Shloka 4
Āraṇyaka-parva, Adhyāya 17 — Śālva’s encampment and the Yādava counter-engagement at Dvārakā
भगवान् श्रीकृष्ण कहते हैं--भरतश्रेष्ठ! यादवोंसे ऐसा कहकर रुक्मिणीनन्दन प्रद्युम्न एक सुवर्णमय रथपर आरूढ़ हुए, जिसमें बख्तर पहनाये हुए घोड़े जुते थे। उन्होंने अपनी मकरचिह्लित ध्वजाको ऊँचा किया, जो मुह बाये हुए कालके समान प्रतीत होती थी। उनके रथके घोड़े ऐसे चलते थे, मानो आकाशमें उड़े जा रहे हों। ऐसे अश्वोंसे जुते हुए रथके द्वारा महाबली प्रद्युम्नने शत्रुओंपर आक्रमण किया। वे अपने श्रेष्ठ धनुषको बारंबार खींचकर उसकी टंकार फैलाते हुए आगे बढ़े। उन्होंने पीझठपर तरकस और कमरमें तलवार बाँध ली थी। उनमें शौर्य भरा था और उन्होंने गोहके चमड़ेके बने हुए दस्ताने पहन रखे थे || १-- ३।। स विद्युच्छुरितं चापं विहरन् वै तलातू तलम् । मोहयामास दैतेयान् सर्वान् सौभनिवासिन:,वे अपने धनुषको एक हाथसे दूसरे हाथमें ले लिया करते थे। उस समय वह धनुष बिजलीके समान चमक रहा था। उन्होंने उस धनुषके द्वारा सौभ विमानमें रहनेवाले समस्त दैत्योंको मूर्च्छिंत कर दिया
sa vidyucchuritaṃ cāpaṃ viharan vai talātū talam | mohayāmāsa daiteyān sarvān saubhanivāsinaḥ ||
Wika ni Bhagavān Śrī Kṛṣṇa: “O pinakadakila sa angkan ni Bharata!” Pagkasabi nito sa mga Yādava, si Pradyumna—anak ni Rukmiṇī—ay sumakay sa isang gintong karwaheng pandigma na hinihila ng mga kabayong may baluting bakal. Itinaas niya ang bandilang may sagisag na Makara, na wari’y si Kāla na nakanganga. Ang mga kabayo ng kanyang karwahe’y tumatakbong tila lumilipad sa himpapawid. Sa karwaheng iyon na hila ng gayong mga kabayo, sinalakay ng makapangyarihang Pradyumna ang mga kaaway. Paulit-ulit niyang hinila ang kanyang marangal na busog, pinalaganap ang tunog ng pag-igkas, at sumulong; may sisidlan ng palaso sa likod at tabak na nakatali sa baywang; puspos ng kabayanihan, at suot ang mga panangga sa kamay na yari sa balat ng godhā (bayawak). Pagkaraan, mahusay niyang ipinapasa ang busog mula sa isang kamay tungo sa kabila, pinakikislap itong parang kidlat; at sa ningning at lakas ng kanyang pana, kanyang nilito at pinabagsak ang loob ng lahat ng Daitya na naninirahan sa himpapawid na kuta ng Saubha, winasak ang kanilang ayos sa digmaan.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Even in warfare, victory is not only physical but also psychological: disciplined skill, speed, and presence can shatter an opponent’s confidence and coordination. The verse highlights mastery (kauśala) and composure as decisive forces.
Pradyumna rapidly shifts and brandishes his lightning-bright bow, and by this display and his archery he confounds all the Daityas residing in the Saubha aerial fortress, disrupting their ability to respond effectively.