Adhyaya 17

Verse 1

/ हि आय ० () है 7 सप्तदशो< ध्याय: प्रद्युम्म और शाल्वका घोर युद्ध वायुदेव उवाच एवमुक्‍त्वा रौक्मिणेयो यादवान्‌ भरतर्षभ । दंशितै्हरिभियुक्ते रथमास्थाय काज्चनम्‌

Wika ni Vāyudeva: Pagkasabi nang gayon, O bantog sa angkan ng Bharata, si Raukmiṇeya (Pradyumna), na pangunahin sa mga Yādava, ay sumakay sa kaniyang gintong karwahe na hinihila ng mga kabayong may matitibay na baluti.

Verse 2

उच्छ़ित्य मकर केतु व्यात्ताननमिवान्तकम्‌ । उत्पतद्धिरिवाकाशं तैहयैरन्वयात्‌ परान्‌

Wika ni Vāyu: “Itinaas niya ang bandilang may sagisag na makara, nakanganga na wari’y si Kamatayan, at sa mga kabayong iyon ay hinabol niya ang mga kaaway, na para bang tumatalon paitaas sa langit.”

Verse 3

विक्षिपन्‌ नादयंश्वापि धनु: श्रेष्ठ महाबल: । तूणखड्गधर: शूरो बद्धगोधाड्गुलित्रवान्‌

Bagaman hindi niya pinatunog ang busog o pinaugong man lamang ito, ang makapangyarihang bayani—pinakamainam sa lakas—ay kumilos na may pigil at handang-handa, tangan ang sisidlan ng palaso at ang tabak, at suot ang nakataling panangga sa hinlalaki na yari sa balat ng godhā (bayawak).

Verse 4

भगवान्‌ श्रीकृष्ण कहते हैं--भरतश्रेष्ठ! यादवोंसे ऐसा कहकर रुक्मिणीनन्दन प्रद्युम्न एक सुवर्णमय रथपर आरूढ़ हुए

Wika ni Bhagavān Śrī Kṛṣṇa: “O pinakadakila sa angkan ni Bharata!” Pagkasabi nito sa mga Yādava, si Pradyumna—anak ni Rukmiṇī—ay sumakay sa isang gintong karwaheng pandigma na hinihila ng mga kabayong may baluting bakal. Itinaas niya ang bandilang may sagisag na Makara, na wari’y si Kāla na nakanganga. Ang mga kabayo ng kanyang karwahe’y tumatakbong tila lumilipad sa himpapawid. Sa karwaheng iyon na hila ng gayong mga kabayo, sinalakay ng makapangyarihang Pradyumna ang mga kaaway. Paulit-ulit niyang hinila ang kanyang marangal na busog, pinalaganap ang tunog ng pag-igkas, at sumulong; may sisidlan ng palaso sa likod at tabak na nakatali sa baywang; puspos ng kabayanihan, at suot ang mga panangga sa kamay na yari sa balat ng godhā (bayawak). Pagkaraan, mahusay niyang ipinapasa ang busog mula sa isang kamay tungo sa kabila, pinakikislap itong parang kidlat; at sa ningning at lakas ng kanyang pana, kanyang nilito at pinabagsak ang loob ng lahat ng Daitya na naninirahan sa himpapawid na kuta ng Saubha, winasak ang kanilang ayos sa digmaan.

Verse 5

तस्य विक्षिपतश्चापं संदधानस्य चासकृत्‌ । नानन्‍्तरं ददृशे कश्रिन्निघ्नतः शात्रवान्‌ रणे

Habang paulit-ulit niyang iniuugoy ang busog, ikinakabit ang palaso, at pinapatumba ang mga kawal ng kaaway sa digmaan, walang sinuman ang nakakita ng kahit munting pagitan o pagkakaiba sa mga kilos na iyon.

Verse 6

मुखस्य वर्णो न विकल्पते5स्य चेलुश्व गात्राणि न चापि तस्य । सिंहोन्नतं चाप्यभिगर्जतो<5स्य शुश्राव लोको<द्धुतवीर्यमग्रयम्‌

Hindi man lamang nagbago ang kulay ng kanyang mukha; ni hindi nanginig ang kanyang mga kamay at paa. At nang siya’y umungal sa lahat ng panig sa isang matayog na sigaw na tulad ng leon, narinig iyon ng lahat—isang tiyak na tanda ng kanyang sukdulan at kahanga-hangang kagitingan.

Verse 7

जलेचर: काञ्चनयष्टिसंस्थो व्यात्तानन: सर्वतिमिप्रमाथी । वित्रासयन्‌ राजति वाहमुख्ये शाल्वस्य सेनाप्रमुखे ध्वजाग्रय:

Sa pinakaharap ng hukbo ni Śālva, sa pangunahing karwahe, nagningning ang maringal na watawat. Nakapirmi sa gintong tungkod nito ang sagisag ng Makara—nakanganga—na tanyag na pumupuksa sa lahat ng dambuhalang nilalang-dagat na tinatawag na timi. Ang bandilang iyon—nagniningas sa dangal ng digmaan—ang siyang naghasik ng matinding pangamba sa hanay ng kaaway.

Verse 8

ततस्तूर्ण विनिष्पत्य प्रद्युम्न: शत्रुकर्षण: । शाल्वमेवाभिदुद्राव विधित्सु: कलहं नूप,नरेश्वर! तदनन्तर शत्रुहन्ता प्रद्युम्न तुरंत आगे बढ़कर राजा शाल्वके साथ युद्ध करनेकी इच्छासे उसीकी ओर दौड़े

Pagkaraan nito, si Pradyumna, ang nagpapahirap sa mga kaaway, ay biglang sumugod nang mabilis. Nais makipaglaban, dumiretso siyang rumagasa patungo kay Haring Śālva, sabik na harapin siya sa digmaan.

Verse 9

अभियान तु वीरेण प्रद्युम्नेन महारणे । नामर्षयत संक्रुद्ध: शाल्व: कुरुकुलोद्ह,कुरुकुलतिलक! उस महासंग्राममें वीर प्रद्युम्नके द्वारा किया हुआ वह आक्रमण क्रुद्ध हुआ राजा शाल्व न सह सका

Wika ni Vāyu: Sa dakilang labang iyon, si Haring Śālva—na nag-aalab na sa galit—ay hindi nakatiis sa marahas na pagsalakay na ibinuhos ng bayaning si Pradyumna.

Verse 10

स रोषमदमत्तो वै कामगादवरुह्मु च । प्रद्युम्नं योधयामास शाल्व: परपुरंजय:

Nalasing sa poot at pagmamataas, si Śālva—manlulupig ng mga lungsod ng kaaway—ay bumaba mula sa sasakyang panghimpapawid na sumusunod sa nais, at sinimulan ang pakikipagdigma kay Pradyumna.

Verse 11

तयो: सुतुमुलं युद्ध शाल्ववृष्णिप्रवीरयो: । समेता ददृशुलोंका बलिवासवयोरिव

Pagkatapos, sumiklab ang isang lubhang magulong labanan sa pagitan ng dalawang pangunahing bayani—si Śālva at ang kampeon ng angkang Vṛṣṇi. Nagtipon ang mga tao upang manood, sapagkat ang kanilang sagupaan ay nakapangingilabot na tulad ng labanan nina Bali at Vāsava (Indra).

Verse 12

तस्य मायामयो वीर रथो हेमपरिष्कृत: । सपताक: सध्वजश्न सानुकर्ष: स तूणवान्‌,वीर! शाल्वके पास सुवर्णभूषित मायामय रथ था। वह रथ ध्वजा, पताका, अनुकर्ष (हरसा)- और तरकससे युक्त था

Wika ni Vāyu: “O bayani, ang kanyang karwahe ay isang mahiwagang likha, maringal na pinalamutian ng ginto. May watawat at bandila ito, may pamatok at mga kasangkapang panghila, at may lalagyan ng mga palaso—ganap na handa para sa digmaan.”

Verse 13

सतं रथवरं श्रीमान्‌ समारुह्मु किल प्रभो । मुमोच बाणान्‌ कौरव्य प्रद्युम्नाय महाबल:,प्रभो कुरुनन्दन! श्रीमान्‌ महाबली शाल्वने उस श्रेष्ठ रथपर आरूढ़ हो प्रद्युम्नपर बाणोंकी वर्षा आरम्भ की

O panginoon, sinasabing ang maringal at makapangyarihang si Śālva ay sumakay sa dakilang karwaheng iyon at saka nagsimulang magpaulan ng mga palaso laban kay Pradyumna. Ipinakikita ng tagpong ito na ang giting at karangyaan sa digmaan, kapag pinatakbo ng poot at pagkapoot, ay nagiging kasangkapan ng pananakit sa halip na tagapangalaga ng dharma.

Verse 14

ततो बाणमयं वर्ष व्यसृजत्‌ तरसा रणे । प्रद्युम्नो भुजवेगेन शाल्वं सम्मोहयन्निव,तब प्रद्युम्न भी युद्धभूमिमें अपनी भुजाओंके वेगसे शाल्वको मोहित करते हुए-से उसके ऊपर शीघ्रतापूर्वक बाणोंकी बौछार करने लगे

Pagkaraan, sa siksik ng labanan, mabilis na pinakawalan ni Pradyumna ang isang ulang-palaso. Sa lakas ng kanyang mga bisig, wari’y nalilito si Śālva, at nalulunod sa giting at disiplinadong tatag ni Pradyumna.

Verse 15

स तैरभिहत: संख्ये नामर्षयत सौभराट्‌ । शरान्‌ दीप्ताग्निसंकाशान्‌ मुमोच तनये मम

Nang tamaan ng mga palasong iyon sa kasagsagan ng labanan, hindi natiis ng panginoon ng Saubha ang paghamak. Nag-aalab sa poot, pinakawalan niya laban sa aking anak ang mga palasong kumikislap na tila naglalagablab na apoy—isang paglala na hinubog ng sugatang dangal at init ng digmaan, hindi ng pagpipigil.

Verse 16

इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत अर्जुनाथिगमनपर्वमें सौभवधोपाख्यानविषयक सोलहवाँ अध्याय पूरा हुआ

Nang sumugod ang siksik na ulang-palaso, pinutol iyon ng makapangyarihang mandirigma habang nasa himpapawid pa. Pagkaraan, nagpadala pa siya ng iba pang nagliliyab na palaso laban sa aking anak, at lalo pang tumindi ang sagupaan. Ipinakikita ng tagpong ito ang asal-kṣatriya: matatag sa ilalim ng pag-atake at may sukat na pagganti ayon sa batas ng digmaan—kung saan sinusubok ang husay at pagpipigil-sa-sarili sa gitna ng lumalalang karahasan.

Verse 17

स शाल्वबाणै राजेन्द्र विद्धो रुक्मिणिनन्दन: । मुमोच बाणं त्वरितो मर्मभेदिनमाहवे

O hari, nang masugatan ng mga palaso ni Śālva, si Pradyumna—minamahal na anak ni Rukmiṇī—ay agad na nagpakawala sa labanan ng isang palasong nakalaan upang tumama at bumutas sa mahalagang bahagi ni Śālva. Ipinakikita ng tagpong ito ang tungkulin ng mandirigma na tumugon nang pasya sa ilalim ng pag-atake, at ang madilim na katumpakan ng digmaan, kung saan hinahanap ang tagumpay sa pagtudla sa marupok na bahagi ng kalaban.

Verse 18

तस्य वर्म विभिवद्याशु स बाणो मत्सुतेरित: । विव्याध हृदयं पत्री स मुमोह पपात च,मेरे पुत्रके चलाये हुए उस बाणने शाल्वके कवचको छेदकर उसके हृदयको बींध डाला। इससे वह मूर्च्छित होकर गिर पड़ा

Ang palasong mabilis na pinakawalan ng aking anak ay tumagos sa baluting-digma ni Śālva at tumama nang tuwiran sa kanyang puso. Sa gayong sugat, nawalan siya ng malay at bumagsak sa lupa—patunay na sa labanan, ang husay at tadhana ay kayang magpabagsak kahit sa mandirigmang pinakabinabantayan sa isang kisap-mata.

Verse 19

तस्मिन्‌ निपतिते वीरे शाल्वराजे विचेतसि । सम्प्राद्रवन्‌ दानवेन्द्रा दारयन्तो वसुंधराम्‌,वीर शाल्वराजके अचेत होकर गिर जानेपर उसकी सेनाके समस्त दानवराज पृथ्वीको विदीर्ण करके पातालमें पलायन कर गये

Nang bumagsak na walang malay ang magiting na hari ng Śālva, ang mga pangunahing Dānava sa kanyang hukbo ay nagtakbuhan sa sindak—warì’y pinupunit ang lupa habang umaalis—at tumakas patungo sa Pātāla, ang daigdig sa ilalim. Ipinakikita ng tagpong ito na ang pagbagsak ng pinuno ay kayang durugin ang loob ng hukbo, at ang mga kakampi ng adharma ay madalas pumili ng pagtakas at pagtatago kaysa matatag na pananagutan.

Verse 20

हाहाकृतमभूत्‌ सैन्यं शाल्वस्य पृथिवीपते । नष्टसंज्ञे निपतिते तदा सौभपतौ नृूपे,पृथ्वीपते! उस समय सौभ विमानका स्वामी राजा शाल्व जब संज्ञाशून्य होकर धराशायी हो गया, तब उसकी समस्त सेनामें हाहाकार मच गया

O hari, nang bumagsak na walang malay si Śālva—panginoon ng lupa at may-ari ng lumilipad na lungsod na Saubha—nayanig sa sindak ang buong hukbo niya, at sumiklab ang malakas na daing at hiyaw. Ipinakikita ng tagpong ito kung gaano kabilis gumuho ang tapang sa digmaan kapag tinamaan ang pamumuno, at kung paanong ang kapalaran ng labanan ay nakasalalay sa tatag ng isip at sa kapangyarihan ng pag-uutos.

Verse 21

तत उत्थाय कौरव्य प्रतिलभ्य च चेतनाम्‌ । मुमोच बाणान्‌ सहसा प्रद्युम्नाय महाबल:,कुरुश्रेष्ठ! तत्पश्चात्‌ जब चेत हुआ, तब महाबली शाल्व सहसा उठकर प्रद्युम्नपर बाणोंकी वर्षा करने लगा

Pagkaraan, O supling ng mga Kuru, nang magbalik ang kanyang ulirat, ang makapangyarihang mandirigma ay biglang tumindig at nagpaulan ng mabilis na mga palaso kay Pradyumna. Ipinahihiwatig ng tagpong ito ang paulit-ulit na aral ng epiko: kahit mapabagsak o matigilan, ang mandirigmang nakabawi ay hindi tumatalikod sa panata, kundi agad bumabalik sa tunggalian—ang pagtitiyaga at giting ang nagtutulak sa agos ng labanan.

Verse 22

तैः स विद्धों महाबाहु: प्रद्युम्न: समरे स्थित: । जन्रुदेशे भृशं वीरो व्यवासीदद्‌ रथे तदा

Tinamaan ng mga palasong iyon si Pradyumna na may malalakas na bisig; bagama’t nasa gitna pa ng labanan, malubha siyang nasugatan sa may leeg. Nadaig ng hampas, ang magiting na mandirigma ay nawalan ng malay at bumagsak sa ibabaw ng kanyang karwahe—larawang nagpapakita na kahit ang dakilang tapang ay napipigil ng malupit at walang-kinikilingang lakas ng digmaan.

Verse 23

तं स विद्धवा महाराज शाल्वो रुक्मिणिनन्दनम्‌ | ननाद सिंहनादं वै नादेनापूरयन्‌ महीम्‌

O Hari, matapos masugatan ni Śālva si Pradyumna, anak ni Rukmiṇī, siya’y umungal ng isang makapangyarihang sigaw na tila leon, at pinuno ng alingawngaw ang buong lupa. Ang sigaw na iyon ay hindi lamang tanda ng pagwawagi sa digmaan, kundi pagnanais ng mandirigma na ipahayag ang paghahari at yumanig sa loob ng mga kalaban—isang lantad na pagpapakita ng tagumpay na sumusubok sa tatag at dharma ng mga nakaririnig.

Verse 24

ततो मोहं समापन्ने तनये मम भारत । मुमोच बाणांस्त्वरित: पुनरन्यान्‌ दुरासदान्‌,भारत! मेरे पुत्रके मूर्च्छित हो जानेपर भी शाल्वने उनपर और भी बहुत-से दुर्धर्ष बाण शीघ्रतापूर्वक छोड़े

Pagkaraan nito, O Bhārata, nang ang aking anak ay bumagsak sa pagkahimatay, si Śālva—hindi natinag kahit sa gayong kawalang-kakayahan—ay mabilis pang nagpakawala ng marami pang palaso na mahirap salagin. Ipinakikita ng talatang ito ang mabagsik na agos ng digmaan, kung saan nagpapatuloy ang paglusob kahit ang kalaban ay wala nang malay, at tahimik na inilalantad ang tensiyong etikal sa pagitan ng bangis ng mandirigma at ng pagpipigil ayon sa dharma.

Verse 25

स तैरभिहतो बाणैर्बहुभिस्तेन मोहित: । निश्चेष्ट: कौरवश्रेष्ठ प्रद्युम्नो5भूद्‌ रणाजिरे,कौरवश्रेष्ठ! इस प्रकार बहुत-से बाणोंसे आहत होनेके कारण प्रद्युम्न उस रणांगणमें मूर्च्छित एवं निश्चेष्ट हो गये

O pinakamainam sa mga Kuru, dahil sa pagkakatamaan ng napakaraming palaso, siya’y nalugmok at nabalot ng pagkahilo. Kaya si Pradyumna ay nawalan ng malay at nanatiling hindi gumagalaw sa larangan ng digmaan—patunay na sa digmaan, kahit ang makapangyarihan ay maaaring mapabagsak kapag sinalakay nang maramihan.