Adhyaya 7

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ५१ श्लोक हैं) ऑपन--#रात< बक। ] अत्शऑशाए:<ह सप्तमो<्ध्याय: कर्मोके फलका वर्णन युधिछिर उवाच कर्मणां च समस्तानां शुभानां भरतर्षभ । फलानि महतां श्रेष्ठ प्रब्रूहि परिपृच्छत:,युधिष्ठिरने पूछा-महापुरुषोंमें प्रधान भरतश्रेष्ठ! अब मैं समस्त शुभ कर्मोके फल क्या हैं? यह पूछ रहा हूँ, अत: यही बताइये

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O toro sa mga Bharata, o pinakamainam sa mga dakila—sabihin mo sa akin, sapagkat tuwiran akong nagtatanong: anong mga bunga ang nagmumula sa lahat ng mabubuting gawa?”

Verse 2

भीष्म उवाच हन्त ते कथयिष्यामि यन्मां पृच्छसि भारत । रहस्यं यदृषीणां तु तच्छृणुष्व युधिष्ठिर । या गति: प्राप्यते येन प्रेत्यभावे चिरेप्सिता,भीष्मजीने कहा--भरतनन्दन युधिष्ठिर! तुम मुझसे जो कुछ पूछ रहे हो, यह ऋषियोंके लिये भी रहस्यका विषय है; किंतु मैं तुम्हें बतला रहा हूँ। सुनो, मरनेके बाद जिस मनुष्यको जैसी चिर अभिलषित गति मिलती है, उसका भी वर्णन करता हूँ

Wika ni Bhishma: “Mabuti, O Bharata, sasabihin ko ang itinatanong mo. Ito’y bagay na itinuturing na lihim maging sa mga rishi; ngunit makinig ka, O Yudhiṣṭhira. Ilalarawan ko ang matagal nang minimithing hantungan na natatamo ng tao pagkamatay, at ang paraan kung paano ito nararating.”

Verse 3

येन येन शरीरेण यद्‌ यत्‌ कर्म करोति यः । तेन तेन शरीरेण तत्‌ तत्‌ फलमुपाश्चुते,मनुष्य जिस-जिस (स्थूल या सूक्ष्म) शरीरसे जो-जो कर्म करता है उसी-उसी शरीरसे उस-उस कर्मका फल भोगता है

Wika ni Bhīṣma: “Anumang gawa ang gawin ng tao sa pamamagitan ng alinmang katawan—magaspang man o maselan—sa mismong katawang iyon niya nararanasan ang katumbas na bunga. Kaya’t ang bunga ng mga gawa ay hindi nagkataon lamang: bumabalik ito sa gumawa ayon sa anyo ng pagkakatawang ginamit sa paggawa, na nagpapatibay sa batas ng moral na sanhi-at-bunga at sa pananagutang pansarili.”

Verse 4

यस्यां यस्यामवस्थायां यत्‌ करोति शुभाशुभम्‌ | तस्यां तस्यामवस्थायां भुद्धक्ते जन्मनि जन्मनि,जिस-जिस अवस्थामें वह जो-जो शुभ या अशुभ कर्म करता है, प्रत्येक जन्मकी उसी- उसी अवस्थामें वह उसका फल भोगता है

Wika ni Bhishma: “Sa alinmang kalagayan o yugto ng buhay na gawin ng tao ang mabuti o masama, sa kapanganakan at kapanganakan, sa gayong uri ring kalagayan niya mararanasan ang bunga nito—kaya ang karma’y namumunga ayon sa kundisyong pinaggawan nito.”

Verse 5

न नश्यति कृतं कर्म सदा पज्चेन्द्रियैरिह । ते हास्य साक्षिणो नित्यं पष्ठ आत्मा तथैव च,पाँचों इन्द्रियोंद्रारा किया हुआ कर्म कभी नष्ट नहीं होता है। वे पाँचों इन्द्रियाँ और छठा मन--ये उस कर्मके साक्षी होते हैं

Wika ni Bhīṣma: Ang gawang isinagawa rito sa pamamagitan ng limang pandama ay hindi kailanman tunay na nawawala. Ang limang pandamang iyon ang laging mga saksi nito, at gayundin ang ikaanim—ang panloob na sarili (isip/kamalayan sa loob)—na walang tigil na nagmamasid. Kaya kahit walang panlabas na hukom, nananatiling may pananagutang moral ang mga gawa, sapagkat dala at pinatutunayan ito sa loob mismo ng gumagawa.

Verse 6

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें दैव और पुरुषार्थका निर्देशविषयक छठा अध्याय पूरा हुआ,चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद्‌ वाचं दद्याच्च सूनृताम्‌ । अनुव्रजेदुपासीत स यज्ञ: पञ्चदक्षिण: अतः मनुष्यको उचित है कि यदि कोई अतिथि घरपर आ जाय तो उसको प्रसन्न दृष्टिसे देखे। उसकी सेवामें मन लगावे। मीठी बोली बोलकर उसे संतुष्ट करे। जब वह जाने लगे तो उसके पीछे-पीछे कुछ दूरतक जाय और जबतक वह रहे उसके स्वागत-सत्कारमें लगा रहे >-ये पाँच काम करना गृहस्थके लिये पाँच प्रकारकी दक्षिणाओंसे युक्त यज्ञ कहलाता है

Wika ni Bhīṣma: “Kapag may panauhing dumating, maghandog ng masayang tingin; maghandog ng isip sa masinop na paglilingkod; at maghandog ng salitang banayad at tapat. Sa pag-alis niya, ihatid siya nang kaunti; at habang siya’y nananatili, manatiling nakatuon sa paggalang at pagtanggap. Ang limang gawaing ito, kapag isinagawa ng maybahay, ay isang yajña na may limang dakṣiṇā—araw-araw na handog ng pagkamapagpatuloy at wastong asal.”

Verse 7

यो दद्यादपरिक्लिष्टमन्नमध्वनि वर्तते | श्रान्तायादृष्टपूर्वाय तस्य पुण्यफलं महत्‌,जो थके-माँदे अपरिचित पथिकको प्रसन्नतापूर्वक अन्न दान करता है, उसे महान्‌ पुण्यफलकी प्राप्ति होती है राजन! शुभ और अशुभ फलकी प्राप्तिके विषयमें महर्षि व्यासने ये सब बातें बतायी थीं, जिन्हें मैंने इस समय तुमसे कहा है। अब और क्या सुनना चाहते हो? ।। इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि कर्मफलिकोपाख्याने सप्तमो<थध्याय:

Wika ni Bhīṣma: Sinumang nasa paglalakbay at nagkakaloob ng maayos na pagkain, nang walang pag-aatubili at walang bigat sa loob, sa isang pagod na manlalakbay na hindi pa niya nakikilala—dakila ang kanyang gantimpalang kabutihan. Pinupuri ng aral ang kusang-loob na pagkamapagpatuloy sa mga estrangherong nasa kagipitan: ang payak na pagpapakain, kung ihahandog nang walang pag-aalinlangan at hindi nagpapahirap sa nagbibigay, ay nagbubunga ng saganang gantimpalang espirituwal.

Verse 8

स्थण्डिलेषु शयानानां गृहाणि शयनानि च । चीरवल्कलसंवीते वासांस्याभरणानि च,जो वानप्रस्थी वेदीपर शयन करते हैं उन्हें जन्मान्तरमें उत्तम गृह और शग्याकी प्राप्ति होती है। जो चीर और वल्कल वस्त्र पहनते हैं उन्हें दूसरे जन्ममें उत्तम वस्त्र और उत्तम आभूषणोंकी प्राप्ति होती है

Wika ni Bhīṣma: Yaong mga naninirahang ascetic sa gubat na natutulog sa hubad na lupa ay gagantimpalaan sa susunod na kapanganakan ng mabubuting tahanan at komportableng higaan. At yaong nagbibihis ng magaspang na balat-kahoy at basahang damit ay magkakamit sa ibang buhay ng mararangyang kasuotan at karapat-dapat na palamuti. Kaya itinuturo na ang kusang pagtitiis at kasimplehan, ayon sa dharma, ay nagbubunga ng mabuting bunga.

Verse 9

वाहनानि च यानानि योगात्मनि तपोधने । अग्नीनुपशयानस्य राज्ञ: पौरुषमेव च,जिसका चित्त योगयुक्त होता है उस तपोधन पुरुषको दूसरे जन्ममें अच्छे-अच्छे वाहन और यान उपलब्ध होते हैं तथा अग्निकी उपासना करनेवाले राजाको जन्मान्तरमें पौरुषकी प्राप्ति होती है

Wika ni Bhīṣma: Para sa ascetic na mayaman sa pagtitiyaga (tapo-dhana) na ang isip ay nakatatag sa yoga, sa susunod na kapanganakan ay magkakaroon ng mahuhusay na sasakyan at karwahe. At para sa haring tapat sa pagsamba at pag-aalaga sa mga sagradong apoy, sa ibang buhay ay matatamo ang pौरुष—lakas ng loob at lakas na pangbayani. Iniuugnay ng aral ang panloob na disiplina at pananagutang ritwal sa katumbas na bunga, at binibigyang-diin na ang matuwid na pagsasanay ang humuhubog sa magiging kalagayan sa hinaharap.

Verse 10

रसानां प्रतिसंहारे सौभाग्यमनुगच्छति । आमिषप्रतिसंहारे पशून्‌ पुत्रांश्व विन्दति,रसोंका परित्याग करनेसे सौभाग्यकी और मांसका त्याग करनेसे पशुओं तथा पुत्रोंकी प्राप्ति होती है

Wika ni Bhishma: “Sa pagpipigil at pagtalikod sa pagkalulong sa lasa, sinusundan ang tao ng mabuting kapalaran. Sa pagpipigil at pagtalikod sa karne, nakakamit niya ang mga alagang hayop at gayundin ang mga anak na lalaki.”

Verse 11

अवाक्शिरास्तु यो लम्बेदुदवासं च यो वसेत्‌ । सततं चैकशायी य: स लभेतेप्सितां गतिम्‌,जो तपस्वी नीचे सिर करके लटकता है अथवा जलमें निवास करता है; तथा जो सदा ही अकेला सोता (तब्रह्मचर्यका पालन करता) है, वह मनोवांछित गतिको प्राप्त होता है

Wika ni Bhishma: “Ang sinumang nakabitin na nakayuko ang ulo, o naninirahan sa tubig, at laging natutulog nang mag-isa—namumuhay sa mahigpit na pagpipigil (brahmacarya)—ang gayong asceta ay makaaabot sa minimithing hantungan.”

Verse 12

पाद्यमासनमेवाथ दीपमन्नं प्रतिश्रयम्‌ । दद्यादतिथिपूजार्थ स यज्ञ: पजचदक्षिण:,जो अतिथिको पैर धोनेके लिये जल, बैठनेके लिये आसन, प्रकाशके लिये दीपक, खानेके लिये अन्न और ठहरनेके लिये घर देता है, इस प्रकार अतिथिका सत्कार करनेके लिये इन पाँच वस्तुओंका दान 'पंचदक्षिण यज्ञ” कहलाता है

Wika ni Bhishma: “Upang parangalan ang panauhin, maghandog ng tubig na pampaghugas ng paa, upuan, lampara para sa liwanag, pagkain, at matutuluyan. Ang limang handog na ito sa pagkamapagpatuloy ay tinatawag na ‘sakripisyong may limang kaloob’ (pañca-dakṣiṇā-yajña).”

Verse 13

वीरासनं वीरशय्यां वीरस्थानमुपागत: । अक्षयास्तस्य वै लोका: सर्वकामगमास्तथा,जो वीरासन रणभूमिमें जाकर वीरशय्या (मृत्यु)-को प्राप्त हो वीरस्थान (स्वर्गलोक) में जाता है, उसे अक्षय लोकोंकी प्राप्ति होती है। वे लोक सम्पूर्ण कामनाओंकी प्राप्ति करानेवाले होते हैं

Ang sinumang tumungo sa vīrāsana—luklukan ng mandirigma—sa larangan ng digmaan, at umabot sa vīra-śayyā, ang kamatayan ng bayani, at makarating sa vīra-sthāna, ang daigdig ng langit ng mga bayani, ay magkakamit ng mga mundong di-nauubos. Ang mga mundong iyon ay nagbibigay-kaganapan sa lahat ng ninanais.

Verse 14

धनं लभेत दानेन मौनेनाज्ञां विशाम्पते । उपभोगांश्व तपसा ब्रद्मचर्येण जीवितम्‌,प्रजानाथ! मनुष्य दानसे धन पाता है, मौन-व्रतके पालनसे दूसरोंद्वारा आज्ञापालन करानेकी शक्ति प्राप्त करता है, तपस्यासे भोग और ब्रह्मचर्य-पालनसे जीवन (आयु)-की उपलब्धि होती है

Wika ni Bhishma: “O panginoon ng bayan, ang yaman ay nakakamit sa pagbibigay; sa panatang katahimikan (mauna) nakakamit ang kapangyarihang sundin ang utos; sa pag-aayuno at pagdurusa (tapas) nakakamit ang mga kaluguran; at sa pagsunod sa brahmacarya nakakamit ang buhay—kahabaan ng araw at lakas-buhay. Kaya ang bawat disiplina, kapag isinagawa ayon sa dharma, ay nagbubunga ng nararapat nitong bunga.”

Verse 15

रूपमैश्वर्यमारोग्यमहिंसाफलम श्षुते । फलमूलाशिनो राज्यं स्वर्ग: पर्णाशिनां भवेत्‌,अहिंसा धर्मके आचरणसे रूप, ऐश्वर्य और आरोग्यरूपी फलकी प्राप्ति होती है। फल- मूल खानेवालेको राज्य और पत्ते चबाकर रहनेवालेको स्वर्गकी प्राप्ति होती है

Wika ni Bhīṣma: Mula sa ahiṁsā (hindi pananakit) nakakamit ang bunga ng kagandahan, kasaganaan, at kalusugan. Ang nabubuhay sa prutas at ugat ay nagkakamit ng paghahari, at ang namumuhay sa mga dahon ay nagkakamit ng langit. Kaya’t pinupuri ang disiplinadong pagpipigil, lalo na ang ahiṁsā, bilang makapangyarihang gawang-etikal na nagbubunga ng kaginhawahang makamundo at mas mataas na gantimpalang espirituwal.

Verse 16

प्रायोपवेशिनो राजन्‌ सर्वत्र सुखमुच्यते । गवाढ्य: शाकदीक्षायां स्वर्गगामी तृणाशन:,राजन! जो आमरण अनशनका व्रत लेकर बैठता है उसके लिये सर्वत्र सुख बताया गया है। शाकाहारकी दीक्षा लेनेपर गोधनकी प्राप्ति होती है और तृण खाकर रहनेवाला पुरुष स्वर्गलोकमें जाता है

Wika ni Bhīṣma: O hari, ang nag-uupo sa panatang prāyopaveśa (pag-aayuno hanggang kamatayan) ay sinasabing may ligaya sa lahat ng dako. Sa pagtanggap ng dīkṣā ng pagkain ng gulay (śākāhāra), nakakamit ang yaman na kawan ng baka; at ang nabubuhay sa damo ay napaparoon sa langit.

Verse 17

स्त्रियस्त्रिषवर्णं स्नात्वा वायुं पीत्वा क्रतुं लभेत्‌ । स्वर्ग सत्येन लभते दीक्षया कुलमुत्तमम्‌,स्त्री-सम्बन्धी भोगोंका परित्याग करके त्रिकाल स्नान करते हुए वायु पीकर रहनेसे यज्ञका फल प्राप्त होता है। सत्यसे मनुष्य स्वर्गको और दीक्षासे उत्तम कुलको पाता है

Wika ni Bhīṣma: Sa pagtalikod sa mga kaligayahang kaugnay ng babae, sa pagligo sa tatlong itinakdang oras, at sa pamumuhay na tila “umiinom ng hangin” (sukdulang pagpipigil), nakakamit ang kabutihang-katumbas ng isang yajña. Sa katotohanan, nakakamit ng tao ang langit; at sa dīkṣā (banal na disiplina ng panata), nakakamit niya ang marangal na angkan—ibig sabihin, mataas na dangal at dalisay na tradisyon ng pamilya.

Verse 18

सलिलाशी भवेद्‌ यस्तु सदाग्नि: संस्कृतो द्विज: । मनुं साधयतो राज्यं नाकपृष्ठमनाशके,जो ब्राह्मण सदा जल पीकर रहता है, अग्निहोत्र करता है और मन्त्र-साधनामें संलग्न रहता है, उसे राज्य मिलता है और निराहारखरत करनेसे मनुष्य स्वर्गलोकमें जाता है

Wika ni Bhīṣma: Ang mahusay na nahubog na dvija (ang “dalawang ulit na isinilang”) na nabubuhay sa tubig lamang, laging nag-iingat ng mga banal na apoy at nagsasagawa ng agnihotra, at masigasig sa disiplinadong pagsasanay ng mga mantra, ay nagkakamit ng paghahari habang itinataguyod ang kautusan ni Manu. At sa pagtupad ng panatang pag-aayuno (pag-iwas sa pagkain), nararating ng tao ang daigdig ng langit.

Verse 19

उपवासं च दीक्षायामभिषेकं च पार्थिव । कृत्वा द्वादश वर्षाणि वीरस्थानाद्‌ विशिष्यते,पृथ्वीनाथ! जो पुरुष बारह वर्षोतकके लिये व्रतकी दीक्षा लेकर अन्नका त्याग करता और तीर्थोमें स्नान करता रहता है, उसे रणभूमिमें प्राण त्यागनेवाले वीरसे भी बढ़कर उत्तम लोककी प्राप्ति होती है

Wika ni Bhīṣma: O hari, ang taong tumatanggap ng dīkṣā (panatang inisasyon), namumuhay sa pag-aayuno at pagtalikod sa pagkain, at patuloy na naliligo sa mga tīrtha (banal na pook) sa loob ng labindalawang taon, ay nagkakamit ng mas mataas na kalagayan kaysa maging sa mandirigmang nagbuwis ng buhay sa larangan ng digmaan.

Verse 20

अधीत्य सर्ववेदान्‌ वै सद्यो दुःखादू विमुच्यते । मानसं हि चरन्‌ धर्म स्वर्गलोकमुपाश्ुते,जो सम्पूर्ण वेदोंका अध्ययन कर लेता है, वह तत्काल दु:ःखसे मुक्त हो जाता है तथा जो मनसे धर्मका आचरण करता है, उसे स्वर्गलोककी प्राप्ति होती है

Wika ni Bhishma: “Ang sinumang ganap na nakapagsanay at nakapag-aral ng lahat ng Veda ay agad na napapalaya sa dalamhati. At ang nagsasagawa ng dharma sa kalooban—sa pamamagitan ng disiplina ng isip—ay nakakamit ang daigdig ng langit.”

Verse 21

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्य॑ति जीर्यत: । योडसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजत: सुखम्‌,खोटी बुद्धिवाले पुरुषोंके लिये जिसका त्याग करना कठिन है, जो मनुष्यके जीर्ण हो जानेपर भी स्वयं जीर्ण नहीं होती तथा जो प्राणनाशक रोगके समान सदा कष्ट देती रहती है, उस तृष्णाका त्याग कर देनेवाले पुरुषको ही सुख मिलता है

Wika ni Bhishma: “Ang pagnanasa—na mahirap talikdan ng mga naliligaw ang isip, na hindi tumatanda kahit tumanda na ang tao, at laging nagpapahirap na parang sakit na pumapatay—tanging ang nakapagtatakwil sa uhaw na iyon ang nakakamit ng tunay na ligaya.”

Verse 22

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम्‌ | एवं पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति,जैसे बछड़ा हजारों गौओंके बीचमें अपनी माताको ढूँढ़ लेता है, उसी प्रकार पहलेका किया हुआ कर्म भी कर्ताको पहचानकर उसका अनुसरण करता है

Wika ni Bhishma: “Gaya ng guya na kahit nasa gitna ng sanlibong baka ay natatagpuan ang sariling ina, gayon din ang gawang nagawa noon: kinikilala nito ang gumawa at sinusundan siya.”

Verse 23

अचोटद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च । स्वकाल नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुरा कृतम्‌,जैसे फूल और फल किसीकी प्रेरणा न होनेपर भी अपने समयका उल्लंघन नहीं करते --ठीक समयपर फूलने-फलने लग जाते हैं, वैसे ही पहलेका किया हुआ कर्म भी समयपर फल देता ही है

Wika ni Bhishma: “Gaya ng mga bulaklak at bunga na kahit hindi udyukan ay hindi lumalampas sa takdang panahon, kundi namumulaklak at nahihinog sa tamang oras; gayon din ang gawang nagawa noon—tiyak na magbubunga pagdating ng panahon nito.”

Verse 24

जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यत: । चक्षु:श्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका न तु जीर्यते,मनुष्यके जीर्ण (जराग्रस्त) होनेपर उसके केश जीर्ण होकर झड़ जाते हैं, वृद्ध पुरुषके दाँत भी टूट जाते हैं, नेत्र और कान भी जीर्ण होकर अन्धे-बहरे हो जाते हैं। केवल तृष्णा ही जीर्ण नहीं होती है (वह सदा नयी-नवेली बनी रहती है)

Wika ni Bhishma: “Kapag tumatanda ang tao, nalalanta at nalalagas ang buhok; nabubulok din ang mga ngipin sa paglipas ng edad. Humihina rin ang mga mata at tainga. Ngunit ang pagnanasa lamang ang hindi tumatanda—lagi itong tila bago.”

Verse 25

येन प्रीणाति पितरं तेन प्रीत: प्रजापति: । प्रीणाति मातरं येन पृथिवी तेन पूजिता

Wika ni Bhīṣma: Sa anumang asal na nagpapasaya sa ama, sa gayon din nalulugod si Prajāpati, ang Panginoon ng mga nilalang. At sa anumang asal na nagpapasaya sa ina, sa gayon din pinararangalan ang Daigdig mismo.

Verse 26

सर्वे तस्यादृता धर्मा यस्यैते त्रय आदृता: । अनादूृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफला: क्रिया:,जिसने इन तीनोंका आदर किया, उसके द्वारा सभी धर्मोका आदर हो गया और जिसने इन तीनोंका अनादर कर दिया, उसकी सम्पूर्ण यज्ञादिक क्रियाएँ निष्फल हो जाती हैं

Wika ni Bhīṣma: Ang sinumang gumagalang sa tatlong ito, ay para na ring gumagalang sa lahat ng anyo ng dharma. Ngunit ang sinumang nagpapabaya sa tatlong ito, ang lahat ng kanyang gawa—mga handog, mga ritwal, at iba pa—ay nagiging walang bunga.

Verse 27

वैशम्पायन उवाच भीष्मस्यैतद्‌ वचःश्रुत्वा विस्मिता: कुरुपुड्रवा: । आसन प्रहृष्टमनस: प्रीतिमन्तो5भवंस्तदा,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! भीष्मजीकी यह बात सुनकर समस्त श्रेष्ठ कुरुवंशी आश्वर्यचकित हो उठे। सबके मनमें हर्षजनित उल्लास भर गया। उस समय सभी बड़े प्रसन्न हुए

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang marinig ang mga salitang iyon ni Bhīṣma, ang mga pinakamararangal sa angkan ng Kuru ay namangha. Napuno ng masiglang galak ang kanilang mga puso, at sa sandaling iyon silang lahat ay lubhang nasiyahan.

Verse 28

भीष्म उवाच यन्मन्त्रे भवति वृथोपयुज्यमाने यत्‌ सोमे भवति वृथाभिषूयमाणे । यच्चाग्नौ भवति वृथाभिटृ्‌यमाने तत्‌ सर्व भवति वृथाभिधीयमाने,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठिर! वेदमन्त्रोंका व्यर्थ (अशुद्ध) उपयोग (उच्चारण) करनेपर जो पाप लगता है, सोमयागको दक्षिणा आदि न देनेके कारण व्यर्थ कर देनेपर जो दोष लगता है तथा विधि और मन्त्रके बिना अग्निमें निरर्थक आहुति देनेपर जो पाप होता है; वह सारा पाप मिथ्या भाषण करनेसे प्राप्त होता है

Wika ni Bhīṣma: “Yudhiṣṭhira! Ang kasalanang dulot ng maling paggamit ng mga mantra ng Veda, ang kapintasan kapag ang Soma-yajña ay nauuwi sa wala dahil sa di-wastong pagsasagawa at pagpapabaya sa nararapat na mga kaloob, at ang kasalanang dulot ng paghahandog sa apoy nang walang ritwal at mantra—ang lahat ng iyon ay siya ring kasamaan na napapasa sa nagsasalita ng kasinungalingan.”

Verse 29

इत्येतदृषिणा प्रोक्तमुक्तवानस्मि यद्‌ विभो । शुभाशुभफलप्राप्ती किमत: श्रोतुमिच्छसि

Wika ni Bhīṣma: “O makapangyarihan, nasabi ko na ang ipinahayag ng pantas na rishi. Tungkol sa pagkamit ng mabuti at masamang bunga, ano pa ang nais mong marinig?”

Verse 253

येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद्‌ ब्रह्म पूजितम्‌ । मनुष्य जिस व्यवहारसे पिताको प्रसन्न करता है, उससे भगवान्‌ प्रजापति प्रसन्न होते हैं। जिस बर्तावसे वह माताको सन्तुष्ट करता है, उससे पृथ्वी देवीकी भी पूजा हो जाती है तथा जिससे वह उपाध्यायको तृप्त करता है, उसके द्वारा परब्रह्म परमात्माकी पूजा सम्पन्न हो जाती है

Wika ni Bhīṣma: Sa anumang asal na nagpapasaya sa guro, sa asal ding iyon sinasamba ang Kataas-taasang Brahman. Kaya ang paggalang at pagpapalugod sa preseptor ay hindi lamang kagandahang-asal sa lipunan, kundi isang gawaing-dharma na nagiging pinakamataas na pagdakila sa espiritu.