
Itinuro ni Sanaka kay Nārada ang bihirang Haripañcaka (Pañcarātra), isang limang-gabing panata kay Viṣṇu na nagdudulot ng dharma, artha, kāma, at mokṣa. Nagsisimula ito sa Mārgaśīrṣa (maliwanag na kalahati): paghahandang kalinisan (pagsipilyo, paliligo), deva-pūjā at pañca-mahāyajña; disiplinadong pagkain (isang beses sa isang araw), at sa Ekādaśī ay ganap na pag-aayuno, maagang pagbangon, pagsamba kay Hari sa tahanan, at abhiṣeka ng pañcāmṛta. Iniaalay ang mga upacāra (gandha, puṣpa, dhūpa, dīpa, naivedya, tāmbūla), gumagawa ng pradakṣiṇā, at bumibigkas ng mga pagpupugay na nakasentro sa kaalaman para kina Vāsudeva/Janārdana. Gumagawa ng saṅkalpa para sa limang gabing walang pagkain; pinananatili ang jāgaraṇa (pagpupuyat) sa gabi ng Ekādaśī at pinalalawig hanggang Dvādaśī–Caturdaśī, at may katulad na pagsamba sa Pūrṇimā. Sa Pūrṇimā, may natatanging gawain: abhiṣeka ng gatas, tila-homa, at pagkakawanggawa ng linga (sesame). Sa ikaanim na araw, matapos ang mga tungkuling āśrama, umiinom ng pañcagavya; pinapakain ang mga brāhmaṇa at nag-aalay ng mga kaloob (pāyasa na may pulot at ghee, prutas, kalaśa na may mabangong tubig, palayok na balot sa tela na may limang hiyas), at isinasagawa ang udyāpana matapos ang isang taong siklo. Nagtatapos ang kabanata sa pangako ng mokṣa at napakalaking puṇya, pati paglaya sa pamamagitan ng debotong pakikinig.
Verse 1
सनक उवाच । अन्यद्व्रतं प्रवक्ष्यामि श्रृणु नारद तत्त्वतः । दुर्लभं सर्वलोकेषु विख्यातं हरिपञ्चकम् ॥ १ ॥
Wika ni Sanaka: Ipahahayag ko ngayon ang isa pang banal na panata—makinig ka, O Nārada, ayon sa tunay na diwa. Ito’y bihira sa lahat ng daigdig at tanyag bilang Haripañcaka.
Verse 2
नारीणां च नराणां च सर्वदुःखनिवारणम् । धर्मकामार्थमोक्षाणां निदानं मुनिसत्तम ॥ २ ॥
O pinakadakila sa mga muni, ito’y nag-aalis ng lahat ng dalamhati ng babae at lalaki, at siyang pinagmumulan ng dharma, kāma, artha, at mokṣa.
Verse 3
सर्वाभीष्टप्रदं चैव सर्वव्रतफलप्रदम् । मार्गशीर्षे सिते पक्षे दशम्यां नियतेन्द्रियः ॥ ३ ॥
Ipinagkakaloob nito ang lahat ng ninanais at ang bunga ng bawat panata. Sa buwang Mārgaśīrṣa, sa maliwanag na kalahati, sa ikasampung araw, isagawa ito nang may pagpipigil sa mga pandama.
Verse 4
कुर्यात्स्नानादिकं कर्म दन्तधावनपूर्वकम । कृत्वा देवार्चनं सम्यक्तथा पञ्च महाध्वरान् ॥ ४ ॥
Isagawa ang mga tungkuling nagsisimula sa pagligo—na nauuna ang paglilinis ng ngipin; at matapos sambahin nang wasto ang mga Deva, isagawa rin ang limang dakilang handog (pañca-mahāyajñas).
Verse 5
एकाशी च भवेत्तस्मिन् दिने नियममास्थिताः । ततः प्रातः समुत्थाय ह्येकादश्यां मुनीश्वरः ॥ ५ ॥
Sa araw na iyon, dapat panatilihin ang pagpipigil at disiplina, at kumain lamang nang minsan. Pagkaraan, sa madaling-araw ng Ekādaśī, ang marangal na pantas (munīśvara) ay magsagawa ng itinakdang pagtalima.
Verse 6
स्नानं कृत्वा यथाचारं हरिं चैवार्चयेद्गृहे । स्नापयेद्देवदेवेशं पञ्चामृतविधानतः ॥ ६ ॥
Pagkaligo ayon sa wastong kaugalian, sambahin si Hari sa tahanan; at paliguan (abhiṣeka) ang Panginoon ng mga diyos sa pamamagitan ng pañcāmṛta ayon sa itinakdang paraan.
Verse 7
अर्चयेत्परया भक्त्या गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । धूपैर्दीपैश्च नैवैद्यैस्ताम्बूलैश्च प्रदक्षिणैः ॥ ७ ॥
Dapat sambahin ang Panginoon nang may sukdulang bhakti, ayon sa wastong pagkakasunod, na may handog na pabango, mga bulaklak at iba pa—kasama ang insenso, mga ilawan, naivedya (handog na pagkain), tāmbūla (nganga), at ang pradakṣiṇā (pag-ikot na may pagpupugay).
Verse 8
संपूज्य देवदेवेशमिमं मन्त्रमुदीरयेत् । नमस्ते ज्ञानरूपाय ज्ञानदाय नमोऽस्तुते ॥ ८ ॥
Matapos sambahin nang wasto ang Panginoon ng mga diyos, bigkasin ang mantrang ito: “Pagpupugay sa Iyo na siyang anyo ng kaalaman; pagpupugay sa Iyo, Tagapagkaloob ng kaalaman—nawa’y tanggapin Mo ang aking pagyukod.”
Verse 9
नमस्ते सर्वरूपाय सर्वसिद्धिप्रदायिने । एवं प्रणम्य देवेशं वासुदेवं जनार्दनम् ॥ ९ ॥
Pagpupugay sa Iyo na may lahat ng anyo, Tagapagkaloob ng lahat ng siddhi (mga kaganapan). Sa gayong pagyukod sa Panginoon ng mga diyos—si Vāsudeva, si Janārdana—inihandog nila ang ganap na paggalang.
Verse 10
वक्ष्यमाणेन मन्त्रेण ह्युपवासं समर्पयेत् । पञ्चरात्रं निराहारो ह्यद्यप्रभृति केशव ॥ १० ॥
Sa pamamagitan ng mantrang sasabihin sa susunod, dapat ialay nang pormal ang panatang pag-aayuno. “Mula ngayon, O Keśava, sa loob ng limang gabi ako’y mananatiling walang pagkain.”
Verse 11
त्वदाज्ञया जगत्स्वामिन्ममाभीष्टप्रदो भव । एवं समाप्य देवस्य उपवासं जितेन्द्रियः ॥ ११ ॥
O Panginoon ng sanlibutan, sa Iyong kautusan, maging Tagapagkaloob Ka ng minimithi kong biyaya. Sa gayon, matapos ganapin ang pag-aayuno para sa Panginoon, at napigil ang mga pandama, tinatapos ng deboto ang pagtalima.
Verse 12
रात्रौ जागरणं कुर्यादेकादश्यामथो द्विज । द्वादश्यां च त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां जितेन्द्रियः ॥ १२ ॥
O dalawang-ulit na isinilang, sa gabi ng Ekādaśī ay magpuyat at magbantay magdamag; at gayundin sa Dvādaśī, Trayodaśī, at Caturdaśī, na may pagpipigil sa sarili at mga pandama.
Verse 13
पौर्णमास्यां च कर्त्तव्यमेवं विष्ण्वर्चनं मुने । एकादश्यां पौर्णमास्यां कर्त्तव्यं जागरं तथा ॥ १३ ॥
O pantas, sa araw ng kabilugan ng buwan ay dapat ding isagawa ang pagsamba kay Viṣṇu sa ganitong paraan. At sa Ekādaśī at sa araw ng kabilugan ng buwan, dapat ding tuparin ang pagpupuyat (jāgaraṇa).
Verse 14
पञ्चामृतादिपूजा तु सामान्या दिनपञ्चसु । क्षीरेण स्नापयेद्विष्णुं पौर्णमास्यां तु शक्तितः । तिलहोमश्च कर्त्तव्यस्तिलदानं तथैव च ॥ १४ ॥
Ang pagsamba na nagsisimula sa pag-aalay ng pañcāmṛta ay karaniwang ritwal sa limang banal na araw. Ngunit sa araw ng kabilugan ng buwan, ayon sa kakayahan, paliguan si Panginoong Viṣṇu ng gatas; at magsagawa rin ng tila-homa (handog-sa-apoy na linga) at magbigay ng linga bilang kawanggawa.
Verse 15
ततः षष्टे दिने प्राप्ते निर्वत्यं स्वाश्रमक्रियाम् । संप्राश्य पञ्चगव्यं च पूजयेद्विधिवद्धरिम् ॥ १५ ॥
Pagdating ng ikaanim na araw, matapos ganap na maisagawa ang mga tungkuling itinakda sa sariling āśrama (antas ng buhay), dapat tumanggap ng pañcagavya at saka sumamba kay Hari (Viṣṇu) ayon sa wastong ritwal.
Verse 16
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्विभवे सत्यवारितम् । ततः स्वबन्धुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ १६ ॥
Pagkaraan, kung may kakayahan at tapat sa sariling salita, dapat niyang pakainin muna ang mga Brāhmaṇa; saka, kasama ang sariling mga kamag-anak, siya’y kumain din—na pinipigil ang pananalita.
Verse 17
एवं पौषादिमासेषु कार्त्तिकान्तेषु नारद । शुक्लपक्षे व्रतं कुर्यात्पूर्वोक्तविधिना नरः ॥ १७ ॥
Ganyan nga, O Nārada, sa mga buwang nagsisimula sa Pauṣa at nagtatapos sa Kārttika, dapat isagawa ng tao ang panata sa maliwanag na kalahati ng buwan (śukla-pakṣa), ayon sa paraang naunang sinabi.
Verse 18
एवं संवत्सरं कार्यं व्रतं पापप्रणाशनम् । पुनः प्राप्ते मार्गशीर्षे कुर्यादुद्यापनं व्रती ॥ १८ ॥
Sa ganitong paraan, ang panatang pumupuksa sa kasalanan ay dapat isagawa sa loob ng isang buong taon; at kapag muling dumating ang buwan ng Mārgaśīrṣa, dapat ganapin ng nanunumpa ang pangwakas na ritwal (udyāpana).
Verse 19
एकादश्यां निराहारो भवेत्पूर्वमिव द्विज । द्वादश्यां पञ्चगव्यं च प्राशयेत्सुसमाहितः ॥ १९ ॥
O dvija (dalawang-ulit na isinilang), sa Ekādaśī dapat siyang manatiling walang pagkain, gaya ng naunang itinakda. Sa Dvādaśī, na may payapang pag-iisip, dapat din niyang tanggapin ang pañcagavya.
Verse 20
गन्धपुष्पादिभिः सम्यग्देवदेवं जनार्दनम् । अभ्यर्च्योपायनं दद्याद्ब्राह्यणाय जितेन्द्रियः ॥ २० ॥
Sa pamamagitan ng pabango, mga bulaklak, at iba pa, dapat sambahin nang wasto si Janārdana, ang Diyos ng mga diyos; at matapos mapagtagumpayan ang mga pandama, maghandog ng marangal na kaloob (upāyana) sa isang brāhmaṇa.
Verse 21
पायसं मधुसंमिश्रं घृतयुक्तं फलान्वितम् । सुगन्धजलसंयुक्तं पूर्णकुम्भं सदक्षिणम् ॥ २१ ॥
Pāyasa (lugaw na gatas) na hinaluan ng pulot, pinayaman ng ghee at may kasamang mga prutas; at isang punô na banga (pūrṇa-kumbha) na may mabangong tubig—kalakip ang nararapat na dakṣiṇā—ang siyang ihahandog.
Verse 22
वस्त्रेणाच्छादितं कुम्भं पञ्चरत्नसमन्वितम् । दद्यादध्यात्मविदुषे ब्राह्मणाय मुनीश्वर ॥ २२ ॥
O panginoon sa mga muni, ipagkaloob sa brāhmaṇa na bihasa sa adhyātma (karunungang espirituwal) ang isang banga na nababalutan ng tela at may limang hiyas.
Verse 23
सर्वात्मन् सर्वभूतेश सर्वव्यापिन्सनातन । परमान्नप्रदानेन सुप्रीतो भव माधव ॥ २३ ॥
O Kataas-taasang Sarili, Panginoon ng lahat ng nilalang, ang sumasaklaw sa lahat at walang hanggan, Mādhava—nawa’y lubos Kang malugod sa handog na pinakamarangal na pagkain na ito.
Verse 24
अनेन पायसं दत्त्वा ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । शक्तितो बन्धुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ २४ ॥
Sa pagsasagawa nito, maghandog ng pāyasa (kaning-gatas) at pagkatapos ay pakainin ang mga brāhmaṇa. Pagkaraan, ayon sa kakayahan, kumain din ang sarili kasama ang mga kamag-anak, na may pagpipigil sa pananalita.
Verse 25
व्रतमेतत्तु यः कुर्याद्धरिपञ्चकसंज्ञितम् । न तस्य पुनरावृत्तिर्ब्रह्यलोकात्कदाचन ॥ २५ ॥
Sinumang magsagawa ng panatang ito na tinatawag na Haripañcaka ni Hari, hindi na muling babalik sa pag-ikot ng kapanganakan mula sa Brahmaloka kailanman.
Verse 26
व्रतमेतत्प्रकर्त्तव्यमिच्छद्भिर्मोक्षमुत्तम् । समस्तपापकान्तारदावानलसमं द्विज ॥ २६ ॥
O brāhmaṇa, yaong nagnanais ng kataas-taasang moksha ay dapat magsagawa ng panatang ito; ito’y tulad ng naglalagablab na apoy sa gubat na tumutupok sa buong ilang ng mga kasalanan.
Verse 27
गवां कोटिसहस्त्राणि दत्त्वा यत्फलमाप्नुयात् । तत्फलं लभ्यते पुम्भिरेतस्मादुपवासतः ॥ २७ ॥
Anumang bunga ng kabutihang makakamit sa pag-aalay ng sampu-sampung libong krore ng mga baka, ang gayong bunga ay nakakamtan din ng tao sa pamamagitan ng upavāsa (pag-aayuno) na ito.
Verse 28
यस्त्वेतच्छृणुयाद्भक्त्या नारायणपरायणः । स मुच्यते महाघोरैः तापकानां च कोटिभिः ॥ २८ ॥
Ngunit sinumang makinig nito nang may debosyon, na lubos na nakatuon kay Nārāyaṇa, ay napapalaya mula sa pinakakakilabot na mga pagdurusa—maging mula sa mga krore-krore ng gayong pighati.
Verse 29
इति श्रीबृहन्नांरदीयपुराणं पूर्वभागे प्रथमपादे व्रताख्याने मार्गशीर्षशुल्कैकादशीमासभ्य पौर्णिमापर्यन्तं पञ्चरात्रिव्रतं नामैकविंशोऽध्यायः ॥ २१ ॥
Sa gayon nagtatapos ang ika-dalawampu’t isang kabanata, na tinatawag na “Panatang Pañcarātra,” sa Unang Pada ng Pūrva-bhāga ng kagalang-galang na Bṛhan-Nāradīya Purāṇa, sa bahagi tungkol sa mga panata—na naglalarawan ng pagtalima mula sa Ekādaśī ng maliwanag na kalahati ng buwan ng Mārgaśīrṣa hanggang sa araw ng kabilugan ng buwan.
It is presented as a high-yield vrata-kalpa that integrates discipline (fasting and vigil), standardized Viṣṇu pūjā (pañcāmṛta abhiṣeka and upacāras), and dharmic social exchange (feeding brāhmaṇas, dāna, dakṣiṇā), culminating in mokṣa-dharma promises—non-return from Brahmaloka and the burning of sins like a forest fire.
Purity and restraint, Viṣṇu worship at home, pañcāmṛta bathing of the deity (standard across the days), offerings (flowers, incense, lamp, naivedya, tāmbūla), pradakṣiṇā, mantra-based salutations, and night-long vigil—plus special Pūrṇimā additions like milk abhiṣeka, tila-homa, and tila-dāna.
After observing the vow for a full year, the votary repeats the fasting and worship cycle when Mārgaśīrṣa returns, then completes udyāpana with brāhmaṇa-feeding and offerings such as pāyasa mixed with honey and ghee with fruits, a fragrant-water kalaśa with dakṣiṇā, and a cloth-covered water-pot endowed with five gems to a spiritually learned brāhmaṇa.
It explicitly claims the vow as a source of dharma, kāma, artha, and mokṣa, framing devotional worship and ascetic restraint as a single integrated pathway that yields worldly well-being while orienting the practitioner toward liberation.