Adhyaya 28

Verse 1

पम्प बछ। ऑफ क्ाज एकोनत्रिशो< ध्याय: युधिष्ठिरके द्वारा दुर्योधनकी पराजय धृतराष्ट्र रवाच अतितीव्राणि दुःखानि दुःसहानि बहूनि च । त्वत्तो5हं संजयाश्रौषं पुत्राणां चैव संक्षयम्‌,धृतराष्ट्र बोले--संजय! तुमसे मैंने अबतक अत्यन्त तीव्र और दुःसह दुःख देनेवाली बहुत-सी घटनाएँ सुनी हैं। अपने पुत्रोंक विनाशकी बात भी सुन ली। सूत! जैसा तुम मुझसे कह रहे हो और जिस प्रकार वह युद्ध सम्पन्न हुआ, उसे देखते हुए मेरा यह दृढ़ निश्चय हो रहा है कि अब कुरुवंशी जीवित नहीं रहे

Sinabi ni Dhṛtarāṣṭra: “Sañjaya, mula sa iyo ay narinig ko ang maraming dalamhati—lubhang matindi at halos di matiis—at narinig ko rin ang pagkalipol ng aking mga anak. Sa paraan ng iyong pagsasalaysay, at sa naging takbo ng digmaang iyon, sumisibol sa akin ang matibay na paniniwalang hindi na makaliligtas ang angkan ng Kuru.”

Verse 2

यथा त्वं मे कथयसे तथा युद्धमवर्तत । न सन्ति सूत कौरव्या इति मे निश्चिता मतिः,धृतराष्ट्र बोले--संजय! तुमसे मैंने अबतक अत्यन्त तीव्र और दुःसह दुःख देनेवाली बहुत-सी घटनाएँ सुनी हैं। अपने पुत्रोंक विनाशकी बात भी सुन ली। सूत! जैसा तुम मुझसे कह रहे हो और जिस प्रकार वह युद्ध सम्पन्न हुआ, उसे देखते हुए मेरा यह दृढ़ निश्चय हो रहा है कि अब कुरुवंशी जीवित नहीं रहे

Sinabi ni Sañjaya: “Gaya ng sinabi mo sa akin, gayon nga naganap ang labanan. Kaya, O Sūta, matatag na ngayon ang aking paniniwala: wala nang natira sa mga Kaurava.”

Verse 3

दुर्योधनश्व विरथ: कृतस्तत्र महारथ: । धर्मपुत्र: कथं चक्रे तस्य वा नृपति: कथम्‌,सुनता हूँ महारथी दुर्योधन भी वहाँ रथहीन कर दिया गया। धर्मपुत्र युधिष्ठिरने उसके साथ किस प्रकार युद्ध किया अथवा राजा दुर्योधनने युधिष्ठिरके प्रति कैसा बर्ताव किया?

Sinabi ni Sañjaya: “Narinig ko na ang dakilang mandirigmang karwahe na si Duryodhana ay ginawang walang karwahe roon. Paano nga ba siya hinarap ni Dharmaputra (Yudhiṣṭhira) sa labanan? At paano naman kumilos si Haring Duryodhana sa harap ni Yudhiṣṭhira?”

Verse 4

अपराह्ने कथं युद्धमभवल्लोमहर्षणम्‌ । तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन कुशलो हासि संजय,संजय! अपराह्नकालमें किस प्रकार वह रोमांचकारी युद्ध हुआ था? यह मुझे ठीक- ठीक बताओ; क्योंकि तुम उसका वर्णन करनेमें कुशल हो

Tinanong ng hari: “Paano naganap sa hapon ang labanan na nakapangingilabot? Isalaysay mo sa akin ang katotohanan nang tumpak, O Saṃjaya—sapagkat bihasa kang maglahad ng mga naganap.”

Verse 5

संजय उवाच संसक्तेषु तु सैन्येषु वध्यमानेषु भागश: । रथमन्यं समास्थाय पुत्रस्तव विशाम्पते

Sinabi ni Sañjaya: Nang magkadikit na sa sagupaan ang mga hukbo at pinapatay nang pira-piraso sa magkabilang panig, ang iyong anak, O panginoon ng bayan, ay sumakay sa ibang karwahe.

Verse 6

(सर्वसैन्यमुदीक्ष्यैव क्रोधादुद्वृत्तलोचन: । दृष्टवा धर्मसुतं चापि सैन्यमध्ये व्यवस्थितम्‌ ।। श्रिया ज्वलन्तं कौन्तेयं यथा वज्रधरं युधि ।) दुर्योधन: समालक्ष्य धर्मराजं युधिष्ठिरम्‌

Wika ni Sañjaya: Si Duryodhana, matapos masiyasat ang buong hukbo, at sa galit ay gumugulong ang mga mata, ay nakita ang anak ni Dharma (si Yudhiṣṭhira) na nakapuwesto sa gitna ng hanay—ang anak ni Kuntī na nagliliyab sa karangyaan ng pagka-hari, gaya ni Indra na may hawak na vajra sa labanan. Kaya’t itinuon ni Duryodhana ang titig kay Haring Yudhiṣṭhira, panginoon ng dharma.

Verse 7

प्रोवाच सूतं त्वरितो याहि याहीति भारत । तत्र मां प्रापय क्षिप्रं सारथे यत्र पाण्डव:

Wika ni Sañjaya: Sa pagmamadali ay sinabi niya sa kutsero, “Humayo—humayo agad, O Bhārata! Kutsero, dalhin mo ako nang mabilis doon, sa kinaroroonan ng Pāṇḍava.”

Verse 8

प्रियमाणातपत्रेण राजा राजति दंशित: । सारी सेनाओंपर दृष्टिपात करके क्रोधसे उसकी आँखें घूमने लगीं। उस समय युद्धस्थलमें धर्मपुत्र कुन्तीनन्दन युधिष्ठिर वज्रधारी इन्द्रके समान अपनी दिव्य कान्तिसे प्रकाशित होते हुए सेनाके बीचमें खड़े थे। भारत! उन धर्मराज युधिष्ठिरको देखकर दुर्योधनने तुरंत अपने सारथिसे कहा--'सारथे! चलो, चलो, जहाँ पाण्डुपुत्र राजा युधिष्ठिर कवच बाँधकर छत्र धारण किये सुशोभित हो रहे हैं, वहाँ मुझे शीघ्र पहुँचा दो” || ६-७ इ ।। स सूतश्नोदितो राज्ञा राज्ञ: स्यन्दनमुत्तमम्‌

Wika ni Sañjaya: Ang hari, na tila tinuklaw ng galit, ay nagningning sa ilalim ng minamahal niyang payong-hari. Pagkaraan, sa utos ng hari, pinakilos ng kutsero ang maringal na karwahe ng hari.

Verse 9

ततो युधिष्ठिर: क्रुद्ध: प्रभिन्न इव कुड्जर:

Pagkaraan, si Yudhiṣṭhira ay nag-alab sa galit, na wari’y elepanteng lalaking nagngangalit sa panahon ng paglalandi.

Verse 10

तो समाजम्मतुर्वीरौ भ्रातरौ रथसत्तमौ,इस प्रकार वे महाधनुर्धर, महावीर और महारथी दोनों रणदुर्मद बन्धु एक-दूसरेके सामने आ गये और क्रोधपूर्वक आपसमें भिड़कर युद्धस्थलमें परस्पर बाणोंकी वर्षा करने लगे

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, ang dalawang magkapatid na bayani, na pinakamarangal sa mga mandirigmang nakakarwahe, ay nagharap. Ang dalawang makapangyarihang mamamana—matatapang at dakilang maharathi—na tinutulak ng pagkahibang ng digmaan, ay nagsalpukan sa galit at sa larangan ay nagpaulan ng mga palaso sa isa’t isa.

Verse 11

समेत्य च महावीरीौ संरब्धौ युद्धदुर्मदौ । ववर्षतुर्महेष्वासौ शरैरन्योन्यमाहवे,इस प्रकार वे महाधनुर्धर, महावीर और महारथी दोनों रणदुर्मद बन्धु एक-दूसरेके सामने आ गये और क्रोधपूर्वक आपसमें भिड़कर युद्धस्थलमें परस्पर बाणोंकी वर्षा करने लगे

Sinabi ni Sañjaya: Nagtagpo nang harapan ang dalawang dakilang bayani—kapwa nag-aalab sa galit at tila nalalasing sa bangis ng digmaan. Ang mga makapangyarihang mamamana ay nagsalubong sa larangan, at sa pagkakakapit ng labanan ay nagpaulan sila sa isa’t isa ng sunud-sunod na mga palaso.

Verse 12

ततो दुर्योधनो राजा धर्मशीलस्य मारिष । शिलाशितेन भल्लेन धरनुश्चिच्छेद संयुगे,मान्यवर! तदनन्तर युद्धस्थलमें राजा दुर्योधनने सानपर चढ़ाकर तेज किये हुए भल्लसे धर्मात्मा राजा युधिष्ठिरका धनुष काट दिया

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, O kagalang-galang, sa gitna ng labanan ay pinutol ni Haring Duryodhana ang busog ng haring kilala sa dharma gamit ang palasong malapad ang ulo na pinatalas sa batong panghasa.

Verse 13

त॑ नामृष्यत संक्रुद्धों हवमानं युधिष्ठिर: । अपविध्य धनुश्कछिन्न॑ क्रोधसंरक्तलोचन:,राजा युधिष्ठिर उस अपमानको सहन न कर सके। उनका क्रोध बहुत बढ़ गया। उनकी आँखें रोषसे लाल हो गयीं। उन्होंने उस कटे हुए धनुषको फेंककर दूसरा हाथमें ले लिया। फिर उन धर्मपुत्रने सेनाके मुहानेपर दुर्योधनके ध्वज और धनुषको भी काट डाला

Sinabi ni Sañjaya: Si Yudhiṣṭhira, nag-aalab sa galit, ay hindi nakatiis sa pangungutyang iyon. Namula sa poot ang kanyang mga mata; itinapon niya ang naputol na busog, kumuha ng iba, at saka—nakatindig sa pinakaharap ng hukbo—pinutol niya ang watawat ni Duryodhana at pati ang busog nito.

Verse 14

अन्यत्‌ कार्मुकमादाय धर्मपुत्रश्नमूमुखे । दुर्योधनस्य चिच्छेद ध्वजं कार्मुकमेव च,राजा युधिष्ठिर उस अपमानको सहन न कर सके। उनका क्रोध बहुत बढ़ गया। उनकी आँखें रोषसे लाल हो गयीं। उन्होंने उस कटे हुए धनुषको फेंककर दूसरा हाथमें ले लिया। फिर उन धर्मपुत्रने सेनाके मुहानेपर दुर्योधनके ध्वज और धनुषको भी काट डाला

Sinabi ni Sañjaya: Kinuha ni Dharmaputra (Yudhiṣṭhira) ang isa pang busog at, sa pinakaharap ng hanay, pinutol niya ang watawat ni Duryodhana at pati ang busog nito.

Verse 15

अथान्यद्‌ धनुरादाय प्राविध्यत युधिष्ठिरम्‌ । तावन्योन्यं सुसंक्रुद्धौ शस्त्रवर्षाण्यमुज्चताम्‌,तत्पश्चात्‌ दुर्योधनने दूसरा धनुष लेकर युधिष्ठिरको बींध डाला। वे दोनों वीर अत्यन्त क्रोधमें भरकर एक-दूसरेपर अस्त्र-शस्त्रोंकी वर्षा करने लगे

Sinabi ni Sañjaya: Pagkatapos, kumuha si Duryodhana ng isa pang busog at tinamaan si Yudhiṣṭhira. Mula noon, ang dalawang mandirigma, kapwa nagngangalit sa matinding galit, ay nagpaulan sa isa’t isa ng sunud-sunod na mga sandata.

Verse 16

सिंहाविव सुसंरब्धौ परस्परजिगीषया । जघध्नतुस्तौ रणे<न्योन्यं नर्दमानौ वृषाविव,परस्पर विजयकी इच्छासे रोषमें भरे हुए दो सिंहोंके समान दहाड़ते अथवा दो साँड़ोंके समान गरजते हुए वे रणभूमिमें एक-दूसरेपर चोट करते थे

Sinabi ni Sañjaya: Sa nag-aalab na sigasig at sa pagnanais na magwagi laban sa isa’t isa, ang dalawa’y paulit-ulit na nagbabanggaan sa labanan—umuungal na parang mga leon, umuugong na parang dalawang toro.

Verse 17

अन्तरं मार्गमाणौ च चेरतुस्तो महारथौ । ततः पूर्णायतोत्सूष्टे: शरैस्तौ तु कृतव्रणी

Sinabi ni Sañjaya: Habang hinahanap ang siwang na mapapasukan, ang dalawang dakilang mandirigmang-karwahe ay gumalaw-galaw sa buong larangan. Pagkaraan, mula sa busog na hinila nang lubos at pinakawalan nang mariin, nagpalitan sila ng mga palaso at kapwa nagkaroon ng sugat.

Verse 18

ततो राजन्‌ विमुज्चन्तौ सिंहनादान्‌ मुहुर्मुहु:,राजन! तब वे दोनों नरेश बारंबार सिंहनाद करते हुए उस महासमरमें तालियाँ बजाने, धनुषकी टंकार करने और उत्तम शंखनाद फैलाने लगे

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, O Hari, ang dalawang mandirigma ay paulit-ulit na nagpalabas ng sigaw na parang leon sa dakilang labanan—pinapalaganap ang tunog ng palakpak, ang pag-ugong ng busog, at ang malakas na hudyat ng mahuhusay na kabibe (conch).

Verse 19

तलयोश्व तथा शब्दान्‌ धनुषश्न महाहवे | शड्खशब्दवरांश्वैव चक्रतुस्तौ नरेश्वरी,राजन! तब वे दोनों नरेश बारंबार सिंहनाद करते हुए उस महासमरमें तालियाँ बजाने, धनुषकी टंकार करने और उत्तम शंखनाद फैलाने लगे

Sinabi ni Sañjaya: O Hari, sa dakilang labanan, ang dalawang mandirigmang maharlika ay paulit-ulit na umuungal na parang leon, pumapalakpak, pinapatunog ang kanilang mga busog, at nagpapalaganap ng pinakamainam na hudyat ng kabibe—hayagang ipinahahayag ang kanilang paninindigan at hinahamon ang kaaway habang umiigting ang sagupaan.

Verse 20

अन्योन्यं तौ महाराज पीडयाज्चक्रतुर्भशम्‌ । ततो युधिष्छिरो राजा पुत्र तव शरैस्त्रिभि:

Sinabi ni Sañjaya: O dakilang Hari, kapwa nila pinipiga at dinidiinan ang isa’t isa sa marahas na sagupaan. Pagkaraan, si Haring Yudhiṣṭhira—ang kalaban ng iyong anak—ay tinamaan ng tatlong palaso na pinakawalan ng iyong anak.

Verse 21

प्रतिविव्याध त॑ तूर्ण तव पुत्रो महीपति:

Sinabi ni Sañjaya: O panginoon ng lupa, ang iyong anak ay mabilis na gumanti—suntok sa suntok sa init ng labanan, kung saan sinusubok ang tapang at paninindigan sa gitna ng gumuho at mapaminsalang batas ng digmaan.

Verse 22

ततो दुर्योधनो राजा शक्ति चिक्षेप भारत

Sinabi ni Sañjaya: Pagkatapos, inihagis ni Haring Duryodhana ang sandatang śakti, O inapo ni Bharata—isang gawaing lalo pang nagpapabigat sa tensiyong moral ng digmaan, sapagkat ang kapangyarihang hari ay ipinapakita rito sa nakamamatay na lakas, hindi sa pagpipigil o pakikipagkasundo.

Verse 23

तामापतन्तीं सहसा धर्मराज: शितै: शरै:

Sinabi ni Sañjaya: Nang bigla siyang sumugod, sinalubong siya ni Dharmarāja (Yudhiṣṭhira) ng mga palasong matalim na tila talim ng labaha—larawang nagpapakita na sa kaguluhan ng digmaan, kahit ang mabilis at apurahang paglusob ay sinasagot ng mapagpasiyang lakas, hindi ng pagpipigil.

Verse 24

निपपात ततः सा<थ स्वर्णदण्डा महास्वना

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, siya’y bumagsak—may tangan na tungkod na ginto at may malakas na ugong—isang masamang pangitain sa gitna ng ligalig ng digmaan, kung saan maging ang mapalad na sagisag ay maaaring gumuho sa bigat ng tadhana at adharma.

Verse 25

निपतन्ती महोल्केव व्यराजच्छिखिसंनिभा । सुवर्णमय दण्डवाली वह शक्ति आकाशसे गिरती हुई बड़ी भारी उल्काके समान महान्‌ शब्दके साथ गिर पड़ी। उस समय वह अग्निके तुल्य प्रकाशित हो रही थी ।। शक्ति विनिहतां दृष्टवा पुत्रस्तव विशाम्पते

Sinabi ni Sañjaya: Ang sibat na iyon, na may ginintuang tangkay, ay bumagsak mula sa langit na may malakas na dagundong—gaya ng dambuhalang bulalakaw—na nagliliyab na parang apoy. Nang makita niyang tinamaan at pinabagsak ng sandatang iyon ang pinuntirya nito, O Visāmpati, panginoon ng mga tao, ang iyong anak (Duryodhana) ay tumugon sa tanawing iyon. Ipinakikita ng tagpong ito ang nakapanghihilakbot na pag-igting ng digmaan: kapag nailunsad na ang isang makapangyarihang sandata, ang lakas nito’y nagiging tila tadhana, at ang mga nakasaksi’y napipilitang harapin ang bunga ng marahas na paninindigan.

Verse 26

नवभिर्निशितैर्भल्लै्निजघान युधिष्ठिरम्‌ । प्रजानाथ! उस शक्तिको नष्ट हुई देख आपके पुत्रने नौ तीखे भल्लोंसे युधिष्ठिरको गहरी चोट पहुँचायी ।। सो5तिविद्धों बलवता शत्रुणा शत्रुतापन:,बलवान शत्रुके द्वारा अत्यन्त घायल किये जानेपर शत्रुओंको संताप देनेवाले महाबली युधिष्ठिरने दुर्योधनको लक्ष्य करके एक बाण हाथमें लिया और उसे धनुषके मध्यभागमें रखा

Sabi ni Sañjaya: Sa siyam na matatalim na palasong bhalla, tinamaan niya si Yudhiṣṭhira. Bagama’t malubhang nabutas ng isang makapangyarihang kaaway, si Yudhiṣṭhira—tagapagpasakit ng mga kaaway—ay itinuon ang paningin kay Duryodhana, kumuha ng isang palaso sa kanyang kamay, at inilagay iyon sa gitna ng kanyang busog, handang tumugon sa sugat sa pamamagitan ng disiplinadong paninindigan, hindi sa pagbagsak.

Verse 27

दुर्योधनं समुद्दिश्य बाणं जग्राह सत्वर: । समाधत्त च तं बाणं धनुर्मध्ये महाबल:,बलवान शत्रुके द्वारा अत्यन्त घायल किये जानेपर शत्रुओंको संताप देनेवाले महाबली युधिष्ठिरने दुर्योधनको लक्ष्य करके एक बाण हाथमें लिया और उसे धनुषके मध्यभागमें रखा

Sabi ni Sañjaya: Itinuon ang tama kay Duryodhana, ang makapangyarihang mandirigma ay dagling kumuha ng isang palaso at isinuksok itong matatag sa gitna ng kanyang busog—isang kilos ng matibay na pagganti sa gitna ng mahigpit na batas ng tungkulin sa digmaan, kung saan ang pagtitiis sa sugat ay sinasagot ng disiplinadong layon, hindi ng pagkataranta.

Verse 28

इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें संकुल-युद्धविषयक अद्ठाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ,चिक्षेप च महाराज तत: क्रुद्ध: पराक्रमी । स तु बाण: समासाद्य तव पुत्र॑ महारथम्‌

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, ang makapangyarihang hari, nagngangalit sa galit, ay inihagis ang kanyang sandata. Ang palasong iyon, pagdating sa iyong anak—ang dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe—ay tumama nang ganap, at lalo pang nagpabigat sa pasaning moral at damdamin ng digmaan, kung saan ang poot at tapang ay nagtutulak sa tao sa mga pasyang tiyak at madalas ay mapagpasyang-kapalaran.

Verse 29

ततो दुर्योधन: क्रुद्धो गदामुद्यम्य वेगित:,इति श्रीमहा भारते कर्णपर्वणि संकुलयुद्धे एकोनत्रिंशो 5ध्याय:

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Duryodhana, nag-aalab sa galit, ay mabilis na itinaas ang kanyang gada. Sa gayon, sa kagalang-galang na Mahābhārata, sa Karṇa Parva, sa bahaging naglalarawan ng digmaang magulo at siksik ang pagkakasalikop, nagwakas ang ikadalawampu’t siyam na kabanata.

Verse 30

तमुद्यतगं दृष्टवा दण्डहस्तमिवान्तकम्‌,दण्डधारी यमराजके समान उसे गदा उठाये देख धर्मराजने आपके उस पुत्रपर अत्यन्त वेगशालिनी महाशक्तिका प्रहार किया, जो प्रज्वलित हुई बड़ी भारी उल्काके समान देदीप्यमान हो रही थी

Sabi ni Sañjaya: Nang makita siyang nakatindig na nakataas ang sandata—gaya ng Kamatayan mismo na may hawak na tungkod, kahawig ni Yama, hari ng katarungan—tinamaan ni Dharma-rāja ang iyong anak ng isang makapangyarihang sandatang śakti na ubod ng bilis. Ang nagliliyab na sandatang iyon ay kumislap na parang isang dambuhalang bulalakaw na nag-aapoy habang sumasalpok sa kanyang pakay.

Verse 31

धर्मराजो महाशरक्ति प्राहिणोत्‌ तव सूनवे । दीप्यमानां महावेगां महोल्कां ज्वलितामिव,दण्डधारी यमराजके समान उसे गदा उठाये देख धर्मराजने आपके उस पुत्रपर अत्यन्त वेगशालिनी महाशक्तिका प्रहार किया, जो प्रज्वलित हुई बड़ी भारी उल्काके समान देदीप्यमान हो रही थी

Inihagis ni Dharmaraja Yudhiṣṭhira ang dakilang Mahāśakti laban sa iyong anak, sa napakalakas na bilis—nagniningas at kumikislap na wari’y isang dambuhalang bulalakaw na nagliliyab.

Verse 32

रथस्थ: स तया विद्धो वर्म भित्त्वा स्तनान्तरे | भृशं संविग्नहददय: पपात च मुमोह च

Sabi ni Sañjaya: Habang nakatayo sa kanyang karuwahe, tinamaan siya ng sandatang iyon, bumaon sa pagitan ng dibdib matapos butasin ang baluti. Sa matinding pagkabagabag ng puso, siya’y bumagsak at nawalan ng malay.

Verse 33

रथपर बैठे हुए ही दुर्योधनका कवच फाड़कर वह शक्ति उसकी छातीमें चुभ गयी। इससे अत्यन्त उद्विग्नचित्त होकर दुर्योधन गिरा और मूर्च्छित हो गया ।। भीमस्तमाह च ततः: प्रतिज्ञामनुचिन्तयन्‌ । नायं वध्यस्तव नृप इत्युक्त: स न्यवर्तत,उस समय भीमसेनने अपनी प्रतिज्ञाका विचार करते हुए युधिष्ठिस्से कहा--“महाराज! यह राजा दुर्योधन आपका वध्य नहीं है।” उनके ऐसा कहनेपर राजा युधिष्ठिर उसके वधसे निवृत्त हो गये

Sabi ni Sañjaya: Habang nakaupo pa si Duryodhana sa kanyang karuwahe, pinunit ng sandata ang kanyang baluti at bumaon sa dibdib. Sa matinding pagkabagabag, bumagsak si Duryodhana at nawalan ng malay. Pagkaraan, si Bhīma, na inaalala ang sarili niyang panata, ay nagsabi kay Yudhiṣṭhira: “O Hari, si Duryodhana ay hindi dapat patayin ng ikaw.” Nang marinig iyon, umurong si Haring Yudhiṣṭhira sa pagpatay sa kanya.

Verse 34

ततस्त्वरितमागम्य कृतवर्मा तवात्मजम्‌ | प्रत्यपद्यत राजानं निमग्नं व्यसनार्णवे,तब कृतवर्मा विपत्तिके समुद्रमें डूबे हुए आपके पुत्र राजा दुर्योधनके पास तुरंत आकर उसकी रक्षाके लिये उद्यत हो गया

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, dumating agad si Kṛtavarmā sa iyong anak—ang hari—na tila lumulubog sa dagat ng kapahamakan, at pumuwesto sa tabi niya, handang ipagtanggol siya.

Verse 35

गदामादाय भीमो<पि हेमपट्टपरिष्कृताम्‌ । अभिदुद्राव वेगेन कृतवर्माणमाहवे,यह देख भीमसेन भी सुवर्णपत्रजटित गदा हाथमें लेकर युद्धस्थलमें बड़े वेगसे कृतवर्मापर टूट पड़े

Sabi ni Sañjaya: Si Bhīma man ay dinampot ang kanyang pamalong pinalamutian ng mga gintong pahalang, at buong bilis na sumugod kay Kṛtavarmā sa larangan ng digmaan.

Verse 36

एवं तदभवद्‌ युद्ध त्वदीयानां परै: सह । अपराह्नले महाराज काडृक्षतां विजयं युधि,महाराज! इस प्रकार अपराह्नके समय रणक्षेत्रमें विजय चाहनेवाले आपके योद्धाओंका शत्रुओंके साथ भीषण युद्ध होने लगा

Sinabi ni Sañjaya: Kaya nga, O dakilang hari, nang sumapit ang huling bahagi ng hapon ay sumiklab ang isang mabangis na labanan sa pagitan ng iyong mga mandirigma at ng kanilang mga kaaway. Ang iyong mga tauhan, uhaw sa tagumpay sa digmaan, ay sumugod at nagpatuloy sa larangan ng labanan.

Verse 86

युधिष्ठिरस्याभिमुखं प्रेषयामास संयुगे । राजा दुर्योधनसे इस प्रकार प्रेरित होकर सारथिने उस उत्तम रथको राजा युधिष्ठिरके सामने बढ़ाया

Sinabi ni Sañjaya: Sa gitna ng labanan, iniutos ni Haring Duryodhana na itaboy ang karwahe nang tuwid patungo kay Yudhiṣṭhira. Sa gayong pag-uudyok, ipinahakbang niya sa kanyang sais ang mainam na karwahe upang humarap kay Yudhiṣṭhira—isang sadyang paghaharap at pagpapatigas ng loob sa ilalim ng bigat ng dharma sa digmaan.

Verse 96

सारथिं चोदयामास याहि यत्र सुयोधन: । तब मदस्रावी हाथीके समान कुपित हुए राजा युधिष्ठिरने भी अपने सारथिको आज्ञा दी, “जहाँ दुर्योधन है, वहीं चलो”

Sinabi ni Sañjaya: (Si Yudhiṣṭhira) ay nag-utos sa kanyang sais, “Sumulong—pumaroon sa kinaroroonan ni Suyodhana (Duryodhana)!” Sa init ng labanan, ang utos na ito’y nagpapakita ng matibay na pasyang harapin nang tuwiran ang pangunahing kaaway, inuuna ang tungkulin sa layuning magpapasya sa digmaan kaysa pag-aalinlangan o pansariling takot.

Verse 206

आजपचघानोरसि क्रुद्धो वज्वेगैर्दुरासदै: । महाराज! वे दोनों एक-दूसरेको अत्यन्त पीड़ा दे रहे थे। तदनन्तर राजा युधिष्छिरने वज्रके समान वेगशाली एवं दुर्जय तीन बाणोंद्वारा आपके पुत्रकी छातीमें क्रोधपूर्वक प्रहार किया

Sinabi ni Sañjaya: O dakilang hari, ang dalawang mandirigma, nag-aalab sa poot, ay matinding nagpapahirap sa isa’t isa sa mga pag-atakeng mahirap salagin at kasingbilis ng kulog. Pagkaraan, si Haring Yudhiṣṭhira, udyok ng galit, ay tumama sa dibdib ng iyong anak ng tatlong palaso—di-mapipigil at kasingbilis ng vajra—na lalo pang nagpatindi sa madilim na gantihan ng karahasang ginawang di-maiiwasan ng digmaan.

Verse 226

सर्वपारशवीं तीक्ष्णां महोल्काप्रतिमां तदा । भारत! इसके बाद राजा दुर्योधनने सम्पूर्णतः लोहेकी बनी हुई एक तीखी शक्ति चलायी, जो उस समय बड़ी भारी उल्काके समान प्रतीत हो रही थी

Sinabi ni Sañjaya: O Bharata, pagkaraan ay inihagis ni Haring Duryodhana ang isang matalim na śakti (sibát), na lubos na yari sa bakal. Noon ay nagmistula itong isang malaking bulalakaw—isang nagliliyab at masamang pangitain na sandata ng digmaan—na humahagibis sa himpapawid.

Verse 233

त्रिभिश्षिच्छेद सहसा तं च विव्याध पञठ्चभि: । सहसा अपने ऊपर आती हुई उस शक्तिको धर्मराज युधिष्ठिरने तीन तीखे बाणोंसे तत्काल काट डाला और दुर्योधनको भी पाँच बाणोंसे घायल कर दिया

Wika ni Sañjaya: Nang sumugod ang sandatang iyon patungo sa kanya, agad itong pinutol ni Dharmarāja Yudhiṣṭhira sa pamamagitan ng tatlong matatalim na palaso; at walang pag-aatubili, tinamaan din niya si Duryodhana ng limang palaso at sinugatan ito.

Verse 286

व्यामोहयत राजानं धरणीं च ददार ह । महाराज! तत्पश्चात्‌ पराक्रमी युधिष्ठिरने उस बाणको क्रोधपूर्वक चला दिया। उस बाणने आपके महारथी पुत्र दुर्योधनको घायल करके उसे मूर्च्छित कर दिया और पृथ्वीको भी विदीर्ण कर डाला

Wika ni Sañjaya: “Nilito ng palasong iyon ang hari at pati ang lupa’y napunit. Pagkaraan, O Dakilang Hari, si Yudhiṣṭhira na makapangyarihan, naudyukan ng poot, ay pinakawalan ang palasong iyon. Tinamaan nito ang iyong anak na dakilang mandirigmang karwahe, si Duryodhana—sinugatan siya at pinahimatay—at nabiyak pa ang lupa.”

Verse 536

क्रोधेन महता युक्त: सविषो भुजगो यथा । संजयने कहा--प्रजानाथ! जब सारी सेनाएँ विभिन्न भागोंमें बँठकर जूझने और मरने लगीं, तब आपका पुत्र दुर्योधन दूसरे रथपर बैठकर विषधर सर्पके समान अत्यन्त कुपित हो उठा

Wika ni Sañjaya: O tagapangalaga ng mga tao! Nang ang mga hukbo’y nagkawatak-watak sa iba’t ibang panig at naglalaban hanggang mamatay, ang iyong anak na si Duryodhana ay sumakay sa isa pang karwahe at nag-alab sa matinding poot, gaya ng makamandag na ahas.

Verse 1736

विरेजतुर्महाराज किंशुकाविव पुष्पितौ । वे दोनों महारथी एक-दूसरेका अन्तर (प्रहार करनेका अवसर) ढूँढ़ते हुए रणभूमिमें विचर रहे थे। महाराज! धनुषको पूर्णतः खींचकर छोड़े गये बाणोंद्वारा वे दोनों वीर क्षत- विक्षत होकर फूले हुए दो पलाश-वृक्षोंके समान शोभा पा रहे थे

Wika ni Sañjaya: O Hari, ang dalawang dakilang mandirigmang karwahe ay nagningning na parang mga punong kiṃśuka na namumulaklak. Naglilibot sila sa larangan ng digmaan, kapwa naghahanap ng siwang upang tamaan ang isa’t isa; at bagama’t punit at sugatan ng mga palasong pinakawalan mula sa busog na hinila nang buong lakas, nagmistula pa rin silang dalawang punong palāśa na namumukadkad—isang maringal na anyo sa gitna ng pagwasak.

Verse 2136

पज्चभिर्निशितैर्बाणै: स्वर्णपुड्खै: शिलाशितै: । आपके पुत्र राजा दुर्योधनने भी शिलापर तेज किये हुए सुवर्णमय पंखवाले पाँच पैने बाणोंद्वारा युधिष्ठिरको घायल करके तुरंत बदला चुकाया

Wika ni Sañjaya: Sa limang matatalim na palaso—may gintong balahibo at hinasa sa bato—sinugatan ng iyong anak na si Haring Duryodhana si Yudhiṣṭhira at agad na gumanti.

Verse 2936

विधित्सु: कलहस्यान्तं धर्मराजमुपाद्रवत्‌ । उसके बाद क्रोधमें भरे हुए दुर्योधनने वेगपूर्वक गदा उठाकर कलहका अन्त कर देनेकी इच्छासे धर्मराज युधिष्ठिरपर आक्रमण किया

Wika ni Sañjaya: Sa hangaring tapusin ang alitan, si Duryodhana—na naglalagablab sa galit—ay sumugod kay Dharmarāja Yudhiṣṭhira, itinaas ang kaniyang pamalo (gada) nang buong lakas, upang wakasan ang pagtatalo sa marahas na pagputol, hindi sa pagpipigil at sa dharma.