
Itinuturo ni Sanatkumāra kay Nārada ang ganap at sunod-sunod na paraan ng Devapūjā. Nagsisimula ito sa pag-aayos ng sagradong lugar at maṇḍala (tatsulok/anim-na-sulok/parisukat), pagtatatag ng ādhāra at agni-maṇḍala, at pagpapabanal sa tubig na ārghya upang maging amṛta sa pamamagitan ng go-mudrā at kavaca. Inilalarawan ang aṅga-nyāsa, pagsamba sa mga kalā ng araw at buwan, pag-anyaya sa mga tīrtha, at pagse-seal ng ritwal gamit ang matsya-mudrā at astra. Sinusundan ito ng buong hanay ng upacāra pūjā (pādya, ārghya, ācamanīya, madhuparka, snāna, vastra, yajñopavīta, gandha, puṣpa, dhūpa, dīpa, naivedya, tāmbūla), kasama ang mahigpit na pagbabawal ng ilang handog ayon sa diyos. Lumalawak ang pagsamba sa āvaraṇa-arcana: mga dikpāla, kanilang vāhana at sandata, saka ārati, pagpapatirapa, at homa na 25 alay na may vyāhṛti. Sa wakas ay may bali para sa mababangis na tagapaglingkod, pag-aalay ng bunga ng japa, mga tuntunin ng pradakṣiṇā, at mahahabang panalangin ng kṣamāpaṇa. Itinuturo rin ang mga paraan sa kagipitan (āturī/sautikī/trāsī), na inuuna ang pagsambang pang-isip kapag may sakit, karumihan, o takot, at nagbababala laban sa anukalpa na pamalit na ritwal na may maling layon.
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । अथ वक्ष्ये देवपूजां साधकाभीष्टसिद्धिदाम् । त्रिकोणं चतुरस्रं वा वामभागे प्रकल्प्य च ॥ १ ॥
Sinabi ni Sanatkumāra: Ngayon ay ilalarawan ko ang pagsamba sa mga diyos, na nagbibigay sa sādhaka ng katuparan ng ninanais na mga siddhi. Una, sa gawing kaliwa, ihanda ang isang tatsulok o parisukat na pook/diagram na ritwal…
Verse 2
सम्पूज्या स्रेण संक्षाल्य हृदाधारं निधाय च । तत्राग्निमण्डलं चेद्वा पात्रं संक्षाल्य चास्रतः ॥ २ ॥
Matapos ang marapat na pagsamba, at saka paghuhugas at paglilinis ng lugar at mga sisidlan ayon sa wastong ayos, itatag ang ādhāra sa puso, ang panloob na luklukan. Pagkaraan, itakda ang bilog ng apoy (agni-maṇḍala); o kung hindi, hugasan ang sisidlang pang-ritwal at magpatuloy nang hindi nagmamadali.
Verse 3
आधारे नामसं स्थाप्य तत्र चेद्रविमंडलम् । क्लिममातृका पूलमुञ्चरन्पूरपेज्जलैः ॥ ३ ॥
Ilagay sa ādhāra ang pangkat ng mga pantig na tinatawag na “nāmasaṃ”, at doon ay itatag ang diskong araw (ravi-maṇḍala). Pagkaraan, bigkasin ang hanay ng mātṛkā na may “klīm”, at pakawalan ang agos ng lakas ng mantra, na pinupuno ng tubig para sa ritwal.
Verse 4
चत्रेंजुमंडलं प्रार्च्य तीर्थान्यावाह्य पूर्ववत् । गोमुद्रयामृतीकृत्य कवचेनावगुंठयेत् ॥ ४ ॥
Matapos sambahin nang wasto ang catreṁju-maṇḍala, at saka anyayahan ang mga banal na tīrtha gaya ng dati, gawin itong amṛta sa pamamagitan ng go-mudrā. Pagkaraan, takpan at pangalagaan ito sa kavaca, ang mantrang panangga.
Verse 5
संक्षाल्यास्रेण प्रणवं तदुपर्यष्टधा जपेत् । सामान्यार्घमिदं प्रोक्तं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् ॥ ५ ॥
Pagkatapos banlawan ng tubig, bigkasin ang Praṇava (Oṃ) nang walong ulit sa ibabaw nito. Ito ang ipinahayag na pangkalahatang arghya, na nagkakaloob ng lahat ng tagumpay sa mga tao.
Verse 6
तज्जलं र्किचिदुदूधृत्य प्रोक्षिण्या साधकोत्तमः । आत्मानं यागवस्तूनि तेन संप्रोक्षयेत्पुथक् ॥ ६ ॥
Sumalok ng kaunting tubig na iyon gamit ang sandok na pangwisik (prokṣiṇī), ang pinakamainam na sādhaka ay dapat magwisik nang hiwa-hiwalay upang dalisayin ang sarili at ang mga gamit sa yāga sa pamamagitan ng tubig na iyon.
Verse 7
आत्मवामाग्रतः कुर्यात्षट्ट्कोणांतस्रिकोणकम् । चतुरस्रेण संवेष्ट्य संक्षाल्यार्घोदकेन च ॥ ७ ॥
Sa harap ng sarili, sa kaliwang panig, iguhit ang isang tatsulok sa loob ng heksagon; saka palibutan ng parisukat, at linisin (ang lugar/yantra) sa pamamagitan ng tubig na arghya, ang tubig na iniaalay sa pagsamba.
Verse 8
ततस्तु साधकश्रेष्टः स्तंभयेच्छंखमुद्रया । आग्नेयादिषु कोणेषु हृदाद्यंगचतुष्टयम् ॥ ८ ॥
Pagkatapos, ang pinakadakilang nagsasanay ay dapat magpatatag at magpigil sa apat na pantulong na sangkap ng mantra, simula sa Hṛd (Puso), sa mga sulok na nagsisimula sa Timog-Silangan (Agni) at sa iba pa, sa pamamagitan ng Śaṅkha mudrā (mudrā ng kabibe).
Verse 9
नेत्रं मध्ये दिक्षु चास्रं त्रिकोणे पूजयेत्ततः । मूलखंडत्रयेनाथाधारशक्तिं तु मध्यगाम् ॥ ९ ॥
Pagkatapos ay sambahin ang Netra (ang Mata) sa gitna; at sa mga direksiyon, sambahin ang tatsulok at ang Astra (sandatang-mantra). Pagkaraan, sa pamamagitan ng tatlong bahagi ng ugat na mantra, sambahin ang Ādhāra-Śakti, ang Lakas na Sumusuporta na nananahan sa gitna.
Verse 10
एवं संपूज्य विधिवदस्रंसंक्षालितं हृदा । प्रतिष्टाप्य त्रिपदिकां पूजयेन्मनुनामुना ॥ १० ॥
Sa gayon, matapos sambahin ayon sa wastong paraan at mahugasan ang anumang karumihan sa pamamagitan ng pusong puspos ng bhakti, itatag ang Tripadikā at sambahin ito sa pamamagitan ng mantrang ito.
Verse 11
मं वह्निमण्डला येति ततो देशकलात्मने । अमुकार्ध्येति पात्रांते सनापहृदयोंऽतिमे ॥ ११ ॥
Bigkasin ang mantra na “maṃ” at ituon ito sa bilog ng apoy; pagkatapos ay (ialay) sa namumunong prinsipyo ng lugar at panahon. Sa dulo ng sisidlan, sambit ang “amuka-arghya” (ang arghya na ito para kay …), at sa huli ay maghandog na may isip na nalinis sa pamamagitan ng pagligo.
Verse 12
चतुर्विंशतिवर्णोऽयमाधारस्यार्चने मनुः । स्वमंत्रक्षालितं शरंवं संस्याप्याय समर्चयेत् ॥ १२ ॥
Ito ang dalawampu’t apat na pantig na mantra para sa pagsamba sa Ādhāra (banal na salalayan). Pagkatapos linisin sa sariling mantra ang mangkok na śarāva, ilagay ito sa wastong kinalalagyan at saka sambahin ang Ādhāra sa pamamagitan nito.
Verse 13
तारः कार्म्ममहांस्ते तु ततो जलचराय च । वर्म फट् हृदयं पांचजन्याय हृदयं मनेः ॥ १३ ॥
Pagkaraan, ilapat ang bīja na “tāra” para sa dakilang Kūrma (banal na Pagkakatawang-tao na Pagong), at pagkatapos ay para sa Jalacara (ang nasa tubig). Sunod, gamitin ang pananggalang na “varma” at ang pantig-sandata na “phaṭ”; at isagawa ang hṛdaya-nyāsa para kay Pāñcajanya (banal na kabibe) at ang hṛdaya-nyāsa para sa Panginoon ng isip (Maṇi/Manas-pati).
Verse 14
तत्रार्कमण्डलायेति द्वादशांते कलारमने । अमुकार्ध्येति पात्रांते नमोंतस्त्र्यक्षिवर्णवान् ॥ १४ ॥
Doon, sa pagwawakas ng labindalawa (yunit/pantig), bigkasin ang “tatrārkamaṇḍalāya” at saka “kalāramane”. Sa dulo ng sisidlang arghya (sa pagtatapos ng handog), sabihin ang “amukārdhye” at tapusin sa “namo”, na may anyong Tryakṣi (tatlong-mata) sa ayos/kulay ng mga pantig.
Verse 15
सम्पूज्य तेन तत्रार्चेद्द्वादशार्ककलाः क्रमात् । ततः शुद्धजलैर्मूलं विलोममातृकां पठन् ॥ १५ ॥
Pagkatapos sambahin nang ganap sa pamamagitan niyon, sambahin doon, ayon sa pagkakasunod, ang labindalawang kalā ng Araw. Pagkaraan, gamit ang dalisay na tubig, isagawa ang mūla (ugat na mantra/ritwal) habang binibigkas ang Mātṛkā (mantra ng alpabeto) sa baligtad na ayos.
Verse 16
शङ्खमापूरयेत्तस्मिन्पूजयेन्मनुनामुना । ॐ सोममण्डलायेति षोडशांते कलात्मने ॥ १६ ॥
Punuin ang kabibe (śaṅkha) ng banal na tubig, at sambahin ito sa mantrang ito: “Oṁ, pagpupugay sa Somamaṇḍala (kalipunan ni Soma, ang Buwan), sa Kanya na ang diwa ay ang labing-anim na kalā.”
Verse 17
अमुकार्ध्यामृतायेति हृन्मनुश्चार्ध्यपूजने । तत्र षोडशसंख्याका यजेञ्चंद्रमसः कलाः ॥ १७ ॥
Sa pagsamba na may handog na arghya, gamitin ang mantra ng puso (hṛnmanu) na nagsisimula sa “amukārghyāmṛtāya.” Doon, sambahin ang labing-anim na kalā (bahaging banal) ng Buwan.
Verse 18
ततस्तु तीर्थान्यावाह्य गङ्गे चेत्यादिपूर्ववत् । गोमुद्रयामृतीकृत्याच्छादयेन्मत्स्ममुद्रया ॥ १८ ॥
Pagkatapos, anyayahan ang mga diyos ng mga banal na tawiran (tīrtha), simula sa mantra na “O Gaṅgā …” at iba pa, gaya ng naunang itinuro. Gawin ang Go-mudrā upang gawing amṛta ang (tubig/handog), at saka takpan at selyuhan sa Matsya-mudrā.
Verse 19
कवचेनावगुंठ्याथ रक्षेदस्त्रेण तत्पुनः । चिंतयित्वेष्टदेवं च ततो मुद्राः प्रदर्शयेत् ॥ १९ ॥
Pagkatapos, tabingan ang sarili ng kavaca (baluting panangga) at muling pangalagaan ang ritwal sa mantra ng astra (sandata). Matapos magnilay sa sariling iṣṭa-deva (piniling diyos), saka ipakita ang mga mudrā.
Verse 20
शङ्खमौशलचकाख्याः परमीकरणं ततः । महामुद्रां योनिमुद्रां दर्शयेत्क्रमतः सुधीः ॥ २० ॥
Pagkatapos, ang marunong ay dapat magpakita nang sunod-sunod ng mga mudrā na tinatawag na Śaṅkha, Mauśala, at Cakā. Pagkaraan nito, isagawa ang ‘Paramīkaraṇa’; at saka, ayon sa ayos, ituro ang Mahā-mudrā at Yoni-mudrā.
Verse 21
गारुडी गालिनी चैव मुख्ये मुद्रे प्रकीर्तिते । गन्धपुष्पादिभिस्तत्र पूजयेद्देवतां स्मरन् ॥ २१ ॥
Ang dalawang pangunahing mudrā ay ipinahayag na Gāruḍī at Gālinī. Doon, habang inaalala ang diyos, magsamba gamit ang paste ng sandalwood, mga bulaklak, at iba pang handog.
Verse 22
अष्टकृत्वो जपेन्मूलं प्रणवं चाष्टधा तथा । शंखाद्दक्षिणदिग्भागे प्रोक्षणीपात्रमादिशेत् ॥ २२ ॥
Dapat bigkasin ang ugat-mantra nang walong ulit, at gayundin ang Praṇava na “Oṁ” nang walong ulit. Pagkaraan, sa dakong timog ng kabibe (śaṅkha), ilagay ang sisidlang pangwisik ng paglilinis (prokṣaṇī-pātra).
Verse 23
प्रोक्षण्यां तज्जलं किंचित्कृत्वात्मानं त्रिधा ततः । आत्मतत्त्वात्मने हृञ्च विद्यातत्त्वात्मने नमः ॥ २३ ॥
Maglagay ng kaunting tubig na iyon sa sisidlang pangwisik, at saka isagawa ang tatluhang nyāsa sa sarili. (Sambitin:) “Pagpupugay sa Kanya na ang Sarili ay ang prinsipyo ng Sarili; at pagpupugay sa Kanya na ang Sarili ay ang prinsipyo ng banal na kaalaman (vidyā).”
Verse 24
शिवतत्त्वात्मने हृञ्च इत्येतैर्मनुभिस्त्रिभिः । प्रोक्षेत्पुष्पाक्षतैश्चापि मण्डलं विधिवत्सुधीः ॥ २४ ॥
Sa pamamagitan ng tatlong mantrang ito—“śiva-tattvātmane” at “hṛñ” (at iba pa)—dapat iwisik nang ayon sa tuntunin ng marunong na sādhaka ang maṇḍala, kasama ang mga bulaklak at di-nababasag na bigas (akṣata).
Verse 25
अथवा मूलगायत्र्या पूजाद्रव्याणि प्रोक्षयेत् । पाद्यार्ध्याचमनूयार्थं मधुपर्कार्थमप्युत ॥ २५ ॥
O kaya naman, iwisik at linisin ang mga gamit sa pagsamba sa pamamagitan ng pagbigkas ng ugat na Gāyatrī. Ito’y paghahanda para sa mga handog: tubig sa paa (pādya), arghya na paggalang, tubig na pang-ācamanīya (pagsipsip), at pati ang handog na madhuparka.
Verse 26
पात्राण्याधारयुक्तानि स्थापयेद्विधिना पुरः । पाद्यं श्यामाकदूर्वाब्जविष्णुक्रांतजलैः स्मृतम् ॥ २६ ॥
Ayon sa itinakdang paraan, ilagay sa harapan ang mga sisidlang may patungan. Ang tubig para sa paghuhugas ng paa (pādya) ay itinuturo na tubig na nilagyan ng butil na śyāmāka, damong dūrvā, lotus, at viṣṇu-krāntā.
Verse 27
अर्ध्यं पुष्पाक्षतयवैः कुशाग्रतिलसर्षपैः । गंधदूर्वादलैः प्रोक्तं ततश्चाचमनीयकम् ॥ २७ ॥
Ang arghya (tubig-handog na may paggalang) ay itinatakda na may mga bulaklak, akṣata (buong bigas), sebada, dulo ng damong kuśa, linga at mustasa, kasama ang pabango at mga talim ng damong dūrvā; pagkatapos nito ay gawin ang ācamana (pag-inom ng tubig na nagpapadalisay).
Verse 28
जातीफलं च कंकोलं लवंगं च जलान्वितम् । क्षौद्राज्यदधिसंमिश्रं मधुपर्कसमीरितम् ॥ २८ ॥
Ang nutmeg, cubeb, at clove—binabasa ng tubig—na hinaluan ng pulot, ghee, at yogurt/curd: ito ang ipinahahayag na handog na madhuparka.
Verse 29
एकस्मिन्नथवा पात्रे पाद्यादीनि प्रकल्पयेत् । शंकरार्कार्चने शंखमयेनैव प्रशस्यते ॥ २९ ॥
Maaaring ihanda ang mga handog na nagsisimula sa pādya (tubig sa paghuhugas ng paa) at ang iba pa sa iisang sisidlan o sa magkakahiwalay na sisidlan. Ngunit sa pagsamba kay Śaṅkara (Śiva) at Arka (Araw), ang sisidlang yari sa kabibe ng conch ang lalo pang inirerekomenda.
Verse 30
श्वेताकृष्णारुणापीताश्यामारक्तासितासिताः । रक्तांबराभयकराध्येयास्स्पुः पीठशक्तयः ॥ ३० ॥
Ang mga Pīṭha-Śakti ay inilalarawan na may iba’t ibang kulay—puti, itim, mapulang-kayumanggi, dilaw, bughaw na madilim, pula, at lubhang maitim. Nakadamit ng pula at nagpapakita ng abhaya-mudrā (kumpas ng walang takot), sila’y dapat pagnilayan sa pagninilay.
Verse 31
स्वर्णादिलिखिते यंत्रे शालग्रामे मणौ तथा । विधिना स्थापितायां वा प्रतिमायां प्रपूजयेत् ॥ ३१ ॥
Dapat magsagawa ng pagsamba ayon sa wastong paraan: sa isang yantra na inukit sa ginto (o ibang metal), sa Śālagrāma, sa banal na hiyas, o sa isang pratimā (larawang-samba) na naitindig ayon sa tamang ritwal.
Verse 32
अंगुष्टादिवितस्त्यंतमाना स्वर्णादिधातुभिः । निर्मिता शुभदा गेहे पूजनाय दिने दिने ॥ ३२ ॥
Gawa sa ginto at iba pang metal, at may sukat mula sa haba ng hinlalaki hanggang sa vitasti (isang dangkal), ito’y nagiging mapalad na tagapagkaloob ng kabutihang-palad sa tahanan—nararapat sambahin araw-araw.
Verse 33
वक्रां दग्धां खंडितां च भिन्नमूर्द्धदृशं पुनः । स्पष्टां वाप्यन्त्यजाद्यैश्च प्रतिमां नैव पूजयेत् ॥ ३३ ॥
Huwag kailanman sambahin ang imaheng baluktot, nasunog, nabasag o nagkawatak-watak; ni yaong may sira ang ulo o ang titig. Gayundin, ang imaheng hindi maayos ang pagkakagawa o nadungisan ng mga kapintasan at iba pa ay hindi dapat sambahin.
Verse 34
बाणादिलिंगे वाभ्यर्चेत्सर्वलक्षणलक्षिते । मूलेन मूर्तिं संकल्प्य ध्यात्वा देवं यथोदितम् ॥ ३४ ॥
Dapat sambahin ang Bāṇa-liṅga (o iba pang banal na liṅga) na may lahat ng mapalad na palatandaan. Sa pamamagitan ng ugat-mantra, buuin sa isip ang anyo ng Diyos, magnilay sa Panginoon ayon sa itinuro, at saka isagawa ang pagsamba.
Verse 35
आवाहा पूजयेतस्यां परिवारगणैः सह । शालग्रामे स्थापितायां नावाहनविसर्जने ॥ ३५ ॥
Matapos ang āvāhana (pag-anyaya sa presensya), sambahin Siya roon kasama ang Kanyang mga kasama at pangkat ng tagapaglingkod. Ngunit kapag Siya’y naitatag sa Śālagrāma, hindi na kailangan ang pag-anyaya o pagpapauwi (visarjana).
Verse 36
पुष्पांजलिं समादाय ध्यात्वा मंत्रमुदीरयेत् ॥ ३६ ॥
Kumuha ng isang dakot na bulaklak bilang alay, magnilay, at saka bigkasin ang mantra.
Verse 37
आत्मसंस्थमजं शुद्धं त्वामहं परमेश्वर । अरण्यामिव हव्याशं मूर्तावावाहयाम्यहम् ॥ ३७ ॥
O Kataas-taasang Panginoon, Ikaw na nananahan sa Sarili, di-isinilang at dalisay—inaanyayahan ko Kang manahan sa banal na imaheng ito, gaya ng apoy na sinisindihan at lumilitaw sa gubat.
Verse 38
तवेयं हि महामूर्तिस्तस्यां त्वां सर्वगं प्रभो । भक्तिरेवहसमाकृष्टं दीपवत्स्थापयाम्यहम् ॥ ३८ ॥
Ang dakilang anyong ito ay tunay na Iyo; O Panginoong sumasaklaw sa lahat, itinatatag ko Ikaw sa loob nito—na inilalapit ng bhakti lamang—gaya ng ilawang inilalagay sa nararapat nitong kinalalagyan.
Verse 39
सर्वांतर्यामिणे देवं सर्वबीजमय शुभम् । रवात्मस्थाय परं शुद्धमासनं कल्पयाव्यहम् ॥ ३९ ॥
Araw-araw ay ihahanda ko ang lubhang dalisay na luklukan para sa mapalad na Panginoon, na nananahan bilang Antaryāmin, ang Panloob na Tagapamahala ng lahat, ang binhing pinagmulan ng sansinukob, at ang nananatili sa maningning na Sarili ng Araw.
Verse 40
अनन्या तव देवेश मूर्तिशक्तिरियं प्रभो । सांनिध्यं कुरु तस्यां त्वं भक्तानुग्राहकारक ॥ ४० ॥
O Panginoon ng mga diyos, O Guro—ang kapangyarihang nasa anyong ito ay Iyong lakas na di-nahahati. Kaya manahan Ka rito; sapagkat Ikaw ang nagkakaloob ng biyaya sa mga deboto.
Verse 41
अज्ञानाजुच मत्तत्त्वाद्वैकल्यात्साधनस्य च । यद्यपूर्णं भवेत्कल्पं कतथाप्यभिमुखो भव ॥ ४१ ॥
Dahil sa kamangmangan, sa maling pagdakma sa tunay na tattva, at sa kakulangan ng mga paraan ng pagsasanay—kung ang isang ritwal o panata ay maging di-ganap, gayon pa man, sa anumang paraan ay ituon ang loob sa Diyos, iharap ang mukha sa Kanya.
Verse 42
दृशा पूयूषवर्षिण्या पूरयन्यज्ञविष्टरे । मूर्तौ वा यज्ञसंपूर्त्यै स्थितो भव महेश्वर ॥ ४२ ॥
Sa titig na nagbubuhos ng nektar, pinupuno ang lawak ng yajña, O Maheśvara—manahan Ka roon, maging sa hayag na anyo o hindi, upang ganap na matupad ang yajña.
Verse 43
अभक्तवाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रदूरायितद्युते । स्वतेजः पंजरेणाशु वेष्टितो भव सर्वतः ॥ ४३ ॥
O Ikaw na maningning, gawing walang bisa ang pananalita, isip, at mga mata ng mga walang bhakti, at ilayo ang kanilang pandinig; agad Mong balutin ang Iyong sarili sa lahat ng panig ng hawla ng sarili Mong ningning na panangga.
Verse 44
यस्य दर्शनामिच्छंति देवाः स्वाभीष्टसिद्धये । तस्मै ते परमेशाय स्वागतं स्वागतं च मे ॥ ४४ ॥
Yaong ang darśana ay minimithi maging ng mga deva upang matamo ang kanilang ninanais—sa Kanya, sa Kataas-taasang Panginoon, sa Iyo, iniaalay ko ang pagbati: maligayang pagdating, tunay na maligayang pagdating mula sa akin.
Verse 45
कृतार्थोऽनुगृहीतोऽस्मि सफलं जीवितं मम । आगतो देवदेवेशः सुखागतमिदं पुनः ॥ ४५ ॥
Ako’y ganap na; ako’y pinagpala. Naging mabunga ang aking buhay. Dumating na ang Panginoon ng mga deva—maligayang pagdating, at maligayang pagdating muli!
Verse 46
यद्भक्तिलेप्तसंपर्कात्परमानंदसंभवः । तस्मै मे परणाब्जाय पाद्यं शुद्धाय कल्प्यते ॥ ४६ ॥
Mula sa ugnayang pinahiran ng bhakti ay sumisilang ang sukdulang kaligayahan; kaya para sa aking Kataas-taasang Panginoon, ang dalisay na may mga paang-loto, inihahanda ko ang dalisay na tubig na panghugas ng paa (pādya).
Verse 47
वेदानामपि वेदाय देवानां देवतात्मने । आचामं कल्पयामीश शुद्धानां शुद्धिहेतवे ॥ ४७ ॥
O Panginoon, Ikaw ang Veda ng mga Veda at ang panloob na pagka-Diyos ng mga deva; ngayo’y isinasagawa ko ang ācāmana alang-alang sa paglilinis, maging para sa mga yaong dalisay na.
Verse 48
तापत्रयहर दिव्यं परमानन्दलक्षणम् । तापत्रयविनिर्मुक्त्यै तवार्घ्यं कल्पयाम्यहम् ॥ ४८ ॥
O Banal na Isa, tagapag-alis ng tatlong uri ng pagdurusa, na ang likas ay sukdulang kaligayahan—upang ako’y makalaya sa tatlong pighati, inihahanda ko ang handog na arghya para sa Iyo.
Verse 49
सर्वकालुष्यहीनाय परिपूर्णसुखात्मने । मधुपर्कमिदं देव कल्पयामि प्रसीद मे ॥ ४९ ॥
O Deva, sa Iyo na walang anumang dungis at ang likas ay ganap na ligaya, inihahanda ko ang madhuparka na ito at iniaalay; mahabag Ka sa akin.
Verse 50
अवच्छिष्टोऽप्यशुचिर्वापि यस्य स्मरणमात्रतः । शुद्धिमाप्नोति तस्मै ते पुनराचमनीयकम् ॥ ५० ॥
Kahit may nalalabing pagkain sa katawan o nasa karumihan, sa pag-alaala lamang sa Kanya ay nakakamtan ang kadalisayan; kaya para rito, magsagawa muli ng ācāmana.
Verse 51
स्नेहं गृहाण स्नेहेन लोकनाथ महाशय । सर्वलोकेषु शुद्धात्मन्ददामि स्नेहमुत्तमम् ॥ ५१ ॥
O Panginoon ng mga daigdig, dakilang-loob, tanggapin Mo ang pag-ibig sa pag-ibig. O dalisay ang kaluluwa, sa lahat ng mundo’y iniaalay ko sa Iyo ang pinakamataas na pagmamahal.
Verse 52
परमानंदबोधाब्धिनिमग्ननिजमूर्तये । सांगोपांगमिदं स्नानं कल्पयाम्यहमीश ते । सहस्रं वा शतं वापि यथाशक्त्यादरेण च ॥ ५२ ॥
O Panginoon, na ang Iyong anyo ay lumulubog sa karagatan ng sukdulang kaligayahan at nagising na kamalayan—inihahanda ko ngayon para sa Iyo ang ganap na handog na paliligo, kasama ang lahat ng kaukulang sangkap; maging isang libo o isang daang ulit, ayon sa aking kaya, na may taimtim na paggalang at pag-iingat.
Verse 53
गन्धपुष्पादिकैरीश मनुनां चाभिषिंचेत् ॥ ५३ ॥
O Panginoon, nararapat ding isagawa ang abhiṣeka (banal na paliligo/pagpapabanal) para sa mga Manu gamit ang pabango, mga bulaklak, at mga katulad na handog.
Verse 54
मायाचि त्रपटच्छन्ननिजगुह्योरुतेजसे । निरावरणविज्ञान वासस्ते कल्पयाम्यहम् ॥ ५४ ॥
Para sa Iyo—na ang makapangyarihang liwanag ay natatakpan ng tatluhang balabal ng Māyā at ng hiya na nagkukubli sa lihim na bahagi—hinuhubog ko ang kasuutan ng kaalamang walang hadlang upang ihandog sa Iyo.
Verse 55
यमाश्रित्य म हामाया जगत्संमोहिनी सदा । तस्मै ते परमेशाय कल्पयाम्युत्तरीयकम् ॥ ५५ ॥
Sa pag-asa kay Yama, ang Dakilang Māyā—na laging lumilinlang sa sanlibutan—ay kumikilos. Kaya, O Parameśa, inihahanda ko para sa Iyo ang uttarīya, ang panlabas na balabal na ito.
Verse 56
रक्तं शक्त्यर्कविघ्नेषु पीतंविष्णौ सितं शिवे । तैलादिदूषितं जीर्णं सच्छिद्रं मलिनं त्यजेत् ॥ ५६ ॥
Ang pula ay itinakda para kay Śakti, sa Araw, at sa pag-aalis ng mga hadlang; ang dilaw ay para kay Viṣṇu; ang puti ay para kay Śiva. Anumang nadungisan ng langis at katulad nito, luma, may butas, o marumi ay dapat itakwil.
Verse 57
यस्य शक्तित्रयेणदं संप्रीतमखिलं जगत् । यज्ञसूत्राय तस्मै ते यज्ञसूत्रं प्रकल्पये ॥ ५७ ॥
Sa Kanya na sa pamamagitan ng Kanyang tatluhang kapangyarihan ay lubos na pinananatili at pinasasaya ang buong sansinukob—sa Panginoong Siya mismo ang banal na sinulid ng paghahandog—maingat kong ipinagkakaloob at isinusuot sa iyo ang sinulid-yajña (yajñopavīta) na ito.
Verse 58
स्वभावसुन्दरांगाय नानाशक्त्याश्रयाय ते । भूषणानि विचित्राणि कल्पयाम्यमरार्चित ॥ ५८ ॥
Para sa Iyo na ang mga sangkap ng katawan ay likás na marikit, na tahanan ng sari-saring kapangyarihan—O Ikaw na sinasamba ng mga diyos—hinuhubog ko para sa Iyo ang mga kahanga-hanga at makukulay na palamuti.
Verse 59
परमानन्दसौरभ्यपरिपूर्णदिगंतरम् । गृहाण परम गंध कृपया परमेश्वर ॥ ५९ ॥
O Parameśvara, sa Iyong biyaya, tanggapin nawa ang pinakadakilang halimuyak na ito—samyo ng sukdulang kaligayahan na pumupuno sa mga abot-tanaw sa lahat ng dako.
Verse 60
तुरीयवनसंभूतं नानागुणमनोहरम् । अमंदसौरभपुष्पं गृह्यतामिदमुत्तमम् । जपाक्षतार्कधत्तूरान्विष्णौ नैवार्पयेत्क्वचित् ॥ ६० ॥
Tanggapin nawa ang dakilang bulaklak na ito—isinilang sa gubat ng Turīya, kaakit-akit sa maraming katangian at may samyong hindi kumukupas. Ngunit ang japā (hibiscus), akṣata (bigas na buo), arka, at dhattūra ay hindi kailanman dapat ihandog kay Viṣṇu sa anumang panahon.
Verse 61
केतकीं कुटजं कुंदं बंधूकं केसरं जपाम् । मालतीपुष्पक चैव नार्पयेत्तु महेश्वरे ॥ ६१ ॥
Hindi dapat ihandog kay Maheśvara (Śiva) ang mga bulaklak na ketakī, kuṭaja, kunda, bandūka, kesara, japā, at mālatī.
Verse 62
मातुलिंगं च तगरं रवौ नैवार्पयेत्क्वचित् । शक्तौ दूर्वार्कमंदारान् गणेशे तुलसीं त्यजेत् ॥ ६२ ॥
Huwag kailanman ihandog sa Araw (Sūrya) ang mātuḷiṅga (citron) at ang bulaklak na tagara. Para kay Śakti, ihandog ang damong dūrvā, arka, at mga bulaklak na mandāra; at sa pagsamba kay Gaṇeśa, iwasang maghandog ng tulasī (banal na balanoy).
Verse 63
सरोजिनीदमनकौ तथा मरुबकः कुशः । विष्णुक्रांता नागवल्ली दूर्वापामार्गदाडिमौ ॥ ६३ ॥
Isama rin ang sarojinī at damanaka, gayundin ang marubaka at damong kuśa; ang viṣṇukrāntā, nāgavallī, damong dūrvā, apāmārga, at ang punong granada (pomegranate).
Verse 64
धात्री मुनियुतानां च पत्रैर्देवार्चनं चरेत् । कदली बदरी धात्री तिंतिणी बीजपूरकम् ॥ ६४ ॥
Isagawa ang pagsamba sa mga deva gamit ang mga dahon ng dhātrī at ng mga halamang kaugnay ng mga muni. Ang angkop na dahon ay mula sa saging, badarī (jujube), dhātrī (āmalakī), sampalok (tamarind), at bījapūraka (citron).
Verse 65
आम्रदाडिमजंबीरजंबूपनसभूरुहाः । एतेषां तु फलैः कुर्याद्देवतापूजनं बुधः ॥ ६५ ॥
Ang marunong ay dapat magsagawa ng pagsamba sa mga diyos sa pamamagitan ng mga bunga ng mangga, granada, jambīra/citron, jambu, langka (jackfruit), at iba pang punong namumunga.
Verse 66
शुष्कैस्तु नार्चयेद्देवं पत्रैः पुष्पैः फलैरपि ॥ ६६ ॥
Ngunit hindi dapat sambahin ang Diyos gamit ang mga bagay na tuyô at lanta—maging dahon, bulaklak, o kahit bunga man.
Verse 67
धात्री खदिरबित्वानां तमालस्य दलानि च । छिन्नभिन्नान्यपि मुने न दूष्याणि जगुर्बुधाः ॥ ६७ ॥
O pantas, ipinahayag ng mga marurunong na ang mga bunga ng dhātrī, khadira, at bitvāna, at ang mga dahon ng tamāla—kahit naputol o nabiyak—ay hindi dapat ituring na marumi o may kapintasan.
Verse 68
पद्ममामलकं तिष्टेच्छुद्धं चैव दिनत्रयम् । सर्वदा तुलसी शुद्धा बिल्वपत्राणि वै तथा ॥ ६८ ॥
Ang lotus at ang āmalaka (amla) ay nananatiling dalisay sa ritwal sa loob ng tatlong araw. Ang tulasī ay laging dalisay, at gayundin ang mga dahon ng bilva.
Verse 69
पलाशकाशकुसुमैस्तमालतुलसीदलैः । छात्रीदलैश्च दूर्वाभिर्नार्चयेज्जगदंबिकाम् ॥ ६९ ॥
Hindi dapat sambahin si Jagadambikā (Ina ng Daigdig) gamit ang mga bulaklak ng palāśa at kāśa, ni ang mga dahon ng tamāla at tulasī, ni ang mga dahon ng chātrī, ni ang damong dūrvā.
Verse 70
नार्पयेत्कुसुमं पत्रं फलं देवे ह्यधोमुखम् । पुष्पपत्रादिकं विप्र यथोत्पन्नं तथार्पयेत् ॥ ७० ॥
Huwag maghandog sa Diyos ng bulaklak, dahon, o bunga ng punò na nakataob o nakaharap pababa. O brāhmaṇa, ihandog ang bulaklak, dahon, at iba pa ayon sa likás na anyo ng pagtubo nito.
Verse 71
वनस्पतिरसं दिव्यं गंधाढ्यं सुमनोहरम् । आघ्रेयं देवदेवेश धूपं भक्त्या गृहाम मे ॥ ७१ ॥
O Panginoon ng mga panginoon, tanggapin Mo mula sa akin, sa debosyon (bhakti), ang banal at makalangit na insensong ito—mula sa diwa ng mga halamang-gubat, hitik sa halimuyak at lubhang nakalulugod sa isip—na karapat-dapat Mong samyuin bilang handog.
Verse 72
सुप्रकाशं महादीपं सर्वदा तिमिरापहम् । घृतवर्तिसमायुक्तं गृहाण मम सत्कृतम् ॥ ७२ ॥
Tanggapin nawa mula sa akin ang marangal na handog na ito: isang dakilang lampara na maningning, laging nagpapawi ng dilim, na may mitsa na binabad sa ghee.
Verse 73
अन्नं चतुर्विधं स्वादु रसैः षड्भिः समन्वितम् । भक्त्या गृहाण मे देव नैवेद्यंतुष्टिदंसदा ॥ ७३ ॥
Ang matamis na pagkaing ito, inihanda sa apat na uri at pinagkalooban ng anim na lasa—O Panginoon—tanggapin nawa ang aking naivedya nang may bhakti; nawa’y magdulot ito ng laging kasiyahan.
Verse 74
नागवल्लीदलं श्रेष्टं पूगखदिरचूर्णयुक् । कर्पूरादिसुगंधाढ्यं यद्दत्तं तद्गृहाण मे ॥ ७४ ॥
Tanggapin nawa mula sa akin ang napakahusay na dahon ng nganga (betel) na ito, inihanda kasama ng bunga ng areca at pulbos na catechu, at saganang mabango sa kampor at iba pang halimuyak—ang handog na aking inialay.
Verse 75
दद्यात्पुष्पाञ्जलिं पश्चात्कुर्यादावरणार्चनम् ॥ ७५ ॥
Pagkaraan, maghandog ng isang dakot na bulaklak; saka isagawa ang āvaraṇa-arcana, ang pagsamba sa mga diyos na nakapaligid.
Verse 76
यदाशाभिमुखो भूत्वा पूजनं तु समाचरेत् । सैव प्राची तु विज्ञेया ततोऽन्या विदिशो दश ॥ ७६ ॥
Anumang direksiyong kaharap habang isinasagawa ang pagsamba, ang mismong direksiyong iyon ang dapat ituring na Silangan; mula roon itinatakda ang iba pang sampung pagitaning direksiyon.
Verse 77
केशरेष्वग्निकोणादि हृदयादीनि पूजयेत् । नेत्रमग्रे दिक्षु चास्त्रं अंगमंत्रैर्यथाक्रमम् ॥ ७७ ॥
Sa mga talulot ng lotus, sambahin ang mga diyos simula sa sulok ni Agni, at ang anim na aṅga-mantra simula sa Mantra ng Puso. Sa harap, ilagay at sambahin ang Mantra ng Mata; at sa mga direksiyon, ang Astra (mantra ng sandata), ayon sa wastong pagkakasunod kasama ng mga aṅga-mantra.
Verse 78
शुक्लश्वेतसितश्यामकृष्णरक्तार्चिषः क्रमात् । वराभयकरा ध्येयाः स्वस्वदिक्ष्वं गशक्तयः ॥ ७८ ॥
Sa wastong pagkakasunod, ang kanilang liwanag ay: puti, matingkad na puti, mapusyaw, madilim na bughaw, itim, at pula. Taglay ang mudrā ng pagbibigay-biyaya at kawalang-takot, ang mga śakti ng Aṃga ay dapat pagnilayan sa kani-kanilang direksiyon.
Verse 79
अमुकावरणांते तु देवता इति संवदेत् । सालंकारास्ततः पश्चात्सांगाः सपरिचारिकाः ॥ ७९ ॥
Sa dulo ng itinakdang ritong āvaraṇa (pagbabalot/pagpapalibot), bigkasin: “Ito ang diyos.” Pagkaraan, pagnilayan o tawagin Siya bilang may mga palamuti, kasama ang mga aṅga, at may kasamang mga aliping dalaga na naglilingkod.
Verse 80
सवाहनाः सायुधाश्च ततः सर्वो पचारकैः । संपूजितास्तर्पिताश्च वरदाः संत्विदं पठेत् ॥ ८० ॥
Pagkatapos—kasama ang kanilang mga sasakyan at sandata—sambahin ang mga diyos sa lahat ng handog. Matapos silang parangalan nang wasto at mapasiyahan sa tarpana (pagbubuhos ng banal na tubig), nawa’y maging mapagpala ang mga tagapagkaloob ng biyaya. Ganito ang dapat bigkasin.
Verse 81
मूलांते च समुञ्चार्य दिवतायै निवेदयेत् । अभीष्टसिद्धिं मे देहि शरणागतवत्सल ॥ ८१ ॥
Matapos bigkasin nang malinaw sa dulo ng mūla-mantra, ialay ito sa diyos: “O mapagmahal na tagapagtanggol ng mga dumudulog, ipagkaloob mo sa akin ang katuparan ng aking ninanais.”
Verse 82
भक्तया समर्पये तुभ्यममुकावरणार्चनम् । इत्युञ्चार्य क्षिपेत्पुष्पाञ्जलिं देवस्य मस्तके ॥ ८२ ॥
Sa pagsambit, “Sa debosyon (bhakti) inihahandog ko sa Iyo ang pagsamba sa āvaraṇa, ang banal na balot na tagapag-ingat,” saka bigkasin ito at ilagay ang isang dakot na bulaklak sa tuktok ng diyos.
Verse 83
ततस्त्वभ्यर्च्यनीयाः स्युः कल्पोक्ताश्चावृतीः क्रमात् । सायुधांस्तत इंद्राद्यान्स्वस्वदिक्षु प्रपूजयेत् ॥ ८३ ॥
Pagkaraan nito, sambahin nang sunod-sunod ang mga āvaraṇa ayon sa itinakda sa mga Kalpa; at pagkatapos, sambahin nang marapat si Indra at ang iba pang mga deva—bawat isa’y may tangan na sandata—sa kani-kanilang mga direksiyon.
Verse 84
इद्रो वह्निर्यमो रक्षो वरुणः पवनो विधुः । ईशानोऽथ विधिश्चैवमधस्तात्पन्न गाधिपः ॥ ८४ ॥
Si Indra, Agni, Yama, Rakṣa na tagapagbantay ng mga direksiyon, Varuṇa, Vāyu, at ang Buwan; saka si Īśāna at si Brahmā, ang Tagapag-ayos. Gayundin, sa ibaba ay ang Nāgādhipa, panginoon ng mga nāga, na namamahala sa mga tubig sa ilalim ng lupa.
Verse 85
ऐरावतस्तथा मेषो महिषः प्रेतस्तिमिर्मृगः । वाजी वृषो हंसकूर्मौ वाहनानि विदुर्बुधाः ॥ ८५ ॥
Si Airāvata; gayundin ang lalaking tupa at ang kalabaw; ang preta, ang timi at ang usa; at ang kabayo, ang toro, ang sisne at ang pagong—ang mga ito’y kinikilala ng marurunong bilang mga vāhana, banal na sasakyan ng mga deva.
Verse 86
वज्रं शक्तिं दंडखङ्गौ पाशां कुशगदा अपि । त्रिशूलं पद्मचक्रे च क्रमादिंद्रादिहेतयः ॥ ८६ ॥
Ang vajra (kulog na sandata), ang śakti (sibat), ang daṇḍa at khaḍga (tungkod at espada), ang pāśa (lambat), ang aṅkuśa at gadā (panghila at pamalo); at ang triśūla, padma, at cakra—ito ang mga sandata ni Indra at ng iba pang mga deva, ayon sa pagkakasunod.
Verse 87
समाप्यावरणार्चां तु देवतारार्तिकं चरेत् । शंखतोयं परिक्षिप्योद्वाहुर्नृत्यन् पतेत्क्षितौ ॥ ८७ ॥
Pagkatapos tapusin ang pagsamba sa mga diyos na nakapaligid (āvaraṇa), isagawa ang ārati para sa Diyos. Pagwisikan sa paligid ang tubig mula sa kabibe (śaṅkha), itaas ang mga bisig, sumayaw sa debosyon, at sa huli ay magpatirapa sa lupa.
Verse 88
दंडवञ्चाप्यथोत्थाय प्रार्थयित्वा निजेश्वरम् । दक्षिणे स्थंडिलं कृत्वा तत्र संस्कारमाचरेत् ॥ ८८ ॥
Matapos magpatirapa nang lubos na parang tungkod (daṇḍavat) at tumindig, manalangin sa sariling Panginoon. Pagkaraan, sa gawing kanan ay ihanda ang sthaṇḍila (lupang pang-ritwal) at isagawa roon ang itinakdang saṃskāra.
Verse 89
मूलेनेक्षणमस्त्रेण प्रोक्षणं ताडनं पुनः । कुशैस्तद्वर्मणाभ्युक्ष्य पूज्य तत्र न्यसेद्वसुम् ॥ ८९ ॥
Sa pamamagitan ng mūla-mantra, gamit ang mga mantra ng ‘pagkakita’ at ‘sandata’, magsagawa ng pagwisik na panlinis (prokṣaṇa) at muling pagtapik/paghampas (tāḍana) upang itaboy ang hadlang. Pagkaraan, gamit ang damong kuśa at sa ilalim ng varma-mantra (mantra ng baluti), magwisik muli, sumamba, at ilagak doon ang vasu—handog/yaman—sa nararapat na lugar.
Verse 90
प्रदाप्य तत्र जुहुयाद्ध्यात्वा चैवेष्टदेवताम् । महाव्याहृतिभिर्यस्तु समस्ताभिश्चतुष्टयम् ॥ ९० ॥
Pagkatapos sindihan ang apoy doon, maghandog ng mga oblation (homa) habang nagmumuni sa iṣṭa-devatā, ang piniling Diyos. Isagawa ang paghahandog sa pamamagitan ng Mahā-vyāhṛti, gamit ang ganap na pangkat ng apat nang magkakasama.
Verse 91
जुहुयात्सर्पिषा भक्तैस्तिलैर्वा पायसेन वा । सघृतैः साधकश्रेष्टः पञ्चविंशतिसंख्यया ॥ ९१ ॥
Ang pinakamainam na sādhaka ay maghandog ng oblation: alinman sa ghee kasama ng mga banal na handog na iniaalay sa bhakti, o sa linga (sesame), o sa kaning-gatas (pāyasa)—lahat ay may halong ghee—sa bilang na dalawampu’t lima.
Verse 92
पुनर्व्याहृतिभिघिर्हुत्वा गंधाद्यैः पुनरर्चयेत् । देवं संयोजयेन्मूर्तौ ततो वह्निं विसर्जयेत् ॥ ९२ ॥
Muling maghandog ng mga alay sa homa na sinasabayan ng mga banal na bigkas (vyāhṛti), at muling sumamba gamit ang pabango at iba pang handog; saka ipanahan (i-install) ang Diyos sa mūrti (larawang-sambahan), at pagkatapos ay pormal na paalisin ang sagradong apoy (Agni).
Verse 93
भो भो वह्ने महाशक्ते सर्वकर्मप्रसाधक । कर्मांतरेऽपि संप्राप्ते सान्निध्यं कुरु सादरम् ॥ ९३ ॥
O Apoy (Agni), O dakilang Lakas, tagapagganap ng lahat ng ritwal; kapag may isa pang ritwal na isinasagawa, maging naroon ka rin, nang may paggalang at walang pagkukulang.
Verse 94
विसृज्याग्निदेवतायै दद्यादाचमनीयकम् । अवशिष्टेन हविषा गंधपुष्पाक्षतान्वितम् ॥ ९४ ॥
Pagkatapos pormal na tapusin at palayain ang ritwal, maghandog ng tubig na pang-ācamana sa Diyos ng Apoy; at sa natirang havis, mag-alay na may kasamang pabango, mga bulaklak, at akṣata (bigas na buo).
Verse 95
देवतापार्षदेभ्योऽपि पूर्वोक्तेभ्यो बलिं ददेत् । ये रौद्रा रौद्रकर्माणो रौद्रस्थाननिवासिनः ॥ ९५ ॥
Maghandog din ng bali sa mga kasama at tagapaglingkod ng mga diyos na nabanggit na—yaong mabagsik ang likas, gumagawa ng mabagsik na gawain, at naninirahan sa mababangis na pook na kaugnay ni Rudra.
Verse 96
योगिन्यो ह्युग्ररूपाश्च गणानामधिपास्च ये । विघ्नभूतास्तथा चान्ये दिग्विदिक्षु समाश्रिताःग ॥ ९६ ॥
Tunay nga, ang mga Yoginī na mabagsik ang anyo, at yaong mga panginoon ng mga gaṇa, gayundin ang iba pang nilalang na nagiging sanhi ng mga hadlang—ay nananahan sa mga direksiyon at mga pagitan nitong panig.
Verse 97
सर्वे ते प्रीतमनसः प्रतिगृह्णंत्विमं बलिम् । इत्यष्टदिक्षु दत्वा च पुनर्भूतबलिं चरेत् ॥ ९७ ॥
“Nawa’y tanggapin ninyong lahat ang handog na ito (bali) nang may masayang kalooban.” Pagkatapos ihandog ang bali sa walong direksiyon, muli siyang magpatuloy sa pag-aalay para sa mga bhūta (mga nilalang na elemental).
Verse 98
पानीयममृतीकृत्य मुद्रया धेनुसंज्ञया । देवतायाः करे दद्यात्पुनश्चाचमनीयकम् ॥ ९८ ॥
Pagpapabanalin ang inuming tubig upang maging “amṛta” sa pamamagitan ng dhenu mudrā (tanda ng baka), ilagay ito sa kamay ng Diyos; at pagkatapos ay maghandog muli ng ācamanīya, ang tubig na panlinis sa pag-inom/sip.
Verse 99
देवमुद्वास्य मूर्तिस्थं पुनस्तत्रैव योजयेत् । नैवेद्यं च ततो दद्यात्तत्तदुच्छिष्टभोजिने ॥ ९९ ॥
Matapos pormal na tapusin ang pag-anyaya at pagpapauwi sa Diyos, itatag muli ang Diyos sa mismong anyong larawan (mūrti) sa lugar ding iyon. Pagkaraan, ihandog ang naivedya (pagkaing alay) sa tumatanggap at kumakain ng mga nalalabing bahagi ng handog na iyon.
Verse 100
महेश्वरस्य चंडेशो विष्वक्सेनस्तथा हरेः । चंडांशुस्तरणेर्वक्ततुंडश्चापि गणेशितुः । शक्तेरुच्छिष्टचांडाली प्रोक्ता उच्छिष्टभोजिनः ॥ १०० ॥
Si Caṇḍeśa ay tagapaglingkod ni Maheśvara; at si Viṣvaksena naman ay kay Hari. Si Caṇḍāṃśu ay sa Araw (Taraṇi), at si Vaktatuṇḍa rin ay kay Gaṇeśa. Para kay Śakti, ipinahayag ang tagapaglingkod na tinatawag na Ucchiṣṭacāṇḍālī—sila ang kilala bilang “ucchiṣṭa-bhojin”, yaong kumakain ng nalalabing bahagi ng handog.
Verse 101
ततो ऋष्यादिकं स्मृत्वा कृत्वा मूलषडंगकम् । जप्त्वा मंत्रं यथाशक्ति देवतायै निवेदयेत् ॥ १०१ ॥
Pagkatapos, alalahanin ang ṛṣi at iba pang detalye ng mantra, at isagawa ang anim-na-bahaging kaugnay na ritwal (ṣaḍaṅga) ng ugat na mantra. Pagkaraan, bigkasin ang mantra sa abot ng makakaya at ihandog ito sa namumunong Diyos.
Verse 102
गुह्यातिगुह्यगोप्ता त्वं गृहाणास्मत्कृतं जपम् । सिद्धिर्भवतु मे देव त्वत्प्रसादात्त्वयि स्थिता ॥ १०२ ॥
O Tagapangalaga ng pinakali lihim sa lahat ng lihim, tanggapin Mo ang japa na aking isinagawa. O Panginoon, nawa’y mapasakin ang tagumpay—sa Iyong biyaya—na matatag na nakaugat sa Iyo.
Verse 103
ततः पराङ्मुखं चार्घं कृत्वा पुष्पैः प्रपूजयेत् । दोर्भ्यां पभ्द्यां च जानुभ्यामुरसा शिरसादृशा । मनसा वचसा चेति प्रणामोऽष्टांग ईरितः ॥ १०३ ॥
Pagkaraan, sa paggalang ay iharap ang mukha palayo, maghandog ng arghya, at saka sumamba gamit ang mga bulaklak. Sa dalawang bisig, dalawang paa, dalawang tuhod, dibdib, ulo, at titig—gayundin sa isip at salita—ito ang tinatawag na walong-sangkap na pagpapatirapa (aṣṭāṅga-praṇāma).
Verse 104
बाहुभ्यां च सजानुभ्यां शिरसा वचसापि वा । पंचांगकः प्रणामः स्यात्पूजायां प्रवरावुभौ ॥ १०४ ॥
Sa pagsamba, ang pinakamainam na pagbati ay ang limang-sangkap na pagpapatirapa (pañcāṅga-praṇāma): ginagawa sa mga bisig, sa mga tuhod, sa ulo, at pati sa mga salita. Kapwa ang kilos ng katawan at ang paggalang sa pananalita ay kapuri-puri.
Verse 105
नत्वा च दंडवन्मंत्री ततः कुर्यात्प्रदक्षिणाः । विष्णुसोमार्कविघ्नानां वेदार्धेंद्वद्रिवह्नयः ॥ १०५ ॥
Pagkatapos yumukod na gaya ng patpat (daṇḍavat), ang tagapagbigkas ng mantra ay dapat magsagawa ng pradakṣiṇā, ang pag-ikot na may paggalang. Ang itinakdang bilang ng pag-ikot ay ipinahihiwatig sa mga salitang-kodigo: para kay Viṣṇu, Soma, Arka, at Vighna—ang tagapag-alis ng hadlang—ay ayon sa pagkakasunod na ‘kalahati ng mga Veda’, ‘ang buwan’, ‘mga bundok’, at ‘mga apoy’.
Verse 106
ततः स्तोत्रादिकं मंत्री प्रपठेद्भक्तिपूर्वकम् । इतः पूर्णं प्राणबुद्धिदेहधर्माधिकारतः ॥ १०६ ॥
Pagkatapos, ang nagsasagawa ng mantra ay dapat bumigkas ng mga stotra at kaugnay na panalangin nang may bhakti. Sa ganito, nagiging ganap ang ritwal—ayon sa kakayahan ng bawat isa, batay sa lakas ng buhay, pag-unawa, kakayahan ng katawan, at tungkuling dharma.
Verse 107
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यंतेऽवस्थासु मनसा वदेत् । वाचा हस्ताभ्यां च पद्भ्यामुदरेण ततः परम् ॥ १०७ ॥
Sa wakas ng mga kalagayang gising, panaginip, at mahimbing na tulog, dapat “magsalita” sa isip; saka sa tinig, sa dalawang kamay, sa mga paa, at pagkatapos ay sa tiyan (sa mga gawaing pangkatawang lampas sa salita).
Verse 108
शिष्णांते यत्स्मृतं पश्चाद्यदुक्तं यत्कृतं ततः । तत्सर्वं च ततो ब्रह्मर्पणं भवतु ठद्वयम् ॥ १०८ ॥
Anumang naalaala pagkaraan, anumang nasabi, at anumang nagawa pagkatapos—nawa’y ang lahat ng iyon, mula ngayon, ay maging handog kay Brahman; at nawa’y maging ganap sa dalawang aspeto.
Verse 109
मां मदीयं च सकलं विष्णवे च समर्पये । तारं तत्सदतो ब्रह्मर्पणमस्तु मनुर्मतः ॥ १०९ ॥
Iniaalay ko ang aking sarili at ang lahat ng akin kay Viṣṇu. Sa banal na pantig na Tāra (Oṁ), kasama ng “tat-sat,” nawa’y ito’y maging handog kay Brahman, ayon sa aral ng tradisyong Mantra.
Verse 110
प्रणवाद्योऽष्टवस्वर्णो ह्यनेनात्मानमर्पयेत् । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा वैकल्यात्साधनस्य च ॥ ११० ॥
Nagsisimula sa banal na Oṁ at binubuo ng walong pantig, sa pamamagitan nito dapat ihandog (isuko) ang sarili—maging dahil sa kamangmangan, dahil sa kapabayaan, o dahil sa kakulangan sa itinakdang sādhana.
Verse 111
यन्न्यूनमतिरिक्तं वा तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि । द्रव्यहीनं क्रियाहीनं मंत्रहीनं मयान्यथा ॥ १११ ॥
Anumang kulang o labis, nawa’y patawarin Mo ang lahat. Anumang nagawa ko na salungat sa itinakda—kulang sa handog, kulang sa ritwal, o kulang sa mantra—nawa’y pagpaumanhinan.
Verse 112
कृतं यत्तत्क्षमस्वेश कृपया त्वं दयानिधे । यन्मया क्रियते कर्म जाग्रत्स्वप्रसुषुप्तिषु ॥ ११२ ॥
O Panginoon, karagatan ng habag, sa Iyong awa ay patawarin Mo ang anumang nagawa kong pagkukulang. Anumang gawaing nagawa ko sa paggising, sa panaginip, at sa mahimbing na tulog, nawa’y Iyong patawarin lahat.
Verse 113
तत्सर्वं तावकी पूजा भूयाद्भूत्यै च मे प्रभो । भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलंबनम् ॥ ११३ ॥
O Panginoon, nawa’y ang lahat ng ito ay maging pagsamba na inihahandog sa Iyo, at maging sanhi ng aking kagalingan at kasaganaan. Sapagkat sa mga nadudulas ang paa sa lupa, ang lupa rin ang nagiging sandigan.
Verse 114
त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो । अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम ॥ ११४ ॥
O Panginoon, para sa mga nagkasala laban sa Iyo, Ikaw lamang ang kanlungan. Wala nang ibang kanlungan; Ikaw lamang ang aking kanlungan.
Verse 115
तस्मात्कारुण्यभावेन क्षमस्व परमेश्वर । अपराधसहस्राणि क्रियंतेऽहर्न्निशं मया ॥ ११५ ॥
Kaya nga, O Kataas-taasang Panginoon, patawarin Mo ako sa Iyong mahabaging kalooban; sapagkat libu-libong pagkakasala ang nagagawa ko araw at gabi.
Verse 116
दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व जगतां पते । आवाहनं न जानामि न जानामि विसर्जनम् ॥ ११६ ॥
Ituring Mo akong Iyong lingkod lamang, O Panginoon ng mga daigdig, at patawarin Mo ako. Hindi ko nalalaman ang wastong pag-anyaya, ni ang wastong pagpapaalam o pagpapauwi.
Verse 117
पूजां चैव न जानामि त्वं गतिः परमेश्वर । संप्रार्थ्यैवं ततो मंत्री मूलांते श्लोकमुञ्चरेत् ॥ ११७ ॥
“Hindi ko man lamang alam ang wastong paraan ng pagsamba; Ikaw lamang ang aking kanlungan, O Kataas-taasang Panginoon.” Pagkatapos manalangin nang gayon, ang nagsasagawa ng mantra ay dapat bigkasin ang taludtod sa dulo ng ugat-mantra bilang pangwakas na pormula.
Verse 118
गच्छ गच्छ परं स्थानं जगदीश जगन्मय । यन्न ब्रह्मादयो देवा जानंति च सदाशिवः ॥ ११८ ॥
Humayo, humayo sa kataas-taasang tahanan, O Panginoon ng sanlibutan, O Ikaw na sumasaklaw sa lahat; ang kahariang yaon ay hindi nalalaman kahit ni Brahmā at ng ibang mga deva, ni maging ni Sadāśiva.
Verse 119
इति पुष्पांजलिं दत्वा ततः संहारमुद्रया । निधाय देवं सांगं च स्वीयदृत्सरसीरुहे ॥ ११९ ॥
Sa gayon, matapos maghandog ng isang dakot na bulaklak (puṣpāñjali), saka—sa pamamagitan ng saṃhāra mudrā (pangwakas/pag-urong na kumpas)—dapat ilagak sa isip ang Diyos, kasama ang Kanyang mga bahagi at mga kasama, sa lotus ng sariling lawa ng puso.
Verse 120
सुषुम्णावर्त्मना पुष्पमाघ्रायोद्वासयेद् बुधः । शंखचक्रशिलालिंगविघ्नसूर्यद्वयं तथा ॥ १२० ॥
Ang marunong ay dapat singhutin ang halimuyak ng bulaklak sa daanan ng suṣumṇā, at saka marahang ilabas ang hininga. Sa gayon ding paraan, pagnilayan: ang kabibe (śaṅkha), ang diskus (cakra), ang banal na bato (śilā), ang liṅga, ang tagapag-alis ng balakid (Vighna/Gaṇeśa), at ang dalawang araw.
Verse 121
शक्तित्रयं न चैकत्र पूजयेद्दुःखकारणम् । अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशन् ॥ १२१ ॥
Hindi dapat sambahin ang tatlong Śakti nang magkakasama sa iisang lugar, sapagkat nagiging sanhi ito ng pagdurusa. Ang pagsambang ayon sa tuntunin ay nag-aalis ng kamatayang wala sa panahon at lumilipol sa lahat ng karamdaman.
Verse 122
सर्वपापक्षयकरं विष्णुपादोदकं शुभम् ॥ १२२ ॥
Mapalad ang tubig na nagpaligo sa mga paa ni Vishnu; winawasak nito ang lahat ng kasalanan.
Verse 123
तत्तद्भक्तैर्गृही तव्यं तन्नैवेद्यनिवेदितम् । अग्राह्यं शिवनिर्माल्यं पत्रं पुष्पं फलं जलम् ॥ १२३ ॥
Ang naialay bilang naivedya ay dapat tanggapin lamang ng mga deboto ng mismong diyos na iyon. Ngunit ang dahon, bulaklak, bunga, at tubig na nirmālya (nalalabi sa handog) ni Shiva ay hindi dapat tanggapin ng iba.
Verse 124
शालग्रामशिलास्पर्शात्सर्वं याति पवित्रताम् । पूजा पंचविधा तत्र कथिता नारदाखिलैः ॥ १२४ ॥
Sa paghipo pa lamang sa batong Śālagrāma, ang lahat ay nagiging dalisay. Sa bagay na iyon, itinuro ni Nārada nang ganap ang limang uri ng paraan ng pagsamba.
Verse 125
आतुरी सौतिकी त्रासी साधना भाविनी तथा । दौर्बोधी च क्रमादासां लक्षणानि श्रृणुष्व मे ॥ १२५ ॥
“Ang Aturī, Sautikī, Trāsī, Sādhanā, Bhāvinī, at Daurbodhī—pakinggan mo sa akin, ayon sa pagkakasunod, ang mga palatandaang nagtatangi sa mga ito.”
Verse 126
रोगादियुक्तो न स्रायान्न जपेन्न च पूजयेत् । विलोक्य पूजां देवस्य मूर्तिं वा सूर्य्यमंडलम् ॥ १२६ ॥
Ang may karamdaman at katulad na paghihirap ay hindi dapat maligo, hindi dapat mag-japa ng mantra, at hindi dapat magsagawa ng pormal na pagsamba. Sa halip, masapat na ang pagtanaw sa pagsamba sa Panginoon, o sa anyo ng diyos, o sa bilog ng araw.
Verse 127
प्रणम्याथ स्मरन्मंत्रमर्पयेत्कुमांजलिम् । रोगे निवृत्ते स्नात्वाथ नत्वा संपूञ्चेद्गुरुम् ॥ १२७ ॥
Pagkaraan, matapos magpatirapa at alalahanin ang mantra, maghandog ng isang dakot na bulaklak sa anjali. Kapag humupa na ang karamdaman, maligo, muling magpatirapa, at magpaalam nang may paggalang sa guru.
Verse 128
त्वत्प्रसादाज्जगन्नाथ जगत्पूज्य दयानिधे । पूजाविच्छेददोषो मे मास्त्विति प्रार्थयेच्च तम् ॥ १२८ ॥
Sa biyaya Mo, O Jagannātha, Panginoon ng sansinukob, sinasamba ng mga daigdig, karagatan ng habag—manalangin siya: “Nawa’y huwag kailanman sumibol sa akin ang pagkukulang ng pagkaputol ng pagsamba.”
Verse 129
द्विजानपि च संपूज्य यथाशक्त्या प्रतोष्य च । तेभ्यश्चाशिषमादाय देवं प्राग्वत्ततोऽर्चयेत् ॥ १२९ ॥
Pagkatapos parangalan ang mga dwija (mga brāhmaṇa) nang nararapat, pasayahin sila ayon sa makakaya, at tanggapin ang kanilang mga pagpapala, saka sambahin ang Diyos ayon sa naunang itinakda.
Verse 130
आतुरी कथिता ह्येषा सोतिक्यथ निगद्यते । सूतकं द्विविधं प्रोक्तं जाताख्यं मृतसंज्ञकम् ॥ १३० ॥
Ang kalagayang (di-kadalisayan) na ito ay tunay na tinatawag na ‘āturī’, at tinatawag din na ‘sotikā’. Ang sūtaka (ritwal na di-kadalisayan) ay ipinahayag na may dalawang uri: yaong di-kadalisayan dahil sa kapanganakan at yaong di-kadalisayan dahil sa kamatayan.
Verse 131
तत्र स्नात्वा मानसीं तु कृत्वा संध्यां समाहितः । मनसैव यजेद्देवं मनसैव जपेन्मनुम् ॥ १३१ ॥
Pagkaligo roon, gawin ang Sandhyā sa loob ng isip nang may ganap na pagtitipon ng diwa. Sa isip lamang sambahin ang Diyos, at sa isip lamang ulit-ulitin ang banal na mantra.
Verse 132
निवृत्ते सूतके प्राग्वत्संपूज्य च गुरुं द्विजान् । तेभ्यश्चाशिषमादाय ततो नित्यक्रमं चरेत् ॥ १३२ ॥
Kapag natapos na ang panahon ng sūtaka (karumihan matapos ang kapanganakan o kamatayan), dapat igalang at sambahin gaya ng dati ang guro at ang mga nakatatandang dvija; matapos tanggapin ang kanilang pagpapala, saka muling isagawa ang mga pang-araw-araw na tungkulin ayon sa kaugalian.
Verse 133
एषा तु सौतिकी प्रोक्ता त्रासी चाथ निगद्यते । दुष्टेभ्यस्त्रासमापन्नो यथालब्धोपचारंकैः ॥ १३३ ॥
Ang pamamaraang ito ay ipinahayag na “Sautikī,” at tinatawag din na “Trāsī.” Kapag sinaklot ng takot dahil sa masasamang tao, isagawa ito ayon sa anumang lunas o pag-iingat na makakamtan sa sandaling iyon.
Verse 134
मानसैर्वै यजेद्देवं त्रासी सा परिकीर्तिता । पूजासाधनवस्तूनाम सामर्थ्ये तु सर्वतः ॥ १३४ ॥
Dapat sambahin ang Panginoon sa isip; ito ang ipinahahayag na “Trāsī” (pagsamba sa diwa). Nalalapat ito sa lahat ng kalagayan, kahit may kakayahan o wala na makakuha ng mga bagay na kailangan sa ritwal na pagsamba.
Verse 135
पुष्पैः पत्रैः फलैर्वापि मनसा वा यजेद्विभुम् । साधनाभाविनी ह्येषा दौर्बोधीं श्रृणु नारद ॥ १३५ ॥
Maaaring sambahin ang Panginoong sumasaklaw sa lahat sa pamamagitan ng mga bulaklak, dahon, o bunga—o kahit sa isip lamang. Sapagkat ang paraang ito’y hindi nakasalalay sa panlabas na kagamitan; pakinggan mo, O Nārada, ang aral na maselan at mahirap maunawaan na ito.
Verse 136
स्त्रियो वृद्धास्तथा बाला मूर्खास्तैस्तु यथाक्रमम् । यथाज्ञानकृता सा तु दौर्बोधीति प्रकीर्तिता ॥ १३६ ॥
Ang mga babae, matatanda, mga bata, at mga di-nakapag-aral—bawat isa ayon sa nararapat—ay nagsasalita ayon sa antas ng kanilang pagkaunawa. Kaya ang gayong paggamit ay tinatawag na “durbodhā,” ibig sabihi’y “mahirap maunawaan.”
Verse 137
एवं यथाकथंचित्तु पूजां कुर्याद्धि साधकः । देवपूजाविहीनो यः स गच्छेन्नरकं ध्रुवम् ॥ १३७ ॥
Kaya nga, sa anumang paraang makakaya, ang sādhaka ay dapat magsagawa ng pagsamba. Ang sinumang walang pagsamba sa Diyos (Deva) ay tiyak na mapupunta sa impiyerno.
Verse 138
वैश्वदेवादिकं कृत्वा भोजयेद्द्विजसत्तमान् । देवे निवेदितं पश्चाद्भुंमजीत स्वगणैः स्वयम् ॥ १३८ ॥
Matapos munang isagawa ang Vaiśvadeva at iba pang paunang handog, pakainin ang pinakadakila sa mga dvija. Pagkaraang maialay ang pagkain sa Diyos, saka kumain ang sarili kasama ang mga kasama o tagapaglingkod.
Verse 139
आचम्याननशुद्धिं च कृत्वा तिष्टेत् कियत्क्षणम् । पुराणमितिहासं च श्रृणुयात्स्वजनैः सह ॥ १३९ ॥
Pagkatapos magsagawa ng ācamana at linisin ang bibig, manatiling payapa sa loob ng ilang sandali. Pagkaraan, kasama ang sariling mga tao, makinig sa Purāṇa at Itihāsa.
Verse 140
समर्थः सर्वकल्पेषु योऽनुकल्पं समाचरेत् । न सांगशयिकं तस्य दुर्मतेर्जायते फलम् ॥ १४० ॥
Kahit may kakayahan sa lahat ng itinakdang kalpa, kung pipiliin niyang sundin lamang ang pamalit na paraan (anukalpa), dahil sa maling hangarin, hindi lilitaw sa kanya ang ganap na bunga na may wastong mga sangkap.
The arghya is ritually ‘transformed’ through mantra and mudrā (notably go/dhenu-mudrā, kavaca sealing, and protective astra) so it becomes a purified medium fit for consecration, self-sprinkling, maṇḍala cleansing, and deity-offering—serving as the chapter’s core sacramental substance.
Āvaraṇa-arcana establishes a protected and hierarchically ordered sacred space by honoring attendant powers, directional guardians (dikpālas), their mounts and weapons, thereby stabilizing the rite, removing obstacles, and integrating the main deity’s worship into a complete cosmological mandala.
It authorizes reduced or purely mental worship (Trāsī), emphasizing remembrance, inner Sandhyā, and manas-japa when bathing or formal ritual is not possible; after the condition ends, the practitioner resumes full observance with guru and brāhmaṇa honor.
It lists deity-specific prohibitions (e.g., certain flowers/leaves/fruits not to be offered to Viṣṇu, Śiva, Sūrya, Śakti, or Gaṇeśa), forbids withered items and downward-facing offerings, and notes exceptions of enduring purity (e.g., tulasī and bilva always pure; lotus and āmalaka pure for three days).