ध्रुवम् । धनं धान्यं सुतान्पौत्रान्सौभाग्यं लभतेऽचिरात् ॥ ७१ ॥
Kaya ang sinumang matatag na bumibigkas ng mantrang Kumudinīnātha ay di magtatagal at magkakamit ng yaman, bigas at ani, mga anak na lalaki at mga apo, at mabuting kapalaran.
Verse 72
अथांगारकमंत्रं तु वक्ष्ये धनसुतप्रदम् । तारो दीर्घेंदुयुग्व्योम तदेवेंदुयुतः पुनः ॥ ७२ ॥
Ngayon ay ipahahayag ko ang mantra ni Aṅgāraka (Mars), na nagkakaloob ng yaman at mga anak na lalaki: binubuo ito ng ‘tāra’ (pantig na oṃ), saka ang mahabang patinig na ‘ī’, saka ‘indu’ (ṃ), saka ‘yug’ (ga), saka ‘vyoma’ (ha); at muli, ang gayunding ay idinadagdag na may ‘indu’ (ṃ).
Verse 73
षांतः सर्गी च चंडीशौ क्रमार्दिदुविसर्गिणै । षडर्णोऽयं महामंत्रो मंगलस्याखिलेष्टदः ॥ ७३ ॥
Ang mga pantig na “ṣāṃ”, “taḥ”, “sar”, “gī”, “ca”, at “caṇḍīśa”—na inayos nang sunod-sunod at nagtatapos sa visarga—ang bumubuo sa anim-na-pantig na Dakilang Mantra, na nagkakaloob ng pagpapala at tumutupad sa lahat ng minimithi.
Verse 74
विरूपाक्षो मुनिश्छंदोगायत्रं देवता कुजः । मंत्रार्णैः षड्भिरंगानि क्रुर्वन्ध्यायेद्धरात्मजम् ॥ ७४ ॥
Ang ṛṣi ay si Virūpākṣa; ang sukat (chandas) ay Gāyatrī; ang namumunong diyos ay si Kuja (Mars). Sa pagsasagawa ng anim-na-bahaging aṅga-nyāsa gamit ang mga pantig ng mantra, dapat pagnilayan ang Anak ng Daigdig (Mars).
Verse 75
मेषस्थं रक्तवस्रांगं शूलशक्तिगदावरान् । करैर्बिभ्राणमीशानस्वेदजं भूंसुतं स्मरेत् ॥ ७५ ॥
Dapat alalahanin ang Anak ng Daigdig (Mars) na nakatindig sa Aries—pulang kasuotan at pulang katawan—taglay sa mga kamay ang trident, sibat (śakti), at pamalo (gada); isinilang mula sa pawis ni Īśāna (Śiva).
Verse 76
रसलक्षं जपेन्मंत्रं दशांशं खदिरोद्भवैः । समिद्भिर्जुहुयादग्नौ शैवे पीठे यजेत्कुजम् ॥ ७६ ॥
Dapat bigkasin ang mantra nang isang daang libong ulit; saka ihandog ang ikasampung bahagi nito bilang oblation sa apoy gamit ang mga panggatong na khadira (akasiya), at sambahin si Kuja (Mars) sa isang Śaiva na sagradong luklukan (pīṭha).
Verse 77
प्रागंगानि समाराध्य ह्येकविंशतिकोष्टकम् । मंगलोभूमिपुत्रश्च ऋणहर्ता धनप्रदः ॥ ७७ ॥
Matapos munang sambahin nang wasto ang mga paunang bahagi ng ritwal, dapat sambahin ang dalawampu’t isang-bahaging sagradong pag-aayos; kung gayon si Maṅgala (Mars), ang Anak ng Daigdig, ay nagiging tagapag-alis ng utang at tagapagkaloob ng yaman.
Verse 78
स्थिरासनो महाकायः सर्वकर्मावरोधकः । लोहितो लोहिताक्षश्च सामगानां कृपाकरः ॥ ७८ ॥
Siya’y nakaupo nang matatag at may dakilang katawan; pinipigil Niya ang lahat ng masasamang gawa. Siya ang Pulang Panginoon, mapulang-mata, at mahabagin sa mga umaawit ng mga himno ng Sāma.
Verse 79
धरात्मजः कुजो भौमो भूमिदो भूमिनंदनः । अंगारको महीसूनुः सर्वरोगापहारकः ॥ ७९ ॥
“Anak ng Daigdig—Kuja, Bhauma; tagapagkaloob ng lupa, ligaya ng Inang-Lupa; Aṅgāraka, anak ni Mahī—(Mars), tagapag-alis ng lahat ng karamdaman.”
Verse 80
वृष्टिकर्ता वृष्टिहर्ता सर्वकार्यार्थसिद्धिदः । इत्येक र्विशतिः प्रोक्ता मूर्तयो भूसुतस्य वै ॥ ८० ॥
“Siya ang nagpapabuhos ng ulan, Siya rin ang nag-aalis ng ulan, at Siya ang nagbibigay ng tagumpay sa lahat ng gawain at layon.” Sa gayon ipinahayag ang dalawampu’t isang anyo (mūrti) ni Bhūsuta.
Verse 81
मंगलादीन्यजेन्मंत्री स्वस्वस्थानस्थितान्क्रमात् । इंद्राद्यानपि वज्रादीनेवं सिद्धो भवेन्मनुः ॥ ८१ ॥
Ang nagsasagawa ng mantra ay dapat sumamba kay Maṅgala at sa iba pa, na bawat isa’y nakalagay sa kani-kanilang wastong kinalalagyan, ayon sa tamang pagkakasunod. Gayundin, sambahin si Indra at ang iba pa, kasama ang Vajra at iba pang banal na sandata. Sa gayon nagiging ganap (siddha) ang mantra.
Verse 82
सुतकामा कुरंगाक्षी भौमव्रतमुपाचरेत् । मार्गशीर्षेऽथ वैशाखे व्रतारंभः प्रशस्यते ॥ ८२ ॥
Ang babaeng nagnanais ng anak na lalaki, O may matang gaya ng usa, ay dapat magsagawa ng Bhauma-vrata (panata tuwing Martes). Ang pagsisimula ng panatang ito ay lalong pinupuri sa mga buwang Mārgaśīrṣa at Vaiśākha.
Verse 83
अरुणोदयवेलायामुत्थायावश्यकं पुनः । विनिर्वर्त्य रदान्धावेदपामार्गेण वाग्यता ॥ ८३ ॥
Sa oras ng bukang-liwayway (aruṇodaya), bumangon at muling gampanan ang mga kailangang gawaing paglilinis; matapos linisin nang wasto ang ngipin gamit ang sanga ng “Veda-pāmārga,” saka magpigil sa pananalita at mag-ingat sa salita.
Verse 84
स्नात्वा रक्तांबरधरा रक्तमाल्यविलेपना । नैवेद्यादींश्च संभारान्रक्तान्सर्वान्प्रकल्पयेत् ॥ ८४ ॥
Pagkatapos maligo, magsuot siya ng pulang kasuotan, magpalamuti ng pulang kuwintas ng bulaklak at pulang pahid na pabango; at ihanda ang lahat ng gamit sa ritwal—mula sa naivedya (handog na pagkain)—na pawang kulay pula.
Verse 85
योग्यं विप्रं समाहूय कुजमर्चेत्तदाज्ञया । रक्तगोगोमयालिप्तभूमौ रक्तासने विशेत् ॥ ८५ ॥
Pagkapatawag sa isang karapat-dapat na brāhmaṇa, sambahin si Kuja (Mars) ayon sa kanyang tagubilin. Umupo sa pulang upuan (āsana) sa lupang pinahiran ng pulang dumi ng baka (mula sa mapulang baka).
Verse 86
आचम्य देशकालौ च स्मृत्वा काम्य समुच्चरन् । मङ्गलादीनि नामानि स्वकीयांगेषु विन्यसेत् ॥ ८६ ॥
Matapos gawin ang ācamana at alalahanin ang lugar at oras, habang binibigkas ang ninanais na saṅkalpa (panata/layon), isagawa ang aṅga-nyāsa: ilagak sa sariling mga bahagi ng katawan ang mga mapalad na pangalan na nagsisimula sa “Maṅgala.”
Verse 87
मुखे प्रविन्यसेत्साध्वी सामगानां कृपाकरम् । धरात्मजं नसोरक्ष्णोः कुजं भौमं ललाटके ॥ ८७ ॥
Ang babaeng may kabanalan ay magsagawa ng nyāsa: ilagak sa bibig ang mahabaging Panginoon ng mga umaawit ng Sāma; ilagak ang Anak ng Daigdig (Mars) sa mga butas ng ilong at sa mga mata; at ilagak si Kuja, anak ni Bhūmi, sa noo.
Verse 88
भूमिदं तु भ्रुवोर्मध्ये मस्तके भूमिनन्दनम् । अङ्गारकं शिखायां च सर्वांगे च महीसुतम् ॥ ८८ ॥
Ilagay (ang mantra/pangalan) na “Bhūmida” sa pagitan ng mga kilay; “Bhūminandana” sa tuktok ng ulo; “Aṅgāraka” sa bunton ng buhok; at “Mahīsuta” sa buong katawan.
Verse 89
बाहुद्वये न्यसेत्पश्चात्सर्वरोगापहारकम् । मूर्द्धादि वृष्टिकर्तारमापादांतं न्यसेत्सुधीः ॥ ८९ ॥
Pagkatapos, ilagay (ang lakas ng mantra) sa dalawang bisig bilang tagapag-alis ng lahat ng karamdaman. Ang marunong na nagsasadhana ay maglagay mula ulo hanggang paa bilang tagapagpabuhos ng ulan, ang nagbibigay-buhay na ambon.
Verse 90
विन्यसेद्रृष्टिहर्तारं मूर्द्धांतं चरणादितः । न्यसेदंते ततो दिक्षु सर्वकार्यार्थसिद्धिदम् ॥ ९० ॥
Mula sa mga paa at paakyat hanggang tuktok ng ulo, gawin ang nyāsa sa diyos na “nag-aalis ng mapaminsalang tingin.” Pagkaraan, sa wakas, ilagay (ang kapangyarihan ng mantra) sa mga direksiyon; ito’y nagkakaloob ng katuparan ng lahat ng layon at gawaing ritwal.
Verse 91
नाभौ हृदि शिरस्यारं वक्रे भूमिजमेव च । विन्यस्यैवं निजे देहे ध्यायेत्प्राग्वद्धरात्मजम् ॥ ९१ ॥
Ilagay ang “spoke” (mistikong sinag) sa pusod, sa puso, at sa ulo; at gayundin itakda ang Isinilang sa Lupa (Dharā-putra) sa bahaging yaong kurbado. Sa gayong pag-aayos sa sariling katawan, magnilay sa anak ni Dharā gaya ng itinuro noon.
Verse 92
मानसैरुपचारैश्च संपूज्यार्ध्यं निधापयेत् । एकविंशतिकोष्ठाढ्ये त्रिकोणे ताम्रपत्रगे ॥ ९२ ॥
Matapos sambahin nang ganap, pati sa mga handog sa isipan, ilagay ang arghya (tubig-pagpupugay) sa isang tatsulok na diyagram sa ibabaw ng platong tanso na may dalawampu’t isang bahagi.
Verse 93
आवाह्याङ्गारकं तत्र रक्तपुष्पादिभिर्यजेत् । अङ्गानि पूर्वमाराध्य मङ्गलादीन्प्रपूजयेत् ॥ ९३ ॥
Doon, matapos anyayahan si Aṅgāraka (Mars), siya’y sambahin sa pamamagitan ng mga pulang bulaklak at iba pang handog. Unahin munang payapain ang mga bahaging pantulong ng ritwal, saka nararapat na sambahin si Maṅgala at ang iba pang mga graha.
Verse 94
एकविंशतिकोष्ठेषु चक्रमारं च भूमिजम् । त्रिकोणेषु च सम्पूज्य बहिरष्टौ च मातृकाः ॥ ९४ ॥
Sa dalawampu’t isang bahagi, ilagay ang Cakramāra at ang Bhūmija (yaong isinilang mula sa lupa). Pagkaraang sambahin nang wasto ang mga diyos sa mga tatsulok, sambahin din ang walong Mātr̥kā sa panlabas na bahagi.
Verse 95
इंद्रादीनथ वज्रादीन्बाह्ये संपूजयेत्पुनः । धूपदीपौ समर्प्याथ गोधूमान्नं निवेदयेत् ॥ ९५ ॥
Pagkatapos, sa panlabas (ng pangunahing dambana), sambahin muli si Indra at ang iba pang mga diyos, gayundin ang Vajra at iba pang banal na sandata. Matapos ihandog ang insenso at ilawan, mag-alay ng pagkaing handog na mula sa trigo.
Verse 96
ताम्रपात्रे शुद्धतोयपूरिते रक्तचंदनम् । रक्तपुष्पाक्षतफलान्याक्षिप्यार्ध्यं समर्पयेत् । मंगलाय ततो मंत्री इदं मंत्रद्वयं पठेत् ॥ ९६ ॥
Sa isang sisidlang tanso na puno ng dalisay na tubig, ilagay ang pulang sandalpaste, mga pulang bulaklak, akṣata (bigas na buo), at mga prutas, at ialay ito bilang ārghya. Pagkaraan, para sa kabanalan at pagpapala, bigkasin ng mantrin (tagapagritwal) ang pares na mantrang ito.
Verse 97
भूमिपुत्र महातेजः स्वेदोद्भवपिनाकिनः । सुतार्थिनी प्रपन्ना त्वां गृहाणार्ध्यं नमोऽस्तु ते ॥ ९७ ॥
O anak ng Daigdig, O dakilang maningning—O Pinākin, tagapagdala ng busog na Pināka, na sumibol mula sa pawis—ako, na naghahangad ng anak, ay sumisilong sa iyo. Tanggapin mo ang handog na ārghya na ito. Pagpupugay sa iyo.
Verse 98
रक्तप्रवालसंकाश जपाकुसुमसन्निभ । महीसुत महाभाग गृहाणार्ध्यं नमोऽस्तु ते ॥ ९८ ॥
O ikaw na kumikislap na gaya ng pulang koral, kahawig ng bulaklak na hibiscus—O marangal na anak ng Daigdig—tanggapin mo ang arghya (tubig na handog sa ritwal). Pagpupugay sa iyo.
Verse 99
एकविंशतिपूर्वोक्तैर्ङेनमोंतैंश्च नामभिः । ताराद्यैः प्रणमेत्पश्चात्तावत्यश्च प्रदक्षिणाः ॥ ९९ ॥
Sa dalawampu’t isang pangalang itinuro na—nagsisimula sa pantig na “ṅe” at kabilang ang “namoṁ” at “taiṁ”—pagkaraan ay dapat magpatirapa, simula sa mantrang “tārā…”, at magsagawa rin ng pradakṣiṇā (pag-ikot na may paggalang) sa kaparehong bilang.
Verse 100
धरणीगर्भसंभूतं विद्युत्तेजः समप्रभम् । कुमारं शक्तिहस्तं च मङ्गलं प्रणमाम्यहम् ॥ १०० ॥
Ako’y yumuyukod kay Maṅgala—isinilang mula sa sinapupunan ng Daigdig, nagniningning na gaya ng kislap ng kidlat, may anyong kabataan, at may hawak na sibat sa kamay.
Verse 101
ततो रेखात्रयं कुर्यात्खदिरांगारकेण च । मार्जयेद्वामपादेन मंत्राभ्यां च समाहिता ॥ १०१ ॥
Pagkatapos, dapat siyang gumuhit ng tatlong guhit gamit ang uling mula sa kahoy na khadira; at sa isip na nakatuon, dapat niyang pahirin (o pakinisin) iyon sa pamamagitan ng kaliwang paa habang binibigkas ang dalawang mantra.
Verse 102
दुःखदौर्भाग्यनाशाय पुत्रसंतानहेतवे । कृतरेखात्रयं वामपादेनैतत्प्रमार्ज्म्यहम् ॥ १०२ ॥
Upang mapawi ang dalamhati at kamalasan, at upang magkamit ng mga anak na lalaki at lahing magpapatuloy, ngayo’y pinapahid ko ang tatlong iginuhit na guhit na ito gamit ang aking kaliwang paa.
Verse 103
ऋणदुः खविनाशाय मनोभीष्टार्थसिद्धिये । मार्जयाम्यसिता रेखास्तिस्रो जन्मत्रयोद्भवाः ॥ १०३ ॥
Upang pawiin ang pagdurusang dulot ng utang at matupad ang ninanais ng isipan, pinupunasan ko ang tatlong maitim na guhit na nagmula sa tatlong kapanganakan.
Verse 104
स्तुवीत धरणीपुत्रं पुष्पांजलिकरा ततः । ध्यायंती तत्पदांभोजं पूजासांगत्वसिद्धये ॥ १०४ ॥
Pagkatapos, na may magkadugtong na mga kamay na may handog na bulaklak, dapat niyang purihin ang Anak ng Daigdig; magnilay sa lotus ng Kanyang mga paa upang maging ganap at buo ang pagsamba.
Verse 105
ऋणहर्त्रे नमस्तुभ्यं दुःखदारिद्र्यनाशिने । सौभाग्यसुखदो नित्यं भव मे धरणीसुत ॥ १०५ ॥
Pagpupugay sa Iyo, Tagapag-alis ng utang, Tagapagwasak ng dalamhati at karalitaan. O Anak ng Daigdig, maging palagi Kang tagapagkaloob sa akin ng magandang kapalaran at ligaya.
Verse 106
तप्तकांचनसंकाश तरुणार्कसमप्रभ । सुखसौभाग्यधनद ऋणदारिद्य्रनाशक ॥ १०६ ॥
O (Diyos) na ang ningning ay tulad ng tunaw na ginto at ang liwanag ay gaya ng bagong sikat na araw—tagapagkaloob ng ginhawa, magandang kapalaran, at yaman; tagapagwasak ng utang at karalitaan.
Verse 107
ग्रहराज नमस्तेऽस्तु सर्वकल्याणकारक । प्रसादं कुरु देवेश सर्वकल्याणभाजन ॥ १०७ ॥
O Hari ng mga planeta, pagpupugay sa Iyo—tagapaglikha ng lahat ng pagpapala. O Panginoon ng mga diyos, maawa Ka; Ikaw ang tahanan ng lahat ng kabutihang mapalad.
Verse 108
देवदानवगंधर्वयक्षराक्षसपन्नगाः । आप्नुवन्ति शिवं सर्वे सदा पूर्णमनोरथाः ॥ १०८ ॥
Ang mga Deva, Dānava, Gandharva, Yakṣa, Rākṣasa, at Nāga—lahat sila’y umaabot sa Śiva, ang kabanalan at pagpapala, at laging ganap ang kanilang mga hangarin.
Verse 109
आचिरादेव लोकेऽस्मिन्यस्याराधनतो जनाः । प्राप्नुवन्ति सुखं तस्मै नमो धरणिसूनवे ॥ १०९ ॥
Sa Kanya—ang Anak ng Daigdig—na sa pagsamba sa Kanya’y mabilis na nakakamtan ng mga tao sa mundong ito ang ligaya, sa Kanya ako’y yumuyuko nang may paggalang.
Verse 110
यो वक्रगतिमापन्नो नृणां दुःखं प्रयच्छति । पूजितः सुखसौभाग्यं तस्मै क्ष्मासूनवे नमः ॥ ११० ॥
Pagpupugay sa Anak ng Daigdig: kapag Siya’y nasa baluktot na paglakad (retrograde), nagdudulot Siya ng dalamhati sa tao; ngunit kapag sinamba nang wasto, ipinagkakaloob Niya ang ligaya at magandang kapalaran.
Verse 111
नभसि द्योतमानाय सर्वकल्याणहेतवे । मङ्गलाय नमस्तुभ्यं धनसंतानहेतवे ॥ १११ ॥
Pagpupugay sa Maṅgala (Mars) na nagniningning sa langit, sanhi ng lahat ng kabutihang-mapalad, at tagapagkaloob ng yaman at supling.
Verse 112
प्रसादं कुरु मे भौममंगलप्रद मंगल । मेषवाहन रुद्रात्मन्देहि पुत्रान्धनं यशः ॥ ११२ ॥
O Bhauma (Mars), mapalad na tagapagkaloob ng pagpapala, mahabag Ka sa akin. O sakay ng Aries, may diwang Rudra, ipagkaloob Mo ang mga anak na lalaki, yaman, at mabuting pangalan.
Verse 113
एवं स्तुत्वा प्रणम्याथ विसृज्य धरणीसुतम् । यथाशक्त्या प्रदाय स्वं गृह्णीयाद्ब्रणाशिषः ॥ ११३ ॥
Sa gayon, matapos magpuri, magpatirapa, at magpaalam nang may paggalang sa “anak ng Daigdig,” maghandog ang tao ng kaloob ayon sa kanyang kaya at tanggapin ang pagpapala ng brāhmaṇa.
Verse 114
गुरवे दक्षिणां दत्त्वा भुञ्जीयात्तन्निवेदितम् ॥ ११४ ॥
Pagkatapos maghandog ng dakṣiṇā sa guro, dapat kainin ng tao ang pagkaing inialay at pinahintulutan niya.
Verse 115
एवमावत्सरं कुर्यात्प्रतिमंगलवासरम् । तिलैर्होमं विधायाथ शतार्द्धं भोजयोद्द्विजान् ॥ ११५ ॥
Sa ganitong paraan, isagawa ang panatang ito sa loob ng isang buong taon, tuwing Martes. Pagkaraan, magsagawa ng homa na may linga, at magpakain ng dalawang ulit na limampu—ibig sabihin, isang daang—brāhmaṇa.
Verse 116
भौममूर्तिं स्वर्णमयीमाचार्याय समर्पयेत् । मंडलस्थे घटेऽभ्यर्च्येत्सुतसौभाग्यसिद्धये ॥ ११६ ॥
Ihandog sa ācārya ang isang gintong anyo ni Bhauma (Mars). Kapag sinamba si Bhauma sa isang ghaṭa na inilagay sa loob ng maṇḍala, natatamo ang katuparan ng kaginhawahan at mabuting kapalaran ng anak na lalaki.
Verse 117
एवं व्रतपरा नारी प्राप्नुयात्सुभगान्सुतान् । ऋणनाशाय वित्तार्थं व्रतं कुर्यात्पुमानपि ॥ ११७ ॥
Sa gayon, ang babaeng tapat sa panatang ito ay magkakamit ng mga anak na lalaking mapalad at mapagpala. Ang lalaki man ay dapat ding magsagawa ng panata upang mapawi ang mga utang at makamtan ang yaman.
Verse 118
ब्राह्मणः प्रजपेन्मन्त्रंमग्निर्मूर्द्धेति वैदिकम् । अंगारकस्य गायत्रीं वक्ष्ये यजनसिद्धये ॥ ११८ ॥
Ang isang brāhmaṇa ay dapat bumigkas ng mantrang Veda na nagsisimula sa “Si Agni ay nasa tuktok ng ulo (mūrdhan).” Ngayon, upang magtagumpay ang yajña, aking ipahahayag ang Gāyatrī-mantra ni Aṅgāraka (Mars).
Verse 119
अंगारकाय शब्दांते विद्महे पदमीरयेत् । शक्तिहस्ताय वर्णांते धीमहीति समुञ्चरेत् ॥ ११९ ॥
Sa dulo ng pangalang “Aṅgāraka,” bigkasin ang pada na “vidmahe”; at sa dulo ng mga pantig para sa “Śaktihasta,” bigkasin nang wasto ang “dhīmahi.”
Verse 120
तन्नो भौमः प्रचोवर्णान्दयांदिति च संवदेत् । भौमस्यैषा तु गायत्री जप्तुः सर्वेष्टसिद्धिदा ॥ १२० ॥
Bigkasin: “Nawa’y itulak ni Bhauma (Mars) ang aming mga titik (pananalita), at nawa’y ipagkaloob niya ang habag.” Ito ang Gāyatrī ni Bhauma; ang paulit-ulit na japa nito’y nagkakaloob ng katuparan ng lahat ng ninanais.
Verse 121
भौमोपासनमेतद्धि बुधमन्त्रमथोच्यते । फांतः कर्णेंदुसंयुक्तो बुधो ङेंते हदंतिमः ॥ १२१ ॥
Ito nga ang paraan ng pagsamba kay Bhauma (Mars). Ngayon ay ipinahahayag ang mantra ni Budha (Mercury): binubuo ito ng “phāṃ” na pinagsama sa mga tanda ng tainga at buwan, kasama ang “Budha”; nagtatapos sa “ṅeṃte,” at may “ha” bilang huling katinig.
Verse 122
रसाणों बुधमन्त्रोऽयं मुनिब्रह्मास्य कीर्तितः । पंक्तिश्छैदो देवता तु बुधः सर्वेष्टदो नृणाम् ॥ १२२ ॥
Ito ang mantra ni Budha (Mercury); sinasabing ang ṛṣi nito sa mga muni ay si Brahmā. Ang sukat (chandas) ay Paṅkti, at ang namumunong diyos ay si Budha, na nagbibigay ng katuparan ng lahat ng ninanais ng tao.
Verse 123
आद्यं बीजं नमः शक्तिर्विनियोगोऽखिलाप्तये । वंदे बुधं सदा भक्त्या पीताम्बरविभूषणम् ॥ १२३ ॥
Ipinahayag ang sinaunang pantig-binhi; ang kapangyarihan ay “namaḥ”; at ang paglalapat nito ay para sa pag-abot ng lahat ng layon. Lagi kong sinasamba nang may bhakti si Budha (Mercury), na may dilaw na kasuotan at mga hiyas na palamuti.
Verse 124
जानुस्थवामहस्ताढ्यं साभयेतरपाणिकम् । ध्यात्वेवं प्रजपेसहस्रं विजितेंद्रियः ॥ १२४ ॥
Pagkatapos magnilay nang ganito sa diyos—may ganap na anyo, ang kaliwang kamay ay nakapatong sa tuhod at ang isa pang kamay ay nagpapakita ng mudrā ng pag-alis ng takot—ang nagwagi sa mga pandama ay dapat mag-japa ng mantra nang isang libong ulit.
Verse 125
दशांशं जुहुयादाज्यैः पीठे पूर्वोदितेऽर्चयेत् । अङ्गमातृदिशापालहेतिभिर्बुधमर्चयेत् ॥ १२५ ॥
Maghandog ng ikasampung bahagi bilang mga oblation sa homa gamit ang ghee, at sumamba sa itinakdang pīṭha o luklukan-altar na nauna nang itinuro. Sambahin si Budha kasama ang mga aṅga (mga kasamang kapangyarihan), ang mga Ina-Diyosa, ang mga tagapangalaga ng mga direksiyon, at ang mga banal na sandata.
Verse 126
एवं सिद्धे मनौ मंत्री साधयेत्स्वमनोरथान् । सहस्रं प्रजपेन्मंत्रं नित्यं दशदिनावधि ॥ १२६ ॥
Kapag ang mantra ay napasakdal na nang ganito, dapat tuparin ng nagsasagawa ang sariling mga ninanais. Pagkaraan, araw-araw niyang ulitin ang mantra nang isang libong beses, at ipagpatuloy ito sa loob ng sampung araw.
Verse 127
तस्याशु ग्रहजा पीडा नश्यत्येव न संशयः । बुधस्याराधनं प्रोक्तं गुरोराराधनं श्रृणु ॥ १२७ ॥
Para sa kanya, ang pighating dulot ng mga graha (mga planeta) ay mabilis na maglalaho—walang pag-aalinlangan. Naipahayag na ang pagsamba kay Budha; ngayon ay pakinggan ang pagsamba kay Guru (Jupiter).
Verse 128
बृंहस्पतिपदं ङेंऽतं सेंद्वाद्यर्णाघमंडितम् । नमोंतो वसुवर्णोऽयं मुनिर्ब्रह्मास्य संमतः ॥ १२८ ॥
Ang pantas na muning ito—na sinang-ayunan ni Brahmā—ay may ningning na ginto. Ang kanyang pangalan ay binubuo mula sa salitang “Bṛhaspati”, nagtatapos sa pantig na “ṅeṃ”, pinalamutian ng mga unang titik na “seṃ” at “dvā”, at winawakasan ng “namoṃ”.
Verse 129
छन्दोऽनुष्टुप्सुराचार्यो देवता बीजमादिमम् । हृच्छक्तिर्दीर्घवह्नींदुयुगलेनांगकल्पना ॥ १२९ ॥
Ang sukat ay Anuṣṭubh; ang namumunong diyos ay si Surācārya (Guro ng mga deva); at ang sinaunang pantig-binhi ay ang bīja. Itinatakda ang hṛcchakti, ang lakas ng puso; at ang aṅga-nyāsa ay isinasagawa sa pamamagitan ng magkapares na pantig na “vahnī” at “indu” sa mahabang anyo (dīrgha).
Verse 130
न्यस्तवामकरं राशौ रत्नानां दक्षिणात्करात् । किरंतं पीतपुष्पालंकारालेपांशुकार्चितम् ॥ १३० ॥
Inilapag niya ang kaliwang kamay sa bunton ng mga hiyas, at sa kanang kamay ay ikinakalat ang mga iyon. Siya’y pinarangalan ng mga dilaw na bulaklak, mga palamuti, mga pahid na pabango, at mariringal na kasuotan.
Verse 131
सर्वविद्यानिधिं देवगुरुं स्वर्णद्युतिं स्मरेत् । लक्षं जपो दशांशेन घृतेनान्नेन वा हुनेत् ॥ १३१ ॥
Dapat pagnilayan ang Gurong-Diyos—ang kayamanan ng lahat ng kaalaman—na nagniningning na parang ginto. Magsagawa ng isang daang libong japa, at saka mag-alay ng homa na katumbas ng ikasampu niyon, gamit ang ghee o lutong pagkain bilang handog.
Verse 132
धर्मादिपीठे प्रयजेदंगदिक्पालहेतिभिः । एवं सिद्धे मनौ मंत्री साधयेदिष्टमात्मनः ॥ १३२ ॥
Sa luklukan ng pagsamba na nagsisimula sa Dharma, magsagawa ng pag-aalay kasama ang mga sangkap ng ritwal, ang mga tagapagbantay ng mga direksiyon (dikpāla), at ang kanilang mga sandata. Kapag ganito nang ganap ang mantra, matatamo ng nagsasagawa ng mantra ang ninanais niyang layon.
Verse 133
विपरोगादिपीडासु कलहे स्वजनोद्भवे । पिप्पलोत्थसमिद्भिश्च जुहुयात्तन्निवृत्तये ॥ १३३ ॥
Kapag ang tao’y pinahihirapan ng mabibigat na karamdaman at mga kaugnay na suliranin, o kapag may alitan sa loob ng sariling angkan, maghandog ng mga āhuti sa apoy gamit ang mga panggatong na kinuha mula sa punong pippala (banal na igos), upang mapawi ang mga pagdurusang iyon.
Verse 134
हुत्वा दिनत्रयं मन्त्री निशापुष्पैर्घृतप्लुतैः । स विंशतिशतं शीघ्रं वासांसि लभते महीम् ॥ १३४ ॥
Matapos magsagawa ng paghahandog sa apoy sa loob ng tatlong araw, ang nagsasanay ng mantra—gamit ang mga bulaklak na namumukadkad sa gabi na binabad sa ghee—ay mabilis na magkakamit ng dalawang libong kasuotan at pati lupain.
Verse 135
गुरोराराधनं प्रोक्तं श्रृणु शुक्रस्य सांप्रतम् । वस्रं मे देहि शुक्राय ठद्वयांतो ध्रुवादिकः ॥ १३५ ॥
Naipaliwanag na ang pagsamba at wastong paggalang sa guru. Ngayon, pakinggan ang pamamaraan ukol kay Śukra (Venus). Dapat bigkasin: “Ibigay mo sa akin ang isang kasuotan para kay Śukra,” na nagsisimula sa Dhruvā at iba pa, hanggang sa wakas na tinatatakan ng dalawang tunog na ṭha (ṭhadvaya).
Verse 136
रुद्रार्णोऽयं मनुर्ब्रह्मा मुनिश्छन्दो विराहुत । दैत्येज्यो देवता बीजं ध्रुवः शक्तिर्वसुप्रिया ॥ १३६ ॥
Sa vidyā/mantra na ito, ang namumunong tunog ay si Rudra; ang ṛṣi (nakakita ng mantra) ay si Manu; si Brahmā ang ipinahahayag na panginoon; ang pantas ay si Muni; ang sukat ay Chandas; ang anyo ng āhuti ay Virāhuta; ang diyos na sinasamba ay Daityejya; ang binhing pantig ay Bīja; si Dhruva ang śakti (kapangyarihan); at si Vasupriyā ang lubhang minamahal na kaugnay na lakas/kapareha.
Verse 137
भूनेत्र चन्द्रनेत्राग्निनेत्रार्णैः स्यात्षडंगकम् । शुक्लांबरालेपभूषं करेण ददतं धनम् ॥ १३७ ॥
Sa mga pantig na ‘bhū’, ‘netra’, ‘candra’, ‘netra’, ‘agni’, at ‘netra’, ito’y nagiging pormulang may anim na sangkap (ṣaḍaṅga). Magnilay sa diyos: nakadamit ng puti, pinahiran at pinalamutian, at sa isang kamay ay namamahagi ng kayamanan.
Verse 138
वामेन शुक्रं व्याख्यानमुद्रादोषं स्मरेत्सुधीः । अयुतं प्रजपेन्मन्त्रं दशांशं जुहुयाद् घृतैः ॥ १३८ ॥
Dapat alalahanin at ituwid ng marunong na nagsasagawa ang kamaliang dulot ng di-wastong mudrā ng pagpapaliwanag na kaugnay ni Śukra kapag ginawa sa kaliwang kamay. Bilang pagtubos, bigkasin ang mantra nang sampung libong ulit, at maghandog ng ikasampung bahagi nito bilang ghee na alay sa apoy.
Verse 139
धर्मादिपीठे प्रयजेदंगेंद्रादितदायुधैः । श्वेतपुष्पैः सुगंधैश्च जुहुयाद् भृगुवासरे ॥ १३९ ॥
Sa araw ni Bhṛgu (Biyernes), magsagawa ng pagsamba sa dambana na nagsisimula kay Dharma, inihahandog ang mga sandata ni Aṅgendra at ng iba pa; at magsunog ng handog sa apoy gamit ang mapuputi at mababangong bulaklak.
Verse 140
एकविंशतिवारं यो लभतेसोंऽशुकं मणीन् । मनवोऽमो सदा गोप्या न देया यस्य कस्यचित् ॥ १४० ॥
Sinumang makamtan ang (ritwal/mantra) na ito nang dalawampu’t isang ulit ay magkakamit ng kasuotan at mga hiyas. Ang mantrang ito ay dapat laging lihim at hindi dapat ibigay kung kani-kanino lamang.
Verse 141
भक्तियुक्ताय शिष्याय देया वा निजसूनवे ॥ १४१ ॥
Ito’y dapat ibigay sa alagad na may bhakti, o kung hindi, sa sariling anak na lalaki.
Nyāsa is presented as the mechanism that internalizes the deity and the mantra-grid by installing phonemes, bījas, and maṇḍala principles (Soma–Sūrya–Agni) onto bodily loci and ritual space. In Śāstric terms, it converts recitation into embodied worship (arcana) and prepares the practitioner for vyāpaka-japa and fruit-bearing homa.
It explicitly allows a simplified regimen: daily arghya to Vivasvān/Sūrya even without the full mandala and homa. This is framed as sufficient to yield prosperity, fame, happiness, longevity, and health when performed consistently.
It gives a full vow-architecture: timing (Tuesday; favored months), color-coded materials (red garments, red flowers, red seat), body-nyāsa with Mars epithets, a 21-compartment ritual diagram, arghya mantras, circumambulations, symbolic wiping of three lines for debt/sorrow, year-long observance, final homa, feeding brāhmaṇas, and gifting a gold icon—typical of Purāṇic vrata manuals.