Adhyaya 204

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २६ लोक मिलाकर कुल १०२३ श्लोक हैं।) #द-3८5>> | मर । >> द्र्याधिकद्विशततमो< ध्याय: व्यासजीका अर्जुनसे भगवान्‌ शिवकी महिमा बताना तथा द्रोणपर्वके पाठ और श्रवणका फल धृतराष्ट उवाच तस्मिन्नतिरथे द्रोणे निहते पार्षतेन वै मामका: पाण्डवाश्वैव किमकुर्वन्नत: परम्‌

Wika ni Dhṛtarāṣṭra: “Nang mapatay si Droṇa—ang dakilang mandirigmang karwaheng pandigma—sa kamay ni Pārṣata (Dhṛṣṭadyumna), ano ang sumunod na ginawa ng aking mga anak at ng mga anak ni Pāṇḍu?”

Verse 2

संजय उवाच तस्मिन्नतिरथे द्रोणे निहते पार्षतेन वै कौरवेषु च भग्नेषु कुन्तीपुत्रो धनंजय:

Sabi ni Sañjaya: O pinakadakila sa angkan ng Bharata, nang mapatay si Droṇa—na kabilang sa mga pangunahing mandirigmang karwahe—sa kamay ng anak ni Pṛṣata (Dhṛṣṭadyumna), at nang magwatak-watak at tumakas ang hukbong Kaurava, si Dhanañjaya (Arjuna), anak ni Kuntī, ay nakasaksi ng isang kagila-gilalas na pangyayaring nagdadala ng tagumpay sa kanyang panig; kaya nilapitan niya ang biglang dumating na pantas na si Vyāsa at nagtanong tungkol dito.

Verse 3

दृष्टवा सुमहदाश्चर्यमात्मनो विजयावहम्‌ | यदृच्छया55गतं व्यासं पप्रच्छ भरतर्षभ

Sabi ni Sañjaya: O toro sa angkan ng Bharata, nang masaksihan ang isang napakadakila at kagila-gilalas na pangyayaring nagbabadya ng tagumpay sa kanyang panig, tinanong ni Arjuna si Vyāsa—na dumating doon na wari’y nagkataon—tungkol dito.

Verse 4

अजुन उवाच संग्रामे न्यहनं शत्रून्‌ शरौघैर्विमलैरहम्‌ । अग्रतो लक्षये यान्तं पुरुषं पावकप्रभम्‌

Wika ni Arjuna: “O dakilang rishi, sa gitna ng labanan, habang nililipol ko ang mga kaaway sa pamamagitan ng aking dalisay na ulang-palaso, nakita ko sa aking unahan ang isang lalaking nagniningning na tila apoy, na naglalakad na nauuna sa akin.”

Verse 5

ज्वलन्तं शूलमुद्रम्य यां दिशं प्रतिपद्यते । तस्यां दिशि विदीर्यन्ते शत्रवों मे महामुने,महामुने! वे जलता हुआ शूल हाथमें लेकर जिस ओर जाते उसी दिशामें मेरे शत्रु विदीर्ण हो जाते थे

Sinabi ni Arjuna: “O dakilang muni, tuwing itataas niya ang nagliliyab na sibat at uusad sa alinmang panig, sa panig na iyon mismo napupunit at nadudurog ang aking mga kaaway. Ganyan ang di-mapipigil na lakas na kasama niyang kumikilos—binabago ang agos ng labanan at ibinabagsak ang mga di-matuwid sa harap ng kapangyarihang wari’y may basbas ng pagka-diyos.”

Verse 6

तेन भग्नानरीन्‌ सर्वान्‌ मद्धग्नान्‌ मन्‍्यते जन: । तेन भग्नानि सैन्यानि पृष्ठतो<नुव्रजाम्पयहम्‌

Dahil sa kanya, napaurong at nagkawatak-watak ang lahat ng mandirigmang kaaway; ngunit iniisip ng mga tao na ako mismo ang pumatay at nagtaboy sa kanila. Dahil sa kanya, nabasag ang mga hukbo ng kalaban; ako’y sumunod lamang sa kanyang likuran—paalala na ang papuri’y madalas dumikit sa nakikitang kumikilos, samantalang ang tunay na sanhi’y nananatiling di-nakikita.

Verse 7

भगवंस्तन्ममाचक्ष्व को वै स पुरुषोत्तम: । शूलपाणिम्मया दृष्टस्तेजसा सूर्यसंनिभ:,भगवन्‌! मुझे बताइये, वे महापुरुष कौन थे? मैंने उन्हें हाथमें त्रिशूल लिये देखा था। वे सूर्यके समान तेजस्वी थे

Sinabi ni Arjuna: “O Pinagpalang Panginoon, sabihin mo sa akin nang malinaw—sino nga ba ang kataas-taasang taong iyon? Nakita ko siyang may hawak na trident sa kanyang kamay, maningning sa ningning na tulad ng araw.”

Verse 8

न पद्भ्यां स्पृशते भूमिं न च शूलं विमुज्चति । शूलाच्छूलसहस्राणि निष्येतुस्तस्य तेजसा

Hindi niya sinasayad ang lupa sa kanyang mga paa, at hindi rin niya kailanman binibitawan ang trident. Sa ningning ng kanyang tejas, mula sa iisang trident ay lumilitaw ang libu-libong bagong sibat, at bumubuhos sa mga kaaway.

Verse 9

व्यास उवाच प्रजापतीनां प्रथमं तैजसं पुरुष॑ प्रभुम्‌ । भुवनं भूर्भुव॑ देवं सर्वलोकेश्वरं प्रभुम्‌

Sinabi ni Vyāsa: “Arjuna, ang iyong nasilayan ay si Śaṅkara—ang Panginoong nagbibigay ng biyaya—na pinakapanguna sa mga Prajāpati, ang maningning na Kataas-taasang Purusha at ang panloob na Tagapamahala (antaryāmin), ganap na makapangyarihan. Ang mga daigdig—Bhūḥ, Bhuvaḥ, at lahat ng mga kaharian—ay nasasaklaw sa kanyang pagkatao; siya ang banal na Panginoon, ang tagapaghari at may-ari ng lahat ng mundo. Kaya’t manalig at sumilong ka sa kanya, ang Panginoon ng buong sansinukob.”

Verse 10

ईशान वरदं पार्थ दृष्टटानसि शड्करम्‌ | तं॑ गच्छ शरण देव॑ वरद॑ं भुवनेश्चरम्‌

Wika ni Vyāsa: “O Pārtha (Arjuna), nasilayan mo si Śaṅkara—si Īśāna, ang Panginoong nagkakaloob ng mga biyaya. Lumapit ka sa Kanya upang magkanlong: sa banal na Tagapagkaloob ng grasya, ang Soberano ng mga daigdig. Sa gitna ng panganib at tungkulin, ipatong mo ang iyong lakas sa ganap na pagpapasakop sa Kataas-taasang Panginoon—siya lamang ang makapagbibigay ng wastong kapangyarihan sa pagkilos.”

Verse 11

महादेवं महात्मानमीशानं जटिलं विभुम्‌ । त्र्यक्षं महाभुजं रुद्रे शिखिनं चीरवाससम्‌

Inilarawan ni Vyāsa ang Kataas-taasang Panginoong Śiva: ang Dakilang Diyos, dakila ang diwa at naghahari sa lahat, sumasaklaw sa lahat ng dako at may buhol-buhol na buhok. Tatlo ang mata at makapangyarihan ang mga bisig, kilala bilang Rudra; may tuktok na buhol ng buhok at nababalutan ng kasuotang balat-kahoy—anyo ng isang asetang ang lakas ay pinipigil ng pagpipigil-sa-sarili at debosyon.

Verse 12

महादेवं हरं स्थाणुं वरदं भुवनेश्वरम्‌ जगत्प्रधानमजितं जगत्प्रीतिमधी श्वरम्‌

Wika ni Vyāsa: “Si Mahādeva—na kilala rin bilang Hara at Sthāṇu—ang Panginoong nagkakaloob ng biyaya, ang Soberano ng lahat ng daigdig. Siya ang unang saligan ng sansinukob, di matatalo ninuman. Mula sa Kanya tumatanggap ang mundo ng pag-ibig at kagalingan, at Siya ang naghahari bilang kataas-taasang pinuno ng lahat.”

Verse 13

जगद्योनिं जगद्वघीजं॑ जयिनं जगतो गतिम्‌ | विश्वात्मानं विश्वसृजं विश्वमूर्ति यशस्विनम्‌

Wika ni Vyāsa: “Siya ang sinapupunan at pinagmulan ng sansinukob, ang binhing pinagmumulan ng daigdig; laging nagtatagumpay, at ang huling kanlungan at landas ng lahat ng nilalang. Siya ang Sarili sa loob ng lahat, ang tagapaglikha ng kosmos, ang may anyong siyang buong sansinukob, at ang maluwalhati.”

Verse 14

विश्वेश्वरं विश्वनरं कर्मणामीश्ररं प्रभुम्‌ शम्भुं स्वयम्भुं भूतेशं भूतभव्यभवोद्धवम्‌

Wika ni Vyāsa: “Siya ang Panginoon ng sansinukob, ang nananahan sa lahat ng nilalang, ang may kapangyarihan sa lahat ng gawa at sa bunga ng mga ito, ang Kataas-taasang Guro at Panginoon. Siya si Śambhu, ang kusang isinilang at kusang umiiral, ang pinuno ng lahat ng nilalang, at ang pinagmumulan ng nakaraan, hinaharap, at kasalukuyan.”

Verse 15

योगं योगेश्वरं सर्व सर्वलोकेश्वरेश्वरम्‌ । सर्वश्रेष्ठ जगच्छेष्ठं वरिष्ठ परमेछ्ठिनम्‌

Wika ni Vyāsa: Siya mismo ang Yoga at ang Panginoon ng Yoga; Siya ang Lahat, at ang Soberano maging sa ibabaw ng lahat ng mga pinuno ng mga daigdig. Siya ang pinakamainam sa lahat, ang pinakamainam sa buong sansinukob, ang pinakadakila—tunay na ang Kataas-taasang Tagapag-ayos (Parameṣṭhin).

Verse 16

लोकत्रयविधातारमेकं॑ लोकत्रयाश्रयम्‌ । शुद्धात्मानं भवं भीम॑ं शशाडुककृतशेखरम्‌,तीनों लोकोंके एकमात्र स्रष्टा, त्रिलोकीके आश्रय, शुद्धात्मा, भव, भीम और चन्द्रमाका मुकुट धारण करनेवाले भी वे ही हैं

Wika ni Vyāsa: “Siya lamang ang lumikha ng tatlong daigdig at kanlungan ng tatlong daigdig—dalisay ang Kanyang diwa; Siya si Bhava, Siya ang nakapanghihilakbot na Bhīma; at Siya ang may buwan na nakalagay bilang tuktok ng Kanyang putong.”

Verse 17

शाश्वतं भूधरं देवं सर्ववागीश्चरेश्वरम्‌ । सुदुर्जयं जगन्नाथं जन्ममृत्युजरातिगम्‌

Wika ni Vyāsa: “Siya ang walang-hanggang Diyos na sumasalo sa daigdig, ang kataas-taasang Panginoon maging ng lahat ng mga panginoon ng pananalita. Siya’y di-madadaig, ang Jagannātha—Panginoon ng sansinukob—at lampas sa kapanganakan, kamatayan, at pagkabulok ng katandaan.”

Verse 18

ज्ञानात्मानं ज्ञानगम्यं ज्ञानश्रेष्ठं सुदुर्विदम्‌ । दातारं चैव भक्तानां प्रसादविहितान्‌ वरान्‌

Wika ni Vyāsa: Siya ang mismong diwa ng kaalaman, naaabot sa pamamagitan ng tunay na kaalaman, at kataas-taasan sa lahat ng nalalaman—ngunit lubhang mahirap maunawaan. At sa Kanyang mga deboto, Siya ang Tagapagkaloob, na sa biyaya’y nagkakaloob ng mararangal na biyayang ninanais nila.

Verse 19

तस्य पारिषदा दिव्या रूपैर्नानाविधैरविंभो: । वामना जटिला मुण्डा हस्वग्रीवा महोदरा:

Wika ni Vyāsa: “Sa paligid Niya ay naroon ang mga banal na tagapaglingkod, na nagpapakita sa sari-saring anyo—may mukhang duwende, may buhok na gusot at nakapulupot, may ahit ang ulo, may maiikling leeg, at may malalaking tiyan. Ang kanilang iba-iba at nakapanghihilakbot na anyo ay nagpapahayag ng di-masang-ayon-sa-daigdig na kapangyarihang kasama ni Śaṅkara, at nagpapaalala na ang banal ay hindi maikukulong sa iisang kaaya-ayang anyo; ang pagkamangha at pagpipigil ay bahagi rin ng matuwid na pag-unawa.”

Verse 20

महाकाया महोत्साहा महाकर्णास्तथापरे | आननैविंकृतै: पादै: पार्थ वेषैश्व वैकृतै:

Wika ni Vyāsa: “O Pārtha, ang mga banal na tagasunod ni Śaṅkara ay nagpapakita sa sari-saring anyo: may mga katawang napakalaki at lakas-loob na nag-aalab; may iba namang may napakalalaking tainga. May mga mukhang baluktot at mga paang deforme, at maging ang kanilang kasuotan ay nakapanghihilakbot at di-karaniwan. Sa gayong maraming kakaibang anyo nahahayag ang hukbo ng Panginoon—pinupuno ang isip ng pangamba at pagkamangha, hindi ng pangkaraniwang ganda.”

Verse 21

ईदृशै: स महादेव: पूज्यमानो महेश्वर: । स शिवस्तात तेजस्वी प्रसादाद्‌ याति तेडग्रत:

Wika ni Vyāsa: “Sinasamba ng gayong mga tagasunod, ang Dakilang Diyos—si Mahādeva, ang Kataas-taasang Panginoon—ay kumikilos sa unahan mo sa pamamagitan ng kanyang biyaya. Anak, si Śiva mismo iyon, nagniningning sa anyong lalaki at marangal, na nauuna sa iyo upang gumabay at magtanggol.”

Verse 22

तस्मिन्‌ घोरे सदा पार्थ संग्रामे रोमहर्षणे । दौणिकर्णकृपैर्गुप्तां महेष्वासै: प्रहारिभि:

Wika ni Vyāsa: “O Pārtha—anak ni Kuntī! Sa kakila-kilabot na labang nagpapanginig ng laman, ang hukbong Kaurava ay binabantayan nina Aśvatthāmā, Karṇa, Kṛpa, at iba pang dakilang mamamana na bihasa sa pananakit. Noon, sino pa—maliban kay Maheśvara na maraming anyo, ang pinakadakilang mamamana—ang makapupuksa sa hukbong iyon, kahit sa isip man lamang?”

Verse 23

कस्तां सेनां तदा पार्थ मनसापि प्रधर्षयेत्‌ । ऋते देवान्महेष्वासाद्‌ बहुरूपान्महेश्वरात्‌

Wika ni Vyāsa: “O Pārtha, sino noong panahong iyon ang makapangingibabaw sa hukbong iyon kahit sa isip lamang—na binabantayan nina Aśvatthāmā, Karṇa, Kṛpācārya, at ng mga makapangyarihang mamamanang bihasa sa pananakit—maliban kay Maheśvara na maraming anyo, ang dakilang mamamana sa hanay ng mga diyos?”

Verse 24

स्थातुमुत्सहते कश्रिन्न तस्मिन्नग्रतः स्थिते । न हि भूतं सम॑ तेन त्रिषु लोकेषु विद्यते

Wika ni Vyāsa: “Kapag siya’y tumindig sa unahan, kaharap nila sa pinakasulong na hanay, walang sinumang nangangahas manatili sa kinatatayuan. Sapagkat sa tatlong daigdig ay walang nilalang na kapantay niya—walang makapapantay sa kanyang lakas at bigat ng pag-iral.”

Verse 25

गन्धेनापि हि संग्रामे तस्य क्रुद्धस्य शत्रव:ः । विसंज्ञा हतभूयिष्ठा वेपन्ति च पतन्ति च,संग्राममें भगवान्‌ शंकरके कुपित होनेपर उनकी गन्धसे भी शत्रु बेहोश होकर काँपने लगते और अधमरे होकर गिर जाते हैं

Wika ni Vyāsa: Kahit sa gitna ng labanan, kapag nagngangalit ang Panginoong Śaṅkara, ang mga kaaway ay nalulupig kahit sa mismong halimuyak niya lamang; nawawalan sila ng malay, nanginginig, at bumabagsak, na wari’y kalahating patay. Ipinakikita ng talatang ito ang di-pagkakapantay sa moralidad sa pagitan ng digmaang pantao at ng nakapangingilabot, di-mapigil na puwersa ng banal kapag napukaw.

Verse 26

तस्मै नमस्तु कुर्वन्तो देवास्तिष्ठन्ति वै दिवि । ये चान्ये मानवा लोके ते च स्वर्ग जितो नरा:

Sa pag-aalay ng pagpupugay sa kanya, ang mga diyos ay nananatiling matatag sa langit; at gayundin ang ibang tao sa daigdig—ang mga lalaking yaon ay nagwagi ng langit. Ipinahihiwatig ng talata na ang mapitagang pagkilala sa tunay na kadakilaan (na karapat-dapat sa pagyukod) ay isang gawang-dharma, na may dakilang bungang espirituwal.

Verse 27

उनको नमस्कार करनेवाले देवता सदा स्वर्गलोकमें निवास करते हैं। दूसरे भी जो मानव इस लोकमें उन्हें नमस्कार करते हैं, वे भी स्वर्गलोकपर विजय पाते हैं ।।

Ang mga diyos na nag-aalay ng pagyukod sa kanya ay laging nananahan sa langit. Ang iba pang tao sa daigdig na yumuyukod sa kanya ay nagwawagi rin ng langit. Wika ni Vyāsa: Yaong mga debotong sumasamba, na may iisang diwa at walang pag-aalinlangan, ay patuloy na naglilingkod sa Diyos na nagbibigay ng biyaya—kay Śiva, kay Rudra, sa kabiyak ni Umā, sa Panginoon ng lahat—at nakakamit ang pinakamataas na pabor ng banal. Kahit sa gitna ng tunggaliang makamundo, ang matatag na debosyon at paggalang sa Kataas-taasang Diyos ay inilalarawan bilang landas tungo sa mapalad na kapalaran at pag-abot sa langit.

Verse 28

नमस्कुरुष्व कौन्तेय तस्मै शान्ताय वै सदा

Wika ni Vyāsa: “O anak ni Kuntī, lagi’t lagi kang yumukod nang may paggalang sa Panginoong yaong walang hanggang mapayapa. Kaya, o anak ni Kuntī, ikaw man ay laging maghandog ng pagpupugay kay Śiva, na ang likas ay kapayapaan. Pagpupugay kay Śiva—na si Rudra, ang May Asul na Lalamunan (Nīlakaṇṭha); ang marubdob na maselan (o lubhang maningning), puspos ng pinakadakilang ningning; may buhol-buhol na buhok (jaṭā); kakila-kilabot ang anyo; may matang kulay dilaw-kayumanggi; at ang nagbibigay ng biyaya kay Kubera.”

Verse 29

रुद्राय शितिकण्ठाय कनिष्ठाय सुवर्चसे । कपर्दिने करालाय हर्यक्षवरदाय च

Wika ni Vyāsa: “O anak ni Kuntī, kaya ikaw man ay laging yumukod sa Panginoong Śiva na ang likas ay kapayapaan. Pagpupugay kay Rudra; sa May Asul na Lalamunan (Śitikaṇṭha/Nīlakaṇṭha); sa Maselan at marikit na maningning (o sa pinakabata); sa puspos ng dakilang ningning; sa may buhol-buhol na buhok; sa kakila-kilabot ang anyo; sa may matang kulay dilaw-kayumanggi; at sa nagbibigay ng biyaya kay Kubera.”

Verse 30

याम्यायाव्यक्तकेशाय सद्वृत्ते शड्कराय च | काम्याय हरिनेत्राय स्थाणवे पुरुषाय च

Wika ni Vyāsa: Pagpupugay at pagpapatirapa sa Kataas-taasang Panginoon—siya ang Kāla, ang Panahon mismo, na kaayon ni Yama; na ang “buhok” ay ang Avyakta, ang di-nahahayag na lawak na tila pinong ākāśa; na matatag sa wastong asal at si Śaṅkara, ang tagapagkaloob ng kabutihan sa lahat; kaibig-ibig at mahabagin; may matang kulay tawny; siya ang Sthāṇu, ang Di-Nagagalaw—ang panloob na Purusha (antar-yāmin) na nananahan sa lahat ng nilalang.

Verse 31

हरिकेशाय मुण्डाय कृशायोत्तारणाय च । भास्कराय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे

Wika ni Vyāsa: Pagpupugay kay Mahādeva, ang Diyos ng mga diyos—na may buhok na kulay tawny-brown, ahit ang ulo, payat ang katawan, at nagliligtas sa mga nilalang sa pagtawid sa dagat ng saṃsāra; na nagniningning na gaya ng araw; siyang pinakadakilang tīrtha, banal na tawiran para sa naghahanap ng kanlungan; at may kapangyarihang ubod ng bilis at di-mapipigil.

Verse 32

बहुरूपाय सर्वाय प्रियाय प्रियवाससे । उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे

Wika ni Vyāsa: Pagpupugay kay Śaṅkara—na nag-aanyong sari-sari, siyang kabuuan ng lahat ng pag-iral, at minamahal ng lahat; na kinalulugdan ang payak na kasuotan gaya ng telang balat-kahoy; na may putong sa ulo; na may mukhang mapalad at marikit; na may sanlibong mata sa ganap na pagtanaw; at siyang mapagkaloob ng ulan at biyaya.

Verse 33

गिरिशाय प्रशान्ताय यतये चीरवाससे । हिरण्यबाहवे राज्ञे उग्राय पतये दिशाम्‌

Pagpupugay kay Śaṅkara: ang Panginoong nananahan sa kabundukan, nagpapahinga sa mga taluktok; payapa sa kalooban, mapagpigil gaya ng isang yati; nakadamit ng telang balat-kahoy; may mga bisig na kumikislap sa ginto (Hiraṇyabāhu); maningning na parang hari; mabagsik at kakila-kilabot; at siyang panginoon at tagapagbantay ng lahat ng dako.

Verse 34

पर्जन्यपतये चैव भूतानां पतये नम: । वृक्षाणां पतये चैव गवां च पतये नम:,जो मेघोंके अधिपति तथा सम्पूर्ण भूतोंके स्वामी हैं, उन्हें नमस्कार है। वृक्षोंके पालक और गौओंके अधिपतिरूप आपको नमस्कार है

Wika ni Vyāsa: Pagpupugay sa Panginoon ng mga ulap ng ulan; at pagpupugay sa Hari ng lahat ng nilalang. Pagpupugay sa Tagapangalaga ng mga punongkahoy; at pagpupugay sa Panginoon ng mga baka.

Verse 35

वृक्षेरावतकायाय सेनान्ये मध्यमाय च । ख्रुवहस्ताय देवाय धन्विने भार्गवाय च

Wika ni Vyāsa: Pagpupugay sa Kanya na ang katawan ay wari’y natatakpan ng mga punò; na Siya ang pinunò ng hukbo at siya ring “nasa gitna” na nananahan sa loob (ang panloob na tagapag-ayos sa mga nilalang). Pagpupugay sa Kanya na bilang yajamāna, may hawak na sandok na khruvā sa kamay; sa Banal, sa mandirigmang may busog, sa Bhārgava—na nahahayag bilang Paraśurāma.

Verse 36

बहुरूपाय विश्वस्य पतये मुछजवाससे । सहस्रशिरसे चैव सहस्रनयनाय च

Wika ni Vyāsa: “(Pagpupugay) sa Panginoon ng sansinukob na nag-aanyong sari-sari; sa Kanya na nababalutan ng damong muñja bilang sagisag ng pagtalima at pag-aayuno; sa May sanlibong ulo, at gayundin sa May sanlibong mata.”

Verse 37

शरणं गच्छ कौन्तेय वरदं भुवनेश्वरम्‌

Wika ni Vyāsa: “O anak ni Kuntī, magkanlong ka sa Panginoon ng mga daigdig, ang Mapagkaloob ng biyaya.”

Verse 38

उमापतिं विरूपाक्ष॑ दक्षयज्ञनिबर्हणम्‌ । प्रजानां पतिमव्यग्रं भूतानां पतिमव्ययम्‌

Wika ni Vyāsa: “(Aking nasilayan/naalaala) ang Panginoon ni Umā—si Virūpākṣa—na sumira sa paghahandog ni Dakṣa; ang di-nagugulumihang hari ng mga nilalang; ang di-napaparam na Panginoon ng lahat ng umiiral.”

Verse 39

कुन्तीनन्दन! तुम उन्हीं वरदायक भुवनेश्वर, उमा वल्लभ, त्रिनेत्रधारी, दक्षयज्ञविनाशक, प्रजापति, व्यग्रतारहित और अविनाशी भगवान्‌ भूतनाथकी शरणमें जाओ ।।

O anak ni Kuntī! Magkanlong ka sa di-napaparam na Panginoon—ang Mapagkaloob ng biyaya, ang Hari ng mga daigdig, ang minamahal ni Umā, ang May tatlong mata, ang sumira sa paghahandog ni Dakṣa, ang sinaunang Prajāpati, ang walang pagkabalisa, ang Panginoon ng mga nilalang. Ako’y kumakanlong kay Kapardin, na nakatali ang gusot na buhok; sa Kanya na ang paglalakbay ay sukdulang dakila; na maningning ang pusod; na ang watawat ay may tanda ng toro; na makapangyarihan; ang Panginoon ng Toro (Dharma); may sungay at karangalan na tulad ng toro—si Śiva, ang mismong anyo at tagapangalaga ng dharma, ang pinakamataas na kanlungan sa gitna ng kapahamakan ng digmaan.

Verse 40

वृषाड्कं वृषभोदारं वृषभं वृषभेक्षणम्‌ | वृषायुधं वृषशरं वृषभूतं वृषेश्चरम्‌

Sinabi ni Vyāsa: “Ako’y kumakalinga sa Panginoong yaon na may sagisag na toro sa kanyang watawat; marangal at matatag na gaya ng toro; ang titig ay tulad ng toro—malapad at makapangyarihan; ang kanyang mga sandata at palaso ay ayon sa Dharma; siya mismo ang katawan ng Dharma; at siya ang naghaharing panginoon ng katuwiran.” Sa gitna ng digmaan at pagyanig ng budhi, itinatanghal ng taludtod ang debosyon bilang pagbabalik sa pinakamataas na pamantayan ng Dharma, at ang diyos bilang sagisag at pinagmumulan ng kaayusang moral.

Verse 41

महोदरं महाकायं द्वीपिचर्मनिवासिनम्‌ । लोकेशं वरदं मुण्डं ब्रह्मुण्यं ब्राह्मणप्रियम्‌

Sinabi ni Vyāsa: “(Siya’y) malaki ang tiyan at napakalaki ng katawan, balot ng balat ng tigre; panginoon ng daigdig, tagapagkaloob ng biyaya, ahit-ulo; tapat sa kabanalang Brahmaniko, at minamahal ng mga brāhmaṇa.”

Verse 42

त्रिशूलपार्णिं वरदं खड्गचर्मधरं प्रभुम्‌ । पिनाकिनं खड्गधरं लोकानां पतिमीश्वरम्‌

Sinabi ni Vyāsa: “(Kanyang namasdan at pinuri) ang makapangyarihang Panginoon na may hawak na trisula; ang mapagkaloob na tagapagbigay-biyaya; may dalang espada at kalasag; ang may hawak ng busog na Pināka, espada sa kamay—si Īśvara, ang kataas-taasang panginoon at tagapamahala ng mga daigdig.” Ipinapakita ng taludtod ang diyos bilang tagapagtanggol at sukdulang pinuno, na nagbubunsod ng paggalang sa gitna ng pagyanig ng moralidad sa digmaan.

Verse 43

प्रपद्ये शरणं देवं शरण्यं चीरवाससम्‌ | कोटि-कोटि ब्रह्माण्डोंको धारण करनेके कारण जिनका उदर और शरीर विशाल है

Sinabi ni Vyāsa: “Ako’y dumudulog sa diyos—sa karapat-dapat pagkanlungan—sa asetang nakadamit ng balat-kahoy. Malawak ang kanyang tiyan at katawan, na wari’y pasan ang di-mabilang na mga ‘itlog ng sansinukob’; siya’y nakabalot sa balat ng tigre. Siya ang panginoon ng mga daigdig, tagapagkaloob ng biyaya, ahit-ulo; mabuting-loob sa mga brāhmaṇa at minamahal nila. Sa kanyang mga kamay ay kumikislap ang trisula, kalasag, espada, ang busog na Pināka at iba pang sandata. Siya ang tagapagkaloob, ang naghaharing Panginoon, marikit ang anyo, may-ari ng tatlong daigdig—tunay na Diyos. Sa bark-damit na Śiva, mahabagin sa mga sumusuko, ako’y humihingi ng kanlungan. “Pagpupugay sa Panginoon ng mga diyos na kaibigan si Vaiśravaṇa (Kubera). O Panginoon, taglay mo ang pinakamainam na kasuotan, ang pinakamainam na panata, at ang pinakamainam na busog. Sa iyo—mamamana, manggagamot (Dhanvantari), ang busog mismo, at guro ng pana—pagpupugay. Pagpupugay kay Mahādeva, pinakamainam sa mga diyos, na may tangan ng nakapanghihilakbot na mga sandata.”

Verse 44

सुवाससे नमस्तुभ्यं सुव्रताय सुधन्विने । धनुर्धराय देवाय प्रियधन्वाय धन्विने

Nag-aalay si Vyāsa ng marangal na pagpupugay kay Śiva, pinupuri siya bilang banal na mamamana: nakadamit ng pinakamainam, matatag sa mararangal na panata, at may tangan ng busog na walang kapantay. Sa gitna ng bigat na moral ng digmaan, itinatanghal ng himno na ito ang tunay na kapangyarihan bilang kapangyarihang pinamamahalaan ng disiplina at panata, karapat-dapat pag-ukulan ng debosyon—na nagpapaalala na ang tagumpay at pag-iingat ay hinahanap sa katuwiran at paggalang, hindi sa lakas lamang.

Verse 45

धन्वन्तराय धनुषे धन्याचार्याय ते नम: । उग्रायुधाय देवाय नम: सुरवराय च

Wika ni Vyāsa: Pagpupugay sa iyo—panginoon ng busog, mapalad na guro ng sining ng pana. Pagpupugay sa banal na may tangan ng nakapanghihilakbot na mga sandata, sa pinakadakila sa mga diyos. Sa gitna ng wasak na daigdig ng digmaan, inilalagay ng himnong ito ang lakas at sandata sa ilalim ng paggalang at pagpipigil: kinikilala ang kapangyarihan bilang sagrado, kaya dapat lapitan nang may pagpapakumbaba, hindi pagmamataas.

Verse 46

नमोस्तु बहुरूपाय नमोस्तु बहुधन्विने । नमोअस्तु स्थाणवे नित्यं नमस्तस्मै तपस्विने

Naghandog si Vyāsa ng mapitagang himno kay Śiva: pagpupugay sa Panginoong may maraming anyo; pagpupugay kay Rudra na may tangan ng maraming busog; pagpupugay magpakailanman kay Sthāṇu—ang di matinag at matatag; at pagpupugay sa banal na asetang laging mahigpit sa tapas. Sa salaysay ng digmaan, inilalarawan ng papuring ito si Śiva bilang kataas-taasang yogin at bilang mabagsik na kapangyarihang banal sa likod ng lakas-militar—paalala na ang lakas at tagumpay ay nasasakop sa disiplinang tapas at sa di-natitinag na katatagan.

Verse 47

नमोस्तु त्रिपुरघ्नाय भगघ्नाय च वै नमः । वनस्पतीनां पतये नराणां पतये नम:,त्रिपुरुनाशक और भभमनेत्रविनाशक भगवान्‌ शिवको बारंबार नमस्कार है। वनस्पतियोंके पति तथा नरपतिरूप महादेवजीको नमस्कार है

Wika ni Vyāsa: Pagpupugay nang paulit-ulit kay Śiva, ang pumuksa sa Tripura at pumatay kay Bhaga. Pagpupugay sa kanya na Panginoon ng mga punò at halaman; at pagpupugay sa kanya na Panginoon ng mga tao—ang kataas-taasang tagapamahala. Sa gitna ng digmaan at kapahamakan, ibinabaling ng himnong ito ang isip sa mas mataas na kanlungan—kinikilala ang kapangyarihang nagpapabagsak sa pagmamataas at nagbabalik ng kaayusang moral.

Verse 48

मातृणां पतये चैव गणानां पतये नमः । गवां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नम:,मातृकाओंके अधिपति और गणोंके पालक शिवको नमस्कार है। गोपति और यज्ञपति शंकरको नित्य नमस्कार है

Wika ni Vyāsa: Pagpupugay kay Śiva, Panginoon ng mga Ina (Mātṛkā) at Panginoon ng mga Gaṇa. Lagi akong yumuyuko kay Śaṅkara, tagapangalaga ng mga baka at Panginoon ng mga handog na yajña—inaanyayahan ang kanyang pag-iingat at mapagpalang kaayusan sa gitna ng ligalig ng digmaan.

Verse 49

अपां च पतये नित्यं देवानां पतये नमः । पूष्णो दन्‍तविनाशाय त्र्यक्षाय वरदाय च

Wika ni Vyāsa: “Lagi akong yumuyuko sa Panginoon ng mga Tubig, at sa Panginoon ng mga diyos. Yumuyuko rin ako sa kanya na nagpasira ng mga ngipin ni Pūṣan, at sa Panginoong May Tatlong Mata, ang tagapagkaloob ng biyaya.” Sa gitna ng mabibigat na pangyayari, ang salaysay ay lumilihis tungo sa mapitagang panawagan—inaalala ang mga kapangyarihang banal na nagtataguyod ng kaayusang kosmiko, nagpaparusa sa kasamaan, at nagbibigay ng pag-iingat—at inilalagay ang nagaganap na digmaan sa loob ng isang daigdig na moral na binabantayan ng mas mataas na batas.

Verse 50

कर्माणि यानि दिव्यानि महादेवस्य धीमत:

Sinabi ni Vyāsa: “Yaong mga banal na gawa ng marunong na si Mahādeva—”

Verse 51

तानि ते कीर्तयिष्यामि यथाप्रज्ञं यथाश्रुतम्‌ । अर्जुन! अब मैं परम बुद्धिमान्‌ महादेवजीके जो दिव्य कर्म हैं, उनका अपनी बुद्धिके अनुसार जैसा मैंने सुन रखा है, वैसा ही तुम्हारे समक्ष वर्णन करता हूँ ।।

Sinabi ni Vyāsa: “Isasalaysay ko sa iyo ang mga gawang iyon ayon sa abot ng aking pag-unawa, gaya ng aking narinig. Arjuna, ngayo’y ilalarawan ko sa iyong harapan—ayon sa aking kakayahan—ang mga banal na gawa ng lubhang marunong na si Mahādeva. Sa mundong ito, ni ang mga diyos, ni ang mga asura, ni ang mga Gandharva, ni ang mga Rākṣasa…”

Verse 52

सुखमेधन्ति कुपिते तस्मिन्नपि गुहागता: । यदि वे कुपित हो जाये तो देवता, असुर, गन्धर्व और राक्षस इस लोकमें अथवा पातालमें छिप जानेपर भी चैनसे नहीं रहने पाते हैं ।।

Sinabi ni Vyāsa: “Kahit magtago sila sa mga yungib, kapag Siya’y nagngangalit, hindi pa rin sila makapananatiling payapa.”

Verse 53

विव्याध कुपितो यज्ञ निर्दयस्त्वभवत्‌ तदा । धनुषा बाणमुत्सृूज्य सघोषं विननाद च

Sinabi ni Vyāsa: “Sa tindi ng galit, tinamaan niya ang handog na sakripisyo; noon siya’y naging walang-awa. Pinakawalan ang palaso mula sa busog, siya’y umungal nang malakas, na may dagundong na umaalingawngaw.”

Verse 54

ते न शर्म कुतः शान्तिं लेभिरे सम सुरास्तदा । विद्रुते सहसा यज्ञे कुपिते च महेश्वरे,देवताओंको उस समय कहीं भी सुख और शान्ति नहीं मिली, महेश्वरके कुपित होनेसे सहसा यज्ञमें उपद्रव खड़ा हो गया था

Sinabi ni Vyāsa: “Noon, ang mga diyos ay walang natagpuang aliw o kapayapaan saanman. Sapagkat biglang nagulo ang sakripisyo at nagngalit si Maheśvara, kaya’t sumiklab ang kaguluhan sa lahat ng dako.”

Verse 55

तेन ज्यातलघोषेण सर्वे लोका: समाकुला: । बभूवुर्वशगा: पार्थ निपेतुश्च सुरासुरा:

Wika ni Vyāsa: Sa malalim at umuugong na dagundong ng pisi ng busog, nayanig at naguluhan ang lahat ng daigdig. O Pārtha, napasailalim sila sa nakapanghihilakbot na kapangyarihan niya; maging ang mga diyos at mga asura ay napabagsak, bumagsak sa lupa—hudyat na ang dalisay na lakas-mandirigma ay kayang supilin ang mga nilalang sa iba’t ibang daigdig at guluhin ang kaayusang moral ng digmaan.

Verse 56

आपक्षुक्षुभिरे सर्वाश्चकम्पे च वसुंधरा । पर्वताश्च व्यशीर्यन्त दिशो नागाश्ष मोहिता:

Wika ni Vyāsa: Nang maguluhan ang mga nilalang na may pakpak, nanginig maging ang lupa. Nagsimulang mabiyak at gumuho ang mga bundok, at ang mga dako ng langit—kasama ang mga dakilang nāga—ay tinamaan ng pagkalito. Ipinahihiwatig ng tanawing ito ang isang kaguluhang kosmiko, na wari’y ang kalikasan mismo’y umurong sa bigat ng moralidad at karahasang iniluluwal ng digmaan.

Verse 57

समुद्रके जलमें ज्वार आ गया, धरती काँपने लगी, पर्वत टूट-फूटकर बिखरने लगे और दिग्गज मूर्च्छित हो गये ।।

Wika ni Vyāsa: Nang balutin ng nakapanghihilakbot na dilim ang mga daigdig, wala nang liwanag na sumilay saanman. Si Panginoong Śiva, na wari’y pinuksa ang mismong ningning, ay pinawi ang kislap ng lahat ng tanglaw sa langit, maging ang sa araw—isang masamang hudyat na nayayanig ang kaayusang moral sa gitna ng mga lagim ng digmaan.

Verse 58

चुक्षुभुर्भयभीताश्च शान्तिं चक्रुस्तथैव च । ऋषय: सर्वभूतानामात्मनश्नव सुखैषिण:

Wika ni Vyāsa: Ang mga pantas ay nayanig sa takot at lubhang nabagabag; at noon din ay nagsagawa sila ng mga ritwal ng pagpapayapa. Naghahangad ng kapakanan at ligaya para sa lahat ng nilalang—at para rin sa kanilang sarili—sinimulan nila ang mga gawaing pampakalma (gaya ng mga mapalad na panawagan) upang salagin ang masamang panggugulo na sumiklab sa gitna ng ligalig ng digmaan.

Verse 59

पूषाणमभ्यद्रवत शड्कर: प्रहसन्निव । पुरोडाशं भक्षयतो दशनान्‌ वै व्यशातयत्‌,उस समय हँसते हुए-से भगवान्‌ शंकरने पूषापर आक्रमण किया। वे पुरोडाश खा रहे थे। उन्होंने उनके सारे दाँत तोड़ डाले

Wika ni Vyāsa: Nakangiting wari’y nanunukso, sumugod si Śaṅkara kay Pūṣan. Habang kumakain si Pūṣan ng handog na keyk (puroḍāśa), dinurog ni Śaṅkara at binali ang lahat ng kanyang ngipin. Ipinakikita ng pangyayaring ito ang panganib ng kayabangan at ritwal na walang paggalang—kapag nilapastangan ang banal na kaayusan, maging ang mga diyos ay tumatanggap ng agarang kaparusahan.

Verse 60

ततो निश्चक्रमुर्देवा वेपमाना नता: सम ते । पुनश्न संदधे दीप्तान्‌ देवानां निशिताउशरान्‌

Pagkaraan, lumabas ang mga diyos na nanginginig sa takot at nakayukong nagpapasakop. Kaagad pagkatapos, itinuon ni Śiva sa kanila ang matutulis at nagliliyab na mga palaso.

Verse 61

सधूमान्‌ सस्फुलिज्ांश्व विद्युत्तोयदर्संनि भान्‌ । त॑ दृष्टवा तु सुरा: सर्वे प्रणिपत्य महेश्वरम्‌

Mistulang nababalutan iyon ng usok, nagbubuga ng mga kislap, at kahawig ng kidlat, bugso ng ulan, at dagundong ng kulog. Nang makita ang nakapanghihilakbot na pagpapakita, ang lahat ng diyos ay nagpatirapa at yumukod kay Maheśvara (Śiva) bilang paggalang.

Verse 62

रुद्रस्य यज्ञभागं च विशिष्ट ते त्वकल्पयन्‌ | धूम और चिनगारियोंसहित वे बाण बिजलीसहित मेघोंके समान जान पड़ते थे। तब सम्पूर्ण देवताओंने भगवान्‌ महेश्वरको कुपित देख उनके चरणोंमें प्रणाम किया और रुद्रके लिये उन्होंने विशिष्ट यज्ञभागकी कल्पना की ।।

Isinalaysay ni Vyāsa na nang makita ng mga diyos na nagngangalit si Maheśvara (Rudra), sila’y natakot, nagpatirapa sa paanan niya, at itinakda para kay Rudra ang isang natatanging bahagi sa handog ng sakripisyo. Nang humupa ang galit, natapos ang sakripisyo; at mula noon, nanatiling maingat ang mga diyos kay Rudra, sapagkat naaalala nila kung paanong minsan ay tumakas sila sa sindak.

Verse 63

तेन चैवातिकोपेन स यज्ञ: संधितस्तदा । भग्नाश्नापि सुरा आसन्‌ भीताश्चाद्यापि त॑ं प्रति

Dahil sa matinding galit na iyon, ang sakripisyong yaon ay naisaayos at natapos noon din. Bagama’t hindi napuksa ang mga diyos, nananatili pa rin silang takot sa kanya hanggang ngayon.

Verse 64

असुराणां पुराण्यासंस्त्रीणि वीर्यवर्तां दिवि । आयसं राजतं चैव सौवर्ण परमं महत्‌

Sinabi ni Vyāsa: Noong unang panahon, ang makapangyarihang mga Asura ay may tatlong lungsod sa kalangitan. Ang isa’y yari sa bakal, ang isa’y yari sa pilak, at ang ikatlo—napakalawak at dakila—ay yari sa ginto.

Verse 65

सौवर्ण कमलाक्षस्य तारकाक्षस्य राजतम्‌ | तृतीयं तु पुरं तेषां विद्युम्मालिन आयसम्‌,उनमेंसे सोनेका नगर कमलाक्षके, चाँदीका तारकाक्षके तथा तीसरा लोहेका बना हुआ नगर विद्युन्मालीके अधिकारमें था

Wika ni Vyāsa: Sa tatlong muog na iyon, ang lungsod na ginto ay kay Kamalākṣa, ang lungsod na pilak ay kay Tārakākṣa, at ang ikatlo—na yari sa bakal—ay nasa pamumuno ni Vidyunmālin.

Verse 66

न शक्तस्तानि मघवान्‌ भेत्तुं सर्वायुधैरपि । अथ सर्वे सुरा रुद्रं जग्मु: शरणमर्दिता:

Wika ni Vyāsa: Kahit si Maghavān (Indra), bagama’t ginamit ang lahat ng uri ng sandata, ay hindi nagawang butasin ang mga lungsod na iyon. Kaya ang lahat ng mga diyos, na labis na napipighati at naiipit dahil sa kanila, ay nagtungo kay Rudra (Śiva) upang humingi ng kanlungan.

Verse 67

ते तमूचुर्महात्मानं सर्वे देवा: सवासवा: । ब्रह्मदत्तवरा होते घोरास्त्रिपुरवासिन:

Wika ni Vyāsa: Pagkaraan, ang lahat ng mga diyos, kasama si Vāsava (Indra), ay nagsalita sa dakilang-loob na iyon: “O ikaw na pinagkalooban ng mga biyaya ni Brahmā, ang mga naninirahan sa Tripura ay kakila-kilabot…”

Verse 68

त्वदृते देवदेवेश नान्य: शक्त: कथंचन

Wika ni Vyāsa: “Maliban sa iyo, O Panginoon ng mga panginoon, wala nang sinuman ang may kakayahan—sa anumang pagkakataon.”

Verse 69

हन्तुं दैत्यान्‌ महादेव जहि तांस्त्वं सुरद्विष: । 'देवदेवेश्वर महादेव! आपके सिवा दूसरा कोई उन दैत्योंका वध करनेमें समर्थ नहीं है; अतः आप उन देवद्रोहियोंको मार डालिये || ६८ $ ।।

Wika ni Vyāsa: “O Mahādeva, lipulin mo ang mga Dāitya—ibagsak mo ang mga kaaway ng mga diyos. Maliban sa iyo, walang makapupuksa sa kanila; kaya wakasan mo ang mga lumalapastangan sa banal na kaayusan.”

Verse 70

निपातयिष्यसे चैतानसुरान्‌ भुवनेश्वर । 'भुवनेश्वर! रुद्र! आप जब इन असुरोंका विनाश कर डालेंगे, तबसे सम्पूर्ण यज्ञकर्मोमें जो पशु (यज्ञके साधनभूत उपकरण) होंगे, वे रुद्रके भाग समझे जायूँगे' ।।

Sinabi ni Vyāsa: “O Panginoon ng mga daigdig! Iyong pababagsakin ang mga Asura na ito. At, O Rudra—kapag iyong nilipol ang mga Asura, sa lahat ng mga handog at ritwal ng yajña, ang mga hayop na iniaalay (bilang mga kasangkapan at paraan ng paghahandog) ay kikilalaning nararapat na bahagi ni Rudra.” Nang masambit ito, siya’y sumagot, “Mangyari nawa,” na ninanais ang ikabubuti ng mga diyos.

Verse 71

गन्धमादनविन्ध्यौ च कृत्वा वंशध्वजौ हर: । पृथ्वीं ससागरवनां रथं कृत्वा तु शड्कर:

Sinabi ni Vyāsa: Ginawa ni Hara (Śiva) ang Gandhamādana at ang Vindhya na dalawang haliging pinagtitindigan ng watawat ng kaniyang karwahe; at ginawa ni Śaṅkara ang daigdig—kasama ang mga dagat at kagubatan—na siyang mismong karwahe niya.

Verse 72

अक्ष॑ कृत्वा तु नागेन्द्रं शेषं नाम त्रिलोचन: । चक्रे कृत्वा तु चन्द्रार्कों देवदेव: पिनाकधृक्‌

Sinabi ni Vyāsa: Ang Panginoong may tatlong mata (Śiva), na may tangan sa busog na Pināka, ay ginawang ehe ng karwahe ang haring ahas na si Śeṣa; at ginawa niyang dalawang gulong ang Buwan at ang Araw.

Verse 73

अणी कृत्वैलपत्रं च पुष्पदन्तं च ऋयम्बक: । यूपं कृत्वा तु मलयमवनाहं च तक्षकम्‌

Sinabi ni Vyāsa: “Hinubog ni Ṛyambaka ang isang matalim na dulo at isang talim na tila dahon; at ginawa rin niya si Puṣpadanta. At nang gawin niya ang haliging pang-yajña, hinubog pa niya ang Malaya, Avanāha, at Takṣaka.”

Verse 74

देवताओंके ऐसा कहनेपर भगवान्‌ शिवने “तथास्तु” कहकर उनके हितकी इच्छासे गन्धमादन और विन्ध्याचल इन दो पर्वतोंको अपने रथके दो पार्श्ववर्ती ध्वज बनाये। फिर समुद्र और पर्वतोंसहित समूची पृथ्वीको रथ बनाकर नागराज शेषको उस रथका धुरा बनाया। तत्पश्चात्‌ त्रिनेत्रधारी पिनाकपाणि देवाधिदेव महादेवने चन्द्रमा और सूर्य दोनोंको रथके दो पहिये बनाये। एलपत्रके पुत्र और पुष्पदनन्‍्तको जूएकी कीलें बनाया। फिर त्यम्बकने मलयाचलको यूप और तक्षक नागको जूआ बाँधनेकी रस्सी बना लिया || ७०-- ७३ || योक्‍त्राड्ानि च सत्त्वानि कृत्वा शर्व: प्रतापवान्‌ | वेदान्‌ कृत्वाडथ चतुरश्षतुरश्चवान्‌ महेश्वर:

Sinabi ni Vyāsa: Nang magsalita nang gayon ang mga diyos, sumagot si Panginoong Śiva, “Mangyari nawa,” at sa pagnanais ng kanilang kapakanan, ginawa niyang dalawang panig na watawat ng karwahe ang mga bundok na Gandhamādana at Vindhya. Pagkaraan, ginawa niyang karwahe ang buong daigdig—kasama ang mga dagat at kabundukan—at ginawang ehe nito ang haring ahas na si Śeṣa. Ang Mahādeva, ang Tamang-mata, na may tangan sa busog na Pināka at Panginoon ng mga diyos, ay ginawa ang Buwan at Araw na dalawang gulong. Itinalaga niya ang anak ni Elāpatra at si Puṣpadanta bilang mga pasak ng pamatok; at ginawa ni Tryambaka ang Bundok Malaya na yūpa (haliging pang-yajña) at ang ahas na si Takṣaka bilang lubid na nagbubuklod sa pamatok. Sa gayon ding paraan, inayos ni Śarva na makapangyarihan ang iba pang nilalang bilang mga harnes at renda, at ginawa ang apat na Veda na apat na kabayo ng kaniyang karwahe—ipinapakita na ang kaayusang kosmiko ang lakas na nagdadala sa banal na kalooban pasulong para sa ikabubuti ng mga diyos.

Verse 75

उपवेदान्‌ खलीनांश्व॒ कृत्वा लोकत्रयेश्वर: । गायत्री प्रग्रह कृत्वा सावित्रीं च महेश्वर:,तत्पश्चात्‌ तीनों लोकोंके स्वामी महेश्वरने उपवेदोंको लगाम बनाकर गायत्री और सावित्रीको प्रग्रह बना लिया

Wika ni Vyāsa: Ang Dakilang Panginoon, ang naghahari sa tatlong daigdig, ay ginawang renda ng kanyang mga kabayo ang mga pantulong na sangay ng Veda; at ginawang mga tali ng pagpigil ang Gāyatrī at Sāvitrī upang mapasailalim ang mga ito. Itinuturo ng larawang ito na ang banal na kaalaman at disiplinadong pagbigkas ay nararapat magpigil sa kapangyarihan at bugso ng pagnanasa, upang ang pamumuno ay maisagawa nang may pagpipigil at wastong kaayusan.

Verse 76

कृत्वोड्कार प्रतोदं च ब्रह्माणं चैव सारथिम्‌ । गाण्डीवं मन्दरं कृत्वा गुणं कृत्वा तु वासुकिम्‌

Wika ni Vyāsa: “Ginawa niya ang banal na pantig na Oṃ bilang pang-udyok na pamalo, at si Brahmā mismo bilang tagapagmaneho ng karwahe. Ginawa niyang busog na Gāṇḍīva ang Bundok Mandara, at si Vāsuki ang pisi nito.” Ipinakikita ng larawang ito ang kosmikong pag-aarmas: ang mga kapangyarihang maka-diyos at mga sinaunang nilalang ay ginagawang kasangkapan ng digmaan, na nagpapahiwatig na kapag nakataya ang dharma, ang mismong mga puwersa ng sansinukob ay tinatawag upang itaguyod ang kaayusan—ngunit ang kadakilaan nito’y lalo ring nagbubunyag ng mabigat na pananagutang etikal ng pakikidigma.

Verse 77

विष्णुं शरोत्तमं कृत्वा शल्यमग्निं तथैव च | वायुं कृत्वाथ वाजाभ्यां पुड्खे वैवस्वतं यमम्‌

Wika ni Vyāsa: Ginawa niya si Viṣṇu bilang pinakadakilang palaso, at si Agni bilang nagliliyab na dulo nito; itinakda niya si Vāyu bilang mga pakpak, at si Vaivasvata Yama bilang mga balahibo ng buntot. Pinatitingkad ng talatang ito ang bigat na moral ng digmaan sa paglalarawan ng sandatang pinapagana ng mga puwersang kosmiko—na waring ang nagaganap na pagwasak ay hindi lamang karahasang pantao, kundi isang itinadhanang pagtutuos na kargado ng dharma.

Verse 78

विद्युत्‌ कृत्वाथ निश्राणं मेरुं कृत्वाथ वै ध्वजम्‌ | आरुहा स रथं दिव्यं सर्वदेवमयं शिव:

Wika ni Vyāsa: Ginawa niyang matalim na talim ang kidlat (para sa kanyang sandata) at inilagay ang Bundok Meru sa kinalalagyan ng pangunahing watawat; si Śiva—na ang karwahe ay makalangit at binubuo ng mga kapangyarihan ng lahat ng mga diyos—ay sumakay sa banal na sasakyang iyon upang lumabas at wasakin ang Tripura. Ipinahihiwatig ng tagpong ito ang kaayusang moral: ang napakalakas na puwersa ay hindi basta pagsalakay, kundi isang gawaing pinahintulutan ng banal upang wakasan ang pang-aapi ng mga asura at ibalik ang katatagan.

Verse 79

त्रिपुरस्यथ वधार्थाय स्थाणु: प्रहरतां वर: । असुराणामन्तकर: श्रीमानतुलविक्रम:

Pagkaraan, upang patayin ang Tripura, si Sthāṇu—pinakamapangyarihan sa mga humahataw, marangal at walang kapantay ang lakas, tagapagdala ng kamatayan sa mga asura—ay naghanda upang ibagsak ang pasyang hampas. Ibinabalangkas ng talatang ito ang gawa ni Śiva bilang pagpapanumbalik ng kaayusang kosmiko: ang puwersa’y ginagamit hindi para sa pananakop o poot, kundi upang wakasan ang mga mapanirang kapangyarihang nagbabanta sa balanse na pinangangalagaan ng mga diyos.

Verse 80

स्तूयमान: सुरै: पार्थ ऋषिभिश्न तपोधनै: । स्थान माहेश्वरं कृत्वा दिव्यमप्रतिमं प्रभु:

O Pārtha, pinupuri ng mga diyos at ng mga rishi na may dakilang tapas, itinatag ng makapangyarihang Panginoon ang isang banal at walang kapantay na tahanan para kay Maheśvara.

Verse 81

यदा त्रीणि समेतानि अन्तरिक्षे पुराणि च

Sinabi ni Vyāsa: “Nang magsama-sama ang tatlo sa gitna ng kalangitan, at ang mga sinaunang palatandaan ay gayundin…”

Verse 82

पुराणि न च तं शेकुर्दानिवा: प्रतिवीक्षितुम्‌

Maging ang mga matatanda noong unang panahon ay hindi nagawang tumingin sa kanya nang tuwiran; napakasindak at nakalulunod ang anyo.

Verse 83

पुराणि दग्धवन्तं तं देवी याता प्रवीक्षितुम्‌

Sinabi ni Vyāsa: Ang Diyosa ay nagtungo upang makita siya—yaong nagsunog sa mga sinaunang tala—upang siyasatin mismo ang bagay na iyon.

Verse 84

बालमड्कगतं कृत्वा स्वयं पञ्चशिखं पुन: । जिस समय वे तीनों पुरोंको दग्ध कर रहे थे, उस समय पार्वतीदेवी भी उन्हें देखनेके लिये एक पाँच शिखावाले बालकको गोदमें लेकर वहाँ गयीं ।।

Sinabi ni Vyāsa: Si Umā (Pārvatī), kinuha sa kanyang kandungan ang isang batang may limang tuktok, at sa pagnanais na malaman, ay nagtanong sa mga diyos: “Sino ba siya?”

Verse 85

असूयतश्च शक्रस्य वज्ेण प्रहरिष्यत: । बाहुं सवज्ं तं तस्य क्रुद्धस्यास्तम्भयत्‌ प्रभु:

Sinabi ni Vyāsa: Nang si Śakra (Indra), dahil sa paninibugho, ay maghahampas na sana ng kaniyang vajra (kulog), pinigil ng Makapangyarihang Panginoon ang kaniyang galít na bisig—vajra sa kamay—at hinadlangan ang gawa bago pa maisakatuparan. Ipinahihiwatig ng talatang ito ang tungkuling moral na supilin ang poot at pigilan ang mapanirang karahasan, kahit nasa kamay na ang kapangyarihan at sandata.

Verse 86

प्रहस्य भगवांस्तूर्ण सर्वलोकेश्वरो विभु: । पार्वतीदेवीने देवताओंसे पूछा--“पहचानते हो

Pagkaraan, si Śakra (Indra), na napigil ang bisig, ay tumindig na napaliligiran ng mga pangkat ng mga diyos. Ipinakikita ng pangyayaring ito kung paanong ang pagmamataas at paninibugho—kahit sa mga diyos—ay maaaring sumiklab tungo sa karahasan; at kung paanong ang Kataas-taasang Panginoon ang pumipigil sa gayong bugso, pinangangalagaan ang kaayusan ng sansinukob at ipinapaalala maging sa mga diyos na ang kapangyarihan ay dapat pasakop sa dharma at sa tunay na paghahari.

Verse 87

जगाम ससुरस्तूर्ण ब्रह्माणं प्रभुमव्ययम्‌ । तदनन्तर स्तम्भित हुई भुजाके साथ ही देवताओंसहित इन्द्र तुरंत ही वहाँसे अविनाशी भगवान्‌ ब्रह्माजीके पास गये ।।

Sinabi ni Vyāsa: Pagkaraan, ang mga diyos, kasama si Indra, ay nagmadaling tumungo kay Brahmā, ang Di-Nasisirang Panginoon. Pagdating, sila’y yumukod na may paggalang at, nakapagdaupang-palad, nagsabi: “O Brahman, sa kandungan ni Pārvatī ay may isang kahanga-hangang nilalang na may anyong bata. Kahit nakita namin siya, hindi namin matukoy kung sino siya sa katotohanan.” Itinatampok ng talatang ito ang mapagkumbabang asal ayon sa dharma: kahit ang makapangyarihan ay dapat humingi ng mas mataas na karunungan kapag humaharap sa hiwaga ng pagka-diyos.

Verse 88

किमप्यड्कगतं ब्रह्मन्‌ पार्वत्या भूतमद्भुतम्‌ । बालरूपधरं दृष्टवा नास्माभिरभिलक्षित:

“O Brahman, may isang bagay na kagila-gilalas sa kandungan ni Pārvatī—isang pambihirang nilalang. Bagaman nakita naming taglay niya ang anyo ng isang bata, hindi namin matukoy kung sino siya sa katotohanan.”

Verse 89

तस्मात्‌ त्वां प्रष्टमिच्छामो निर्जिता येन वै वयम्‌ । अयुध्यता हि बालेन लीलया सपुरंदरा:

Kaya nais naming magtanong sa iyo tungkol sa kaniya—kung sino ang tunay na nagpasuko sa amin. Sapagkat ang batang iyon, kahit hindi man lamang nakipagdigma, ay madaling nanaig sa amin na mga diyos, pati kay Indra, na wari’y naglalaro lamang.

Verse 90

तेषां तद्‌ वचन श्रुत्वा ब्रह्मा ब्रह्म॒विदां वर: । ध्यात्वा स शम्भुं भगवान्‌ बालं चामिततेजसम्‌

Nang marinig ang kanilang mga salita, si Brahmā—ang pinakadakila sa mga nakakakilala sa Brahman—ay pumasok sa malalim na pagninilay. Sa pamamagitan ng pagninilay, nakilala niya si Śambhu (Śiva), ang Mapalad na Panginoon, na nag-anyong isang batang nagliliwanag sa di-masukat na karilagan.

Verse 91

उवाच भगवान्‌ ब्रह्मा शक्रादींश्व॒ सुरोत्तमान्‌ । चराचरस्य जगत: प्रभु: स भगवान्‌ हर:

Pagkaraan, nagsalita si Bhagavān Brahmā kay Indra at sa iba pang pinakadakilang mga diyos: “Yaong Bhagavān Hara (Śaṅkara) ang tunay na Panginoon ng buong sansinukob—ng lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw. Wala nang kapangyarihang hihigit pa kay Mahādeva. Ang batang may di-masukat na ningning na nakita ninyong kasama ni Pārvatī ay si Śaṅkara rin mismo, na nag-anyong bata upang pasayahin si Pārvatī. Kaya halina—tayo’y magsipagkanlong sa Kanya.”

Verse 92

तस्मात्‌ परतरं नान्यत्‌ किंचिदस्ति महेश्वरात्‌ । यो दृष्टो हमुमया सार्ध युष्माभिरमितद्युति:

Kaya nga, wala nang anumang higit pa kay Maheśvara. Ang batang may di-masukat na ningning na nakita ninyong kasama ni Umā ay si Bhagavān Śaṅkara rin mismo. Upang pasayahin si Pārvatī, nag-anyong bata Siya; kaya halina—tayo’y magkanlong sa Kanya.

Verse 93

स पार्वत्या: कृते शर्व: कृतवान्‌ बालरूपताम्‌ | ते मया सहिता यूय॑ प्रापयध्वं तमेव हि

Dahil kay Pārvatī, si Śarva (Śiva) ay nag-anyong isang bata. Kaya kayong lahat, kasama ko, ay lumapit at magkanlong sa Kanya lamang.

Verse 94

स एष भगवान्‌ देव: सर्वलोकेश्वर: प्रभु: । न सम्बुबुधिरे चैनं देवास्तं भुवनेश्वरम्‌

Wika ni Vyāsa: “Siya nga ang Mapalad na Panginoon, ang banal na Guro—ang Hari ng lahat ng daigdig, ang kataas-taasang Tagapamahala. Ngunit maging ang mga diyos ay hindi Siya tunay na nakilala, ang Panginoon ng sansinukob.”

Verse 95

अथाश्येत्य ततो ब्रह्मा दृष्टवा स च महेश्वरम्‌

Pagkaraan nito, lumapit si Brahmā at nang masilayan si Maheśvara (Śiva), ay kumilos siya ayon sa nararapat—isang sandaling kinikilala ang kaayusan ng sansinukob sa pamamagitan ng mapitagang pagharap sa kataas-taasang Panginoon.

Verse 96

ब्रह्मोवाच त्वं यज्ञों भुवनस्यास्य त्वं गतिस्त्वं परायणम्‌

Wika ni Brahmā: “O Bhagavan! Ikaw ang mismong handog na sakripisyo; ikaw ang sandigan ng sansinukob na ito; ikaw ang hantungan at huling kanlungan. Ikaw si Bhava, pinagmulan ng lahat ng nilalang; ikaw si Mahādeva, ang kataas-taasang tahanan at pinakamataas na kalagayan. Sa iyo, ang buong daigdig—gumagalaw man o di-gumagalaw—ay nalulukuban sa lahat ng dako.”

Verse 97

त्वं भवस्त्वं महादेवस्त्वं धाम परमं पदम्‌ | त्वया सर्वमिदं व्याप्तं जगत्‌ स्थावरजड्रमम्‌

Wika ni Vyāsa: “Ikaw si Bhava; ikaw si Mahādeva; ikaw ang kataas-taasang tahanan at pinakamataas na hantungan. Sa iyo nalulukuban ang buong sansinukob—lahat, maging ang di-gumagalaw o tila walang buhay.” Itinatanghal ng taludtod si Śiva bilang katotohanang sumasandig sa lahat, at itinatayo ang debosyon sa pagkilalang ang banal ay hindi hiwalay sa daigdig kundi naroroon sa kabuuan nito.

Verse 98

भगवन्‌ भूतभव्येश लोकनाथ जगत्पते । प्रसादं कुरु शक्रस्य त्वया क्रोधार्दितस्य वै,भूत, वर्तमान और भविष्यके स्वामी भगवन्‌! लोकनाथ! जगत्पते! ये इन्द्र आपके क्रोधसे पीड़ित हो रहे हैं। आप इनपर कृपा कीजिये

Wika ni Vyāsa: “O Mapagpalang Panginoon, naghahari sa nakaraan at hinaharap, tagapangalaga ng mga daigdig, Panginoon ng sansinukob—ipagkaloob mo ang iyong biyaya kay Śakra (Indra). Tunay ngang siya’y pinahihirapan ng poot na nagmula sa iyo; kaya mahabag ka sa kanya.”

Verse 99

व्यास उवाच पद्मयोनिवच: श्रुत्वा ततः प्रीतो महेश्वर: । प्रसादाभिमुखो भूत्वा अट्टहासमथाकरोत्‌

Wika ni Vyāsa: “O Pārtha! Nang marinig ni Maheśvara ang mga salita ni Padmayoni (Brahmā), siya’y nalugod. Itinuon niya ang pansin sa pagbibigay-biyaya, at saka siya’y sumabog sa malakas at umaalingawngaw na halakhak—isang mapalad na hudyat na malapit nang mahayag ang tugon ng banal.”

Verse 100

ततः प्रसादयामासुरुमां रुद्रं च ते सुरा: । अभवच्च पुनर्बाहुर्यथाप्रकृति वच्धिण:,तब देवताओंने पार्वतीदेवी तथा भगवान्‌ शंकरको प्रसन्न किया। फिर वज्रधारी इन्द्रकी बाँह जैसी पहले थी, वैसी हो गयी

Pagkaraan nito, sinikap ng mga diyos na payapain si Umā at si Rudra. At dahil sa gayong pagpapalubag-loob, ang bisig ni Indra, ang may hawak ng vajra (kulog), ay muling naging gaya ng dati—naibalik sa likás nitong kalagayan.

Verse 101

तेषां प्रसन्नो भगवान्‌ सपत्नीको वृषध्वज: । देवानां त्रिदशश्रेष्ठो दक्षयज्ञविनाशन:,दक्षयज्ञका विनाश करनेवाले देवश्रेष्ठ भगवान्‌ वृषध्वज अपनी पत्नी उमाके साथ देवताओंपर प्रसन्न हो गये

Nalugod sa kanila ang Mapalad na Panginoong Vṛṣadhvaja (Śiva), na kasama ang kaniyang kabiyak na si Umā, at naging mahabagin sa mga diyos—ang pinakadakila sa Tatlumpu—yaong minsang sumira sa handog na sakripisyo ni Dakṣa.

Verse 102

स वै रुद्र: स च शिव: सोडग्नि: सर्वश्न सर्ववित्‌ । स्चेन्द्रश्नेव वायुश्व सो5श्वचिनौ च स विद्युत:

Ipinahayag ni Vyāsa na ang pinupuri ay hindi nakakahon sa iisang anyo: siya si Rudra at siya rin si Śiva; siya si Agni; siya ang diwang lumalaganap sa lahat at ang ganap na nakaaalam. Siya si Indra at si Vāyu; siya ang kambal na Aśvin, at maging ang kidlat mismo.

Verse 103

स भव: स च पर्जन्यो महादेव: सनातन: । स चन्द्रमा: स चेशान: स सूर्यो वरुणश्व॒ सः,वे ही भव, वे ही मेघ और वे ही सनातन महादेव हैं। चन्द्रमा, ईशान, सूर्य और वरुण भी वे ही हैं

Wika ni Vyāsa: Siya si Bhava; siya rin si Parjanya, ang kapangyarihang nagdadala ng ulan; siya ang walang hanggang Mahādeva. Siya ang Buwan; siya si Īśāna; siya ang Araw; at siya rin si Varuṇa.

Verse 104

स काल: सो&न्‍्तको मृत्यु: स यमो रात्र्यहानि तु । मासार्धमासा ऋतव: संध्ये संवत्सरशक्ष॒ सः,वे ही काल, अनाक, मृत्यु, यम, रात्रि, दिन, मास, पक्ष, ऋतु, संध्या और संवत्सर हैं

Wika ni Vyāsa: Siya ang Panahon; siya si Antaka, ang Tagapagwakas; siya ang Kamatayan; siya si Yama. Siya rin ang gabi at araw; ang mga buwan at kalahating-buwan; ang mga panahon; ang mga sandali ng bukang-liwayway at dapithapon; at ang taon.

Verse 105

धाता च स विधाता च विश्वात्मा विश्वकर्मकृत्‌ | सर्वासां देवतानां च धारयत्यवपुर्वपु:

Sinabi ni Vyāsa: Siya ang Tagapag-atas at Tagapag-ayos, ang Pangkalahatang Sarili at ang lumikha ng mga gawain ng sansinukob. Bagaman Siya mismo’y walang katawan, Kanyang itinataguyod at pinapasan ang mga katawan ng lahat ng mga diyos.

Verse 106

सर्वदेवै: स्तुतो देव: सैकधा बहुधा च सः । शतधा सहस्रधा चैव भूय: शतसहस्रधा,सम्पूर्ण देवता सदा उनकी स्तुति करते हैं। वे महादेवजी एक होकर भी अनेक हैं। सौ, हजार और लाखों रूपोंमें वे ही विराज रहे हैं

Sinabi ni Vyāsa: Pinupuri ng lahat ng mga diyos ang Panginoong iyon—bagaman iisa—nagpapakita Siya sa maraming paraan. Nahahayag Siya sa daan-daan, sa libu-libo, at muli sa daan-daang libong anyo.

Verse 107

द्वे तनू तस्य देवस्य वेदज्ञा ब्राह्मणा विदु: । घोरा चान्या शिवा चान्या ते तनू बहुधा पुनः

Sinabi ni Vyāsa: Nauunawaan ng mga pantas na Brahmana na bihasa sa Veda na ang diyos na ito ay may dalawang anyo: ang isa’y kakila-kilabot at ang isa’y mapalad at mapagpala. Bagaman magkaiba, mula sa dalawang anyong ito ay muling sumisibol ang marami pang pagpapakita, paulit-ulit.

Verse 108

घोरा तु या तनुस्तस्य सो<नग्निर्विष्णु: स भास्कर: । सौम्या तु पुनरेवास्य आपो ज्योतींषि चन्द्रमा:

Ipinaliwanag ni Vyāsa: Ang kakila-kilabot na anyo ng diyos na iyon ay siya ring kapangyarihang nakikita bilang Apoy, Viṣṇu, at Araw; at ang kanyang mahinahon at mapagpalang anyo ay nahahayag bilang Tubig, mga liwanag sa kalangitan—mga planeta at bituin—at ang Buwan.

Verse 109

वेदा: साज्रोपनिषद: पुराणाध्यात्मनिश्चया: । यदत्र परम गुहां स वै देवो महेश्वर:,वेद, वेदांग, उपनिषद्‌ पुराण और अध्यात्मशास्त्रके जो सिद्धान्त हैं तथा उनमें भी जो परम रहस्य है, वह भगवान्‌ महेश्वर ही हैं

Sinabi ni Vyāsa: Ang mga Veda kasama ang mga sangay at Upaniṣad, ang mga tiyak na pasya ng mga Purāṇa at ang mga aral tungkol sa Sarili—oo, maging ang pinakadakilang lihim na nasa loob ng lahat ng ito—ay walang iba kundi ang banal na Panginoong Maheśvara.

Verse 110

ईदृशश्व महादेवो भूयांश्न भगवानज: । न हि सर्वे मया शक्‍्या वक्तुं भगवतो गुणा:

Wika ni Vyāsa: “Ganyan nga si Mahādeva—lalo pang dakila, ang Mapalad, ang Di-Ipinanganak. Sapagkat hindi ko kayang ilarawan nang ganap ang lahat ng katangian ng Panginoong iyon.”

Verse 111

अपि वर्षसहस्रेण सततं पाण्डुनन्दन । अर्जुन! यह है अजन्मा भगवान्‌ महादेवका महामहिमस्वरूप। मैं सहस्रों वर्षोतक लगातार वर्णन करता रहूँ तो भी भगवानके समस्त गुणोंका पार नहीं पा सकता ।।

Wika ni Vyāsa: “O anak ni Pāṇḍu, Arjuna! Ito ang Panginoong Di-Ipinanganak, si Mahādeva, ang mismong anyo ng sukdulang kadakilaan. Kahit ilarawan ko Siya nang walang tigil sa loob ng libu-libong taon, hindi ko pa rin maaabot ang kabilang pampang ng lahat ng katangian ng Panginoon.”

Verse 112

आयुरारोग्यमैश्चर्य वित्तं कामांश्व पुष्कलान्‌

Wika ni Vyāsa: “(Ipinagkakaloob Niya) ang mahabang buhay, mabuting kalusugan, kasaganaan, kayamanan, at saganang pagkalugod sa mga pagnanasa.”

Verse 113

सेन्द्रादिषु च देवेषु तस्य चैश्वर्यमुच्यते

Wika ni Vyāsa: “Kahit sa mga diyos na pinangungunahan ni Indra, ipinahahayag na ang Kanyang kapangyarihan ang nangingibabaw. Sapagkat Siya ang Panginoon, nananatili Siyang kumikilos sa daigdig sa pagbibigay ng bunga ng mga gawa ng tao—mabuti man o masama. Siya lamang din ang itinuturo bilang Panginoong tumutupad sa lahat ng pagnanasa.”

Verse 114

स चैव व्यापृतो लोके मनुष्याणां शुभाशुभे । ऐश्वर्याच्चैव कामानामीश्व्‌रक्ष॒ स उच्यते

Wika ni Vyāsa: “Siya lamang ang kumikilos sa daigdig hinggil sa mabuti at masamang gawa ng mga tao, na Siya ring nagbibigay ng mga bunga nito. Sapagkat ang kapangyarihan at ang pagtupad ng mga pagnanasa ay nakasalalay sa Kanya, kaya Siya ay tinatawag na Īśvara (Panginoon).”

Verse 115

महेश्वरश्न महतां भूतानामीश्वरश्च॒ सः । बहुभिरबहुधा रूपैर्विश्वं व्याप्रोति वै जगत्‌

Wika ni Vyāsa: Siya ang Mahādeva—ang Kataas-taasang Panginoon ng mga dakilang nilalang at tagapaghari ng lahat ng pag-iral na binubuo ng mga sangkap. Sa pag-aangkin ng maraming anyo sa di-mabilang na paraan, nilulukuban niya ang buong sansinukob—itinuturo na ang sukdulang katotohanan ay hindi nakakulong sa iisang anyo, kundi siyang sumasandig at nananahan sa lahat ng nilikha.

Verse 116

तस्य देवस्य यद्‌ वक्‍त्रं समुद्रे तदधिषछ्ठितम्‌ । वडवामुखेति विख्यातं पिबत्‌ तोयमयं हवि:,उन महादेवजीका जो मुख है, वह समुद्रमें स्थित है। वह “वडवामुख” नामसे विख्यात होकर जलमय हविष्यका पान करता है

Wika ni Vyāsa: Ang bibig ng diyos na iyon—na nakatatag sa loob ng karagatan—ay tanyag sa pangalang “Vaḍavāmukha.” Patuloy nitong iniinom ang handog (havis) na yari sa tubig. Ipinahihiwatig ng larawang ito ang kosmikong kapangyarihang napipigil: kahit ang wari’y walang-hanggang pag-inom ay inilalarawan bilang isang gawaing paghahandog, na nagpapakita na ang mapanirang lakas ay nakapaloob sa kaayusang dharmiko at hindi pinakakawalan nang walang sukat.

Verse 117

एष चैव श्मशानेषु देवो वसति नित्यश: । यजन्त्येनं जनास्तत्र वीरस्थान इतीश्वरम्‌,ये ही महादेवजी श्मशानभूमि (काशीपुरी)-में नित्य निवास करते हैं। वहाँ मनुष्य “वीरस्थानेश्वर” के नामसे इनकी आराधना करते हैं

Wika ni Vyāsa: Ang Panginoong ito ay nananahan magpakailanman sa mga pook ng pagsusunog ng bangkay. Doon, sinasamba siya ng mga tao bilang “Vīrasthāneśvara,” ang Panginoon ng pook ng mga bayani—na nagpapahiwatig na kahit sa gitna ng kamatayan at kawalang-tatag, naroroon ang banal at karapat-dapat sa taimtim na debosyon.

Verse 118

अस्य दीप्तानि रूपाणि घोराणि च बहूनि च । लोके यान्यस्य पूज्यन्ते मनुष्या: प्रवदन्ति च,इनके बहुत-से तेजस्वी घोर रूप हैं, जो लोकमें पूजित होते हैं और मनुष्य उनका कीर्तन करते रहते हैं

Wika ni Vyāsa: “Marami siyang naglalagablab na anyo, at marami ring kakila-kilabot—mga anyong sinasamba ng mga tao sa daigdig, at patuloy na binibigkas at ipinagdiriwang ng sangkatauhan.”

Verse 119

नामधेयानि लोकेषु बहुन्यस्य यथार्थवत्‌ । निरुच्यन्ते महत्त्वाच्च विभुत्वात्‌ कर्मणस्तथा,उनकी महत्ता, सर्वव्यापकता तथा कर्मके अनुसार लोकमें इनके बहुत-से यथार्थ नाम बताये जाते हैं

Wika ni Vyāsa: Sa daigdig, maraming pangalan ang wasto at nararapat na iniuukol sa kanya—mga pangalang tunay na angkop—dahil sa kanyang kadakilaan, sa kanyang pag-iral na sumasaklaw sa lahat, at sa uri ng kanyang mga gawa. Ipinahihiwatig ng aral na ang mga banal na pamagat ay hindi basta-bastang tatak, kundi umuusbong mula sa kinikilalang mga katangian at kilos, upang gabayan ang tao na umalaala at humatol ayon sa tunay na karapat-dapat, hindi sa kaugalian lamang.

Verse 120

वेदे चास्य समाम्नातं शतरुद्रियमुत्तमम्‌ । नाम्ना चानन्तरुद्रेति हुपस्थानं महात्मन:,यजुर्वेदमें भी परमात्मा शिवकी “शतरुद्रिय” नामक उत्तम स्तुति बतायी गयी है। अनन्तरुद्रनामसे इनका उपस्थान बताया गया है

Sinabi ni Vyāsa: “Sa Veda, para sa Kanya (sa dakilang Panginoon) ay napanatili rin ang maringal na himnong tinatawag na Śatarudrīya. At ang paraan ng mapitagang pag-anyaya sa Mahātman na iyon ay itinuturo sa pangalang ‘Anantarudra’.”

Verse 121

स कामानां प्रभुर्देवो ये दिव्या ये च मानुषा: । स विभु: स प्रभुर्देवो विश्व व्याप्रोति वै महत्‌

Sinabi ni Vyāsa: Siya ang Panginoon ng lahat ng pagnanasa at ng mga bagay na minimithi—maging makalangit man o pantao. Ang Diyos na makapangyarihan at kataas-taasan ay lumalaganap sa buong malawak na sansinukob; kaya Siya’y tinatawag na ang Laganap-sa-Lahat at ang Pinakamataas na Panginoon.

Verse 122

ज्येष्ठ भूतं वदन्त्येनं ब्राह्मणा मुनयस्तथा । प्रथमो होष देवानां मुखादस्यानलो5भवत्‌

Sinabi ni Vyāsa: Ipinahahayag ng mga Brāhmaṇa at ng mga rishi na Siya ang pinakamatanda sa lahat ng nilalang. Siya ang nangunguna sa mga diyos; at mula sa Kanyang bibig ay lumitaw si Agni, ang diyos ng apoy.

Verse 123

सर्वथा यत्‌ पशून्‌ पाति तैश्न यद्‌ रमते पुनः । तेषामधिपतिर्यच्च तस्मात्‌ पशुपति: स्मृत:

Sinabi ni Vyāsa: “Siya’y inaalala bilang ‘Paśupati’ sapagkat sa lahat ng paraan ay Kanyang iniingatan ang mga nilalang, muling nagagalak sa kanilang piling, at Siya ang kanilang panginoon at tagapangalaga.”

Verse 124

दिव्यं च ब्रह्मचर्येण लिड्रमस्य यथा स्थितम्‌ । महयत्येष लोकांश्व महेश्वर इति स्मृत:,इनका दिव्य लिंग ब्रह्मचर्यसे स्थित है। ये सम्पूर्ण लोकोंको महिमान्वित करते हैं; इसलिये महेश्वर कहे गये हैं

Sinabi ni Vyāsa: Ang Kanyang liṅga ay banal at nananatiling matatag sa pamamagitan ng ganap na brahmacarya—malinis na pagpipigil at disiplinang espirituwal. Kanyang pinadadakila at itinataguyod ang lahat ng daigdig; kaya Siya’y inaalala bilang Maheśvara, ang Dakilang Panginoon.

Verse 125

ऋषयश्नैव देवाश्ष गन्धर्वाप्सरसस्तथा । लिज्भमस्यार्चयन्ति सम तच्चाप्यूर्ध्व समास्थितम्‌,ऋषि, देवता, गन्धर्व और अप्सराएँ इनके ऊर्ध्वलोकस्थित लिंगविग्रह (प्रतीक)-की पूजा करती हैं

Wika ni Vyāsa: Ang mga rishi, mga diyos, mga Gandharva, at mga Apsara ay pawang sumasamba sa banal na liṅga na ito—isang sagisag na itinatag sa mga mataas na daigdig. Ipinapakita ng talatang ito na ang debosyon ay isang pangkalahatang gawain na lumalampas sa lipunan ng tao, at ang paggalang sa kabanalan ay pinangangalagaan maging ng mga dakilang nilalang.

Verse 126

पूज्यमाने ततस्तस्मिन्‌ मोदते स महेश्वर: । सुखी प्रीतश्न॒ भवति प्रद्ृष्टश्वेव शड्कर:

Kapag sinasamba ang sagisag na iyon, nagagalak ang mapagpala at mapagkalingang Panginoong Maheśvara. Si Śaṅkara ay nagiging masaya, mahabagin at lubos na nalulugod, na wari’y hayag na nakikita sa harap ng mga mata—ipinapakita na ang tapat na debosyon ay nagdudulot ng biyaya ng diyos at kapayapaan sa kalooban ng sumasamba.

Verse 127

यदस्य बहुधा रूप॑ भूतभव्यभवस्थितम्‌ | स्थावरं जज्भमं चैव बहुरूपस्तत: स्मृत:,भूत, भविष्य और वर्तमान--तीनों कालोंमें इनके स्थावर-जंगम बहुत-से रूप स्थित होते हैं; इसलिये इन्हें 'बहुरूप” नाम दिया गया है

Wika ni Vyāsa: “Sapagkat ang nilalang na ito’y nagpapakita sa maraming anyo—nakalat sa nakaraan, hinaharap, at kasalukuyan—at sapagkat sa loob niya’y nananahan ang di-makilos at ang makilos na mga anyo na di-mabilang, kaya siya’y inaalala sa pangalang ‘Bahurūpa’ (Ang Maraming-Anyo).”

Verse 128

एकाक्षो जाज्वतन्नास्ते सर्वतो$क्षिमयो5पि वा । क्रोधाद्‌ यश्चाविशल्लोकांस्तस्मात्‌ सर्व इति स्मृत:

Wika ni Vyāsa: Bagaman siya’y may mga mata sa bawat panig—oo, wari’y binubuo pa nga ng mga mata—mayroon ding isang natatanging matang nagliliyab, nakahiwalay, at laging nag-aapoy sa poot. At sapagkat siya’y lumalaganap at pumapasok sa lahat ng daigdig, siya’y inaalala sa pangalang “Sarva,” ang Lahat.

Verse 129

धूम्ररूपं च यत्‌ तस्य धूर्जटिस्तेन चोच्यते । विश्वेदेवाश्व॒ यत्‌ तस्मिन्‌ विश्वरूपस्तत: स्मृत:

Wika ni Vyāsa: Sapagkat ang anyo niya’y may kulay-usok, kaya siya’y tinatawag na Dhūrjaṭi. At yamang ang mga Viśvedevas ay nakatatag sa loob niya, siya’y inaalala sa pangalang Viśvarūpa—siya na pinagmumulan at pagkakaisa ng sari-saring kapangyarihang banal.

Verse 130

तिस्रो देवीर्यदा चैव भजते भुवनेश्वर: । द्यामप: पृथिवीं चैव तःऋरयम्बकश्न ततः स्मृत:

Wika ni Vyāsa: Kapag niyayakap at pinananatili ng Panginoon ng mga daigdig ang tatlong banal na anyo—ang langit, ang mga tubig, at ang lupa—na pinangangalagaan ang mga ito na wari’y sariling kanya, kaya nga Siya’y inaalala sa pangalang Tryambaka, ang kaugnay ng tatlong ina (o ang Panginoong may tatlong mata), bilang tagapangalaga ng tatlong salalayan ng sansinukob.

Verse 131

समेधयति यत्नित्यं सर्वार्थान्‌ सर्वकर्मसु । शिवमिच्छन्‌ मनुष्याणां तस्मादेष शिव: स्मृत:

Wika ni Vyāsa: “Walang humpay Niyang ipinagkakaloob ang ganap na katuparan ng lahat ng ninanais na layon sa bawat gawain, sapagkat hinahangad Niya ang kapakanan ng mga tao. Kaya Siya’y inaalala sa pangalang ‘Śiva’—ang nagdudulot ng kabutihang-palad at pagpapala.”

Verse 132

सहस्राक्षोड्युताक्षो वा सर्वतो$क्षिमयो5पि वा । यच्च विश्व महत्‌ पाति महादेवस्तत: स्मृत:

Wika ni Vyāsa: “Siya’y tinatawag na ‘May Sanlibong Mata’, o ‘May Sampung Libong Mata’; tunay ngang mauunawa Siya na wari’y binubuo ng mga mata sa bawat panig—laging mapagbantay sa lahat ng dako. Sapagkat pinangangalagaan at pinananatili ni Mahādeva ang malawak na sansinukob na ito, kaya Siya’y inaalala sa pangalang ‘Mahādeva’—ang Dakilang Diyos.”

Verse 133

महत्‌ पूर्व स्थितो यच्च प्राणोत्पत्तिस्थितश्न यत्‌ । स्थितलिडज्ञश्न यन्नित्यं तस्मात्‌ स्थाणुरिति स्मृत:

Wika ni Vyāsa: “Mula pa noong unang panahon, Siya’y nananatili sa dakilang anyo; Siya ang sanhi ng paglitaw at pananatili ng mga hininga ng buhay; at ang Kanyang katawan na may anyong liṅga ay laging matatag at di-nagagalaw. Kaya Siya’y inaalala bilang ‘Sthāṇu’—ang Di-Nababago, ang Matatag na Nakatindig.”

Verse 134

सूर्याचन्द्रमसोलोंके प्रकाशन्ते रुचश्व॒ या: । ता: केशसंज्ञितास्त्रयक्षे व्योमकेशस्तत: स्मृत:

Wika ni Vyāsa: “Ang mga sinag na nagliliwanag mula sa araw at buwan sa daigdig na ito ay tinatawag na ‘buhok’ ng Panginoong Tatlong-Mata. Sapagkat ang mga ito’y kumikislap sa vyoma—sa kalangitan—kaya Siya’y inaalala sa pangalang ‘Vyomakeśa’—ang may buhok na langit.”

Verse 135

भूतं भव्यं भविष्यं च सर्व जगदशेषत: । भव एव ततो यस्माद्‌ भूतभव्यभवोद्धव:,भूत, वर्तमान और भविष्य सम्पूर्ण जगत्‌ भगवान्‌ शंकरसे ही विस्तारको प्राप्त हुआ है; इसलिये वे 'भूतभव्यभवोद्धव” कहे गये हैं

Wika ni Vyāsa: Ang buong sansinukob, sa lahat ng anyo nito—nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap—ay sumibol at lumawak mula kay Bhava (Śiva/Śaṅkara) lamang. Kaya siya’y pinupuri sa bansag na “Bhūta-bhavya-bhavodbhava,” ang pinagmumulan ng nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap.

Verse 136

कपि: श्रेष्ठ इति प्रोक्तो धर्मश्व॒ वृष उच्यते । स देवदेवो भगवान्‌ कीर्त्यतेडतो वृषाकपि:

Wika ni Vyāsa: “Ang salitang ‘kapi’ ay ipinahahayag na nangangahulugang ‘ang pinakadakila (ang pangunahin)’, at ang ‘vṛṣa’ naman ay sinasabing isang pangalan ng Dharma. Kaya ang Mapalad na Panginoon, ang Diyos ng mga diyos—si Śaṅkara—ay ipinagdiriwang bilang ‘Vṛṣākapi’, sapagkat siya’y tinutukoy ng kapwa ‘vṛṣa’ at ‘kapi’.”

Verse 137

ब्रह्माणमिन्द्रं वरुणं यमं धनदमेव च । निगृहा हरते यस्मात्‌ तस्माद्धर इति स्मृत:,वे ब्रह्मा, इन्द्र वरुण, यम तथा कुबेरको भी काबूमें करके उनसे उनका एऐश्वर्य हर लेते हैं; इसलिये “हर” कहे गये हैं

Wika ni Vyāsa: Sapagkat kaya niyang supilin maging sina Brahmā, Indra, Varuṇa, Yama, at Kubera (Panginoon ng kayamanan), at kaya rin niyang agawin at alisin ang kanilang kapangyarihang panginoon, kaya siya’y inaalala sa pangalang “Hara”—ang kumukuha at nag-aalis.

Verse 138

निमीलिताभ्यां नेत्राभ्यां बलाद देवो महेश्वर: । ललाटे नेत्रमसृजत्‌ तेन तऋयक्ष: स उच्यते

Wika ni Vyāsa: Ang diyos na si Maheśvara, sa pagpilit na ipikit ang dalawang mata, ay nagluwal ng isang mata sa kanyang noo. Kaya siya’y tinatawag na “Triyakṣa”—ang Panginoong May Tatlong Mata.

Verse 139

विषमस्थ: शरीरेषु समश्न प्राणिनामिह । स वायुर्विषमस्थेषु प्राणोडपान: शरीरिषु

Wika ni Vyāsa: Sa mga katawan ng mga nilalang, bagaman nalalagay sa di-pantay at sari-saring kalagayan, ang Hiningang-buhay na iyon ay nananatiling pantay ang tindig. Sa lahat ng may katawan na napapasa mga salungat o di-regular na kalagayan, ang iisang puwersang iyon ang nagliliwanag bilang prāṇa at apāna—nagpapanatili ng buhay sa pamamagitan ng panloob na pagbalanse kahit hindi balanse ang panlabas na pangyayari.

Verse 140

पूजयेद विग्रहं यस्तु लिड़ं चापि महात्मन: । लिड्/ं पूजयिता नित्यं महतीं श्रियमश्नुते

Sinabi ni Vyāsa: Sinumang sumasamba sa banal na larawan o sa liṅga ng dakilang-loob na Panginoong Śiva ay nararapat parangalan bilang deboto. Ang palagiang pagsamba sa liṅga ay nagdudulot ng dakilang kasaganaan—ipinapakita na ang matatag na debosyon at paggalang sa banal ay nagiging bukal ng pagpapala at kaginhawahan.

Verse 141

ऊरुभ्यामर्धमाग्नेयं सोमर्थध च शिवा तनु: । आत्मनोडर्थ तथा चाग्नि: सोमो<र्थ पुनरुच्यते

Sinabi ni Vyāsa: Mula sa mga hita pababa, ang katawan ni Śiva ay inilalarawan bilang bahaging tulad ng Agni (apoy—mabangis at kakila-kilabot); sa itaas naman ay bahaging tulad ng Soma (malamig at mapalad). May ilang may kapangyarihang turo rin na, sa ibang pagbibilang, kalahati ng buo Niyang katawan ay tinatawag na “Agni” at ang kalahati ay “Soma.” Ipinapakita ng talatang ito si Śiva bilang pagsasanib ng magkasalungat na lakas—nakapanghihilakbot at mapagpala—na nagpapahiwatig na ang kaayusan ng sansinukob ay pinananatili ng balanse, hindi ng isang panig lamang.

Verse 142

तैजसी महती दीप्ता देवेभ्यो5स्य शिवा तनु: । भास्वती मानुषेष्वस्य तनुर्घोराग्निरुच्यते

Sinabi ni Vyāsa: Ang mapalad na anyo Niya, nagliliyab sa napakalaking ningning na tila apoy, ay para sa mga diyos. Ngunit sa daigdig ng tao, ang Kaniyang maningning ngunit kakila-kilabot na anyo ay tinatawag na “Agni” (Apoy). Ipinapakita ng talatang ito na ang iisang banal na katotohanan ay nagkakaibang anyo ayon sa daigdig at sa kakayahan ng tumitingin—mapagpala at karapat-dapat sambahin sa isang kalagayan, ngunit nakapanghihilakbot at nakagigimbal sa iba.

Verse 143

ब्रह्मचर्य चरत्येष शिवा यास्य तनुस्तया । यास्य घोरतरा मूर्ति: सर्वानित्ति तयेश्वर:

Sinabi ni Vyāsa: Ang mapalad na anyo ni Śiva, na siyang nag-iingat sa daigdig, ay nananatili sa brahmacarya (mahigpit na disiplina at pagpipigil). Ngunit mayroon din Siyang higit na kakila-kilabot na anyo—sa pamamagitan ng nakapanghihilakbot na pagpapakita na iyon, nilalamon (winawasak) ng Panginoong Śaṅkara ang buong sanlibutan. Itinatampok ng talatang ito ang dalawang tungkuling kosmiko ni Śiva: pag-iingat sa pamamagitan ng pagpipigil, at paglusaw sa pamamagitan ng napakalakas na kapangyarihan.

Verse 144

यन्निर्दहति यत्‌ तीक्ष्णो यदुग्रो यत्‌ प्रतापवान्‌ । मांसशोणितमज्जादो यत्‌ ततो रुद्र उच्यते

Ang diyos na yaon na nagsusunog sa lahat, na sukdulang talim at bangis, at makapangyarihan—na maging laman, dugo, at utak-buto ay nilalapa—kaya nga tinatawag na “Rudra,” sapagkat sa Kaniyang kakila-kilabot na poot, lalo na sa panahon ng pagkalusaw, Siya’y nahahayag.

Verse 145

एष देवो महादेवो यो5सौ पार्थ तवाग्रत: । संग्रामे शात्रवान्‌ निष्नंस्त्वया दृष्ट:ः पिनाकधूक्‌

Sinabi ni Vyāsa: “O Pārtha! Ang nakita mo sa iyong harapan sa larangan ng digmaan—na pumupuksa sa mga mandirigmang kaaway—ay walang iba kundi ang Diyos na si Mahādeva, si Śiva, ang may tangan ng busog na Pināka. O Arjuna, si Śiva mismo ang nagpakita bilang tagapagpuksa ng iyong mga kaaway.”

Verse 146

सिन्धुराजवधार्थाय प्रतिज्ञाते त्वयानघ । कृष्णेन दर्शित: स्वप्रे यस्तु शैलेन्द्रमूर्थनि

Sinabi ni Vyāsa: “O walang dungis! Nang ikaw ay nanumpang papatayin si Haring Sindhu, ang diyos na ipinakita sa iyo ni Panginoong Kṛṣṇa sa panaginip, sa tuktok ng bundok—siya rin yaong si Śaṅkara. Ngayon, sa digmaang ito, siya’y lumalakad sa unahan mo, nangunguna sa daan. Siya rin ang nagkaloob sa iyo ng mga sandatang makalangit, na siyang ipinuksa mo sa mga Dānava.”

Verse 147

एष वै भगवान्‌ देव: संग्रामे याति तेडग्रत: । येन दत्तानि ते<स्त्राणि यैस्त्वया दानवा हता:

Sinabi ni Vyāsa: “Masdan—ang pinagpalang Panginoon, ang banal na Diyos na ito, ay nauuna sa iyo sa digmaan. Siya ang nagkaloob sa iyo ng mga sandatang makalangit, na siyang ipinuksa mo sa mga Dānava.”

Verse 148

धन्यं यशस्यमायुष्य॑ पुण्य॑ वेदैश्व सम्मितम्‌ । देवदेवस्य ते पार्थ व्याख्यातं शतरुद्रियम्‌

Sinabi ni Vyāsa: “O Pārtha, ang Śatarudriya—na ipinaliwanag dito bilang papuri kay Śiva, ang Diyos ng mga diyos—ay mapalad, nagbibigay ng karangalan, nagpapahaba ng buhay, lubhang mapagpala, at sa kabanalan ay maihahambing sa mga Veda. Ito’y isang banal na himno na ang pagbigkas at pag-unawa ay itinuturing na nagpapalago ng kasaganaan, dangal, at kahabaan ng buhay sa pamamagitan ng debosyon sa Kataas-taasang Panginoon.”

Verse 149

सर्वार्थसाथन पुण्यं सर्वकिल्बिषनाशनम्‌ | सर्वपापप्रशमनं सर्वदुःखभयापहम्‌

Ipinahayag ni Vyāsa: “Ang banal na himnong ito ay isang pangkalahatang paraan upang matamo ang mga marapat na layunin. Sa pagbigkas nito, nalilipol ang lahat ng dungis ng kasalanan, napapawi ang bawat sala, at naaalis ang lahat ng uri ng dalamhati at takot.”

Verse 150

चतुर्विधमिदं स्तोत्र यः शुणोति नर: सदा । विजित्य शत्रून्‌ सर्वान्‌ स रुद्रलोके महीयते

Wika ni Vyāsa: Sinumang palaging nakikinig sa apat-na-bahaging himnong ito—na nagpapahayag sa Panginoong Śaṅkara sa Kanyang sari-saring anyo—ay magwawagi sa lahat ng kaaway; at pagkaraang manaig, siya’y pararangalan at itatatag sa daigdig ni Rudra.

Verse 151

चरितं महात्मनो नित्यं सांग्रामिकमिदं स्मृतम्‌ । पठन्‌ वै शतरुद्रीयं शृण्वंश्ष सततोत्थित:

Wika ni Vyāsa: Ito’y inaalala bilang salaysay na laging may bisa at nagdudulot ng tagumpay sa digmaan tungkol sa dakilang Panginoon. Ang sinumang laging gising ang diwa at handa, na bumibigkas at nakikinig sa Śatarudrīya, at sinumang tao na patuloy na sumasamba sa Panginoong Viśveśvara nang may debosyon—kapag nalugod ang Tatlong-Matang Śiva, matatamo niya ang lahat ng mararangal na ninanais.

Verse 152

भक्तो विश्वेश्वरं देव॑ं मानुषेषु च यः सदा । वरान्‌ कामान्‌ स लभते प्रसन्ने उ5यम्बके नर:

Sabi ni Vyāsa: Sinumang tao na laging deboto sa banal na Panginoong Viśveśvara, sumasamba sa Kanya nang may matatag na pananampalataya, ay magkakamit ng mga dakilang biyaya at ninanais na kaloob kapag nalugod si Tryambaka (Śiva).

Verse 153

गच्छ युद्धयस्व कौन्तेय न तवास्ति पराजय: । यस्य मन्त्री च गोप्ता च पार्श्वस्थो हि जनार्दन:

Wika ni Vyāsa: “Humayo ka, O anak ni Kuntī, at makipagdigma. Hindi maaaring mapasaiyo ang pagkatalo, sapagkat sa iyong tabi ay naroon si Janārdana—si Śrī Kṛṣṇa mismo—na iyong tagapayo, tagapagtanggol, at laging kasamang malapit.”

Verse 154

संजय उवाच एवमुकक्‍्त्वार्जुनं संख्ये पराशरसुतस्तदा । जगाम भरतश्रेष्ठ यथागतमरिंदम

Sabi ni Sañjaya: Pagkasabi niya nang gayon kay Arjuna sa larangan ng digmaan, ang anak ni Parāśara (si Vyāsa) ay lumisan, O pinakamainam sa angkan ng Bharata, manlulupig ng mga kaaway—bumalik sa mismong daang kanyang dinaanan sa pagdating.

Verse 155

युद्ध कृत्वा महद्‌ घोरं पज्चाहानि महाबल: । ब्राह्मणो निहतो राजन्‌ ब्रह्मलोकमवाप्तवान्‌,राजन! पाँच दिनोंतक अत्यन्त घोर युद्ध करके महाबली ब्राह्मण द्रोणाचार्य मारे गये और ब्रह्मलोकमें चले गये

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, matapos makipagdigma sa isang dakila at kakila-kilabot na labanan sa loob ng limang araw, ang makapangyarihang Brāhmaṇa na si Droṇācārya ay napatay; at sa kanyang pagbagsak, narating niya ang Brahmaloka.”

Verse 156

स्वधीते यत्‌ फल वेदे तदस्मिन्नपि पर्वणि । क्षत्रियाणामभीरूणां युक्तमत्र महद्‌ यश:

Sinabi ni Sañjaya: “Ang kapakinabangang bunga na nakukuha sa pag-aaral ng Veda ay nakukuha rin sa pagbigkas at pakikinig sa bahaging ito. Dito ay marapat na ipinagdiriwang ang dakilang katanyagan ng mga kṣatriya na walang takot, na lumalaban nang hindi umurong.”

Verse 157

य इदं पठते पर्व शृणुयाद्‌ वापि नित्यश: । स मुच्यते महापापै: कृतैघोरिश्व॒ कर्मभि:,जो प्रतिदिन इस पर्वको पढ़ता अथवा सुनता है, वह पहलेके किये हुए बड़े-बड़े पापों तथा घोर कर्मोसे मुक्त हो जाता है

Sinabi ni Sañjaya: “Ang sinumang palagiang bumibigkas ng bahaging ito, o kahit nakikinig dito araw-araw, ay napapalaya mula sa malalaking kasalanan at sa mga kakila-kilabot na gawang nagawa noon.”

Verse 158

यज्ञावाप्तिब्रद्विणस्येह नित्यं घोरे युद्धे क्षत्रियाणां यशश्नव । शेषौ वर्णों काममिष्टं लभेते पुत्रान्‌ पौत्रान्‌ नित्यमिष्टांस्तथैव

Sinabi ni Sañjaya: “Sa pagbigkas at pakikinig nito nang palagian sa mundong ito, ang isang brāhmaṇa ay nakakamit ang bunga ng yajña; ang isang kṣatriya, sa gitna ng kakila-kilabot na digmaan, ay nakakamit ang tanyag na karangalan. Ang natitirang dalawang varṇa ay nakakamtan din ang ninanais—mga anak, mga apo, at iba pang minamahal na pagpapala.”

Verse 201

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत नारायणास्त्रगोक्षपर्वमें व्यासवाक्य तथा शतरुद्रिय स्घुतिविषयक दो सौ एकवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sinabi ni Sañjaya: “Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Droṇa Parva—lalo na sa bahaging tumatalakay sa pagpapahayag ng sandatang Nārāyaṇa Astra—natapos ang ika-201 kabanata, hinggil sa pahayag ni Vyāsa at sa pagbigkas ng himnong Śatarudrīya.”

Verse 202

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि नारायणास्त्रमोक्षपर्वणि द्वायधिकद्धिशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ा भारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत नारायणास्त्रगोक्षपर्वमें दो सौ दोवाँ अध्याय पूरा हुआ

Wika ni Sanjaya: Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Droṇa Parva, sa bahaging tumatalakay sa pagpapakawala ng sandatang Nārāyaṇa, natatapos ang ika-202 kabanata. (Ito’y pangwakas na tala na nagmamarka ng pagtatapos ng kabanata at naglalagay sa salaysay sa mas malawak na balangkas ng digmaan at katarungan.)

Verse 276

इहलोके सुखं प्राप्य ते यान्ति परमां गतिम्‌ | जो भक्त मनुष्य सदा अनन्यभावसे वरदायक देवता कल्याणस्वरूप

Sinabi ni Vyāsa: Yaong mga nakakamtan ang ligaya sa mundong ito ay tutungo sa pinakadakilang kalagayan. Ang mga taong deboto na, sa di-nahahating pananampalataya, sumasamba sa diyos na nagbibigay-biyaya—si Rudra, ang mapagpala at Panginoon ng lahat, si Umānātha—ay nagtatamo ng kagalingan dito at sa huli’y umaabot sa sukdulang hantungan. Ipinahihiwatig ng aral na ang matatag at tanging debosyon sa Kataas-taasang Panginoon ay nagdudulot ng kapakanan sa daigdig at ng ganap na paglaya.

Verse 493

नीलकण्ठाय पिज्ञाय स्वर्णकेशाय वै नमः । जलपति तथा देवपतिको नित्य नमस्कार है। पूषाके दाँत तोड़नेवाले

Naghandog si Vyāsa ng mahabang pagpupugay kay Śiva: sa Panginoong may bughaw na lalamunan (Nīlakaṇṭha), mapusyaw na kayumanggi at may ginintuang buhok; sa naghahari sa mga tubig at sa Panginoon ng mga diyos. Yumukod siya sa tatlong-matang diyos na nagbibigay-biyaya, na minsang bumali ng mga ngipin ni Pūṣan—paggunita sa kapangyarihan ni Śiva na pumigil sa pagmamataas at magpanatili ng kaayusang kosmiko. Inilalarawan ng himno ang debosyon bilang kanlungang moral sa gitna ng dahas ng digmaan, humihingi ng katatagan, pag-iingat, at lakas na gumagabay sa tama.

Verse 673

पीडयन्त्यधिकं लोक॑ यस्मात्‌ ते वरदर्पिता: । इन्द्रसहित सम्पूर्ण देवताओंने महात्मा भगवान्‌ शंकरसे कहा--'प्रभो! ब्रह्माजीसे वरदान पाकर ये त्रिपुरनिवासी घोर दैत्य सम्पूर्ण जगत्‌को अधिकाधिक पीड़ा दे रहे हैं; क्योंकि वरदान प्राप्त होनेसे उनका घमंड बहुत बढ़ गया है

Dahil sa kaloob na iyon, lalo nilang pinahihirapan ang daigdig. Kaya’t ang lahat ng mga diyos, kasama si Indra, ay nagsabi sa dakilang Bhagavān Śaṅkara: “Panginoon! Ang mababangis na daitya na naninirahan sa Tripura, matapos tumanggap ng biyaya mula kay Brahmā, ay lalo pang nagpapahirap sa buong sanlibutan; sapagkat dahil sa biyayang iyon, labis na lumaki ang kanilang pagmamataas.”

Verse 803

अतिष्ठत्‌ स्थाणुभूत: स सहस्र॑ परिवत्सरान्‌ | पार्थ! उस समय सम्पूर्ण देवता और तपोधन महर्षि भगवान्‌ शंकरकी स्तुति करने लगे। उन भगवानने उस अनुपम एवं दिव्य माहेश्वर स्थान (रथ)-का निर्माण करके उसपर एक हजार वर्षोतक स्थिरभावसे खड़े रहे

Sinabi ni Vyāsa: Tumindig siya na di gumagalaw, gaya ng haligi, sa loob ng isang libong taon. O Pārtha, noon ay nagsimulang pumuri kay Śaṅkara ang lahat ng mga diyos at ang mga maharṣi na may yaman ng tapas. Ang Panginoong iyon, matapos likhain ang isang walang kapantay at dibinong Māheśvara na “luklukan”—ang kanyang karwahe—ay nanatiling nakatindig doon, matatag at di matinag, sa loob ng ganap na isang libong taon. Ipinakikita ng talatang ito ang lakas-etika ng di-natitinag na tapas at ang kapangyarihan ng debosyon na humihila ng banal na presensya at tulong.

Verse 816

त्रिपर्वणा त्रिशल्येन तदा तानि बिभेद सः । जब वे तीनों पुर आकाशमें एकत्र हुए, तब उन्होंने तीन गाँठ और तीन फलवाले बाणसे उन तीनों पुरोंको विदीर्ण कर डाला

Sinabi ni Vyāsa: Nang sa takdang sandali ay magsama-sama sa langit ang tatlong lungsod na lumulutang, tinuhog at winasak niya ang mga iyon sa iisang palaso na may tatlong dugtungan at tatlong talim—isang gawaing nagpapakita ng mapagpasiyang lakas na may disiplina, nakatuon sa pag-aalis ng isang mabigat na panganib.

Verse 823

शरं कालाग्निसंयुक्त विष्णुसोमसमायुतम्‌ । उस समय दानव उन नगरोंकी ओर और कालाग्निसे संयुक्त एवं विष्णु तथा सोमकी शक्तिसे सम्पन्न उस बाणकी ओर भी आँख उठाकर देख न सके

Sinabi ni Vyāsa: Isang palaso—pinag-isa sa tumutupok na lakas ng Apoy ni Kāla at pinalakas ng kapangyarihan nina Viṣṇu at Soma—ay naging napakalupit at napakabigat na hindi man lamang maitaas ng mga Dānava ang kanilang mga mata upang tumingin sa mga lungsod na iyon, ni sa nagliliyab na palasong iyon mismo. Ipinakikita ng tagpong ito na ang adharma, kapag hinarap ang kapangyarihang pinahintulutan ng mga diyos, ay gumuho hindi lamang sa labanan kundi maging sa tapang at sa mismong pagtanaw.

Verse 956

अयं श्रेष्ठ इति ज्ञात्वा ववन्दे तं पितामह: । तदनन्तर ब्रह्माजीने निकट जाकर भगवान्‌ महेश्वरको देखा और ये ही सबसे श्रेष्ठ हैं, ऐसा जानकर उनकी वन्दना की

Nang matanto niyang, “Ito ang pinakadakila,” yumukod ang Matandang Ninuno at sumamba sa kanya. Pagkaraan, lumapit siya sa banal na luklukan/kaluban na kaugnay ni Brahmā (ang balat ni Brahmā) at namasdan ang Mapalad na Maheśvara (Śiva); at sa pagkaalam na, “Siya nga ang pinakamataas sa lahat,” naghandog siya ng marangal na pagpupugay.

Verse 1116

स मोचयति सुप्रीतः शरण्य: शरणागतान्‌ । जो सब प्रकारकी ग्रहबाधाओंसे पीड़ित हैं और सम्पूर्ण पापोंमें डूबे हुए हैं

Sinabi ni Vyāsa: Ang Panginoong kanlungan ng lahat, kapag lubhang nalulugod, ay nagliligtas sa mga lumalapit na humihingi ng kanlungan. Maging yaong pinahihirapan ng sari-saring salot—mula sa masasamang impluwensiya ng mga bituin at planeta hanggang sa panggigipit ng mga nilalang-dilim—at nalulunod sa lahat ng kasalanan, kung sila’y darating upang sumilong, sa biyaya ni Śiva na mapagmahal sa mga sumasaklolo, sila’y pinalalaya sa kasalanan at pagdurusa.

Verse 1126

स ददाति मनुष्येभ्य: स चैवाक्षिपते पुन: । वे ही प्रसन्न होनेपर मनुष्योंको आयु, आरोग्य, ऐश्वर्य, धन और प्रचुरमात्रामें मनोवांछित पदार्थ देते हैं तथा वे ही कुपित होनेपर फिर उन सबका संहार कर डालते हैं

Sinabi ni Vyāsa: Sila ang nagbibigay sa mga tao, at sila rin ang muling bumabawi. Kapag nalulugod, ipinagkakaloob nila ang mahabang buhay, kalusugan, paghahari, kayamanan, at saganang mga ligayang ninanais ng puso; ngunit kapag nagagalit, ang kapangyarihang iyon din ang muling sumisira sa lahat ng ito.

Verse 3636

सहस्रबाहवे चैव सहस्रचरणाय च । जिनके बहुत-से रूप हैं

Naghandog si Vyāsa ng mapitagang pagpupugay kay Panginoong Śaṅkara—yaong may sanlibong bisig at sanlibong paa; yaong may di-mabilang na anyo; tagapangalaga ng daigdig, subalit nananatiling walang kapit at mapagpakasakit, na suot lamang ang payak na bahag ng isang asceta. May sanlibong ulo, sanlibong mata, sanlibong kamay at sanlibong paa—sa Kanya, kay Bhagavān Śaṅkara, ang aking pagyukod.

Verse 9436

सप्रजापतय: सर्वे बालार्कसदृशप्रभम्‌ । उस बालकके रूपमें ये सर्वलोकेश्वर प्रभु भगवान्‌ महादेव ही थे, किंतु प्रजापतियोंसहित सम्पूर्ण देवता बालसूर्यके सदृश कान्तिमान्‌ उन जगदीश्वरको पहचान न सके

Wika ni Vyāsa: Nakita ng lahat ng Prajāpati ang isang nilalang na nagniningning na tila bagong sikat na araw. Ngunit ang anyong-batang iyon ay walang iba kundi si Bhagavān Mahādeva mismo—ang Panginoon, ang naghahari sa lahat ng daigdig. Gayunman, maging ang buong kapulungan ng mga diyos kasama ang mga Prajāpati ay hindi nakilala ang maningning na Jagadīśvara.