Adhyaya 132

Verse 1

अपना बछ। है २ २4 सप्तविशर्त्याधिेकशततमो< ध्याय: अग्नि, लक्ष्मी, अंगिरा, गार्ग्य, धौम्य तथा जमदगन्निके द्वारा धर्मके रहस्यका वर्णन विभावयुरुवाच सलिलस्यागउ्जलिं पूर्णमक्षताश्व घृतोत्तरा: । सोमस्योत्तिष्ठमानस्य तज्जलं चाक्षतांश्व॒ तान्‌,अग्निदेवने कहा--जो मनुष्य पूर्णिमा तिथिको चन्द्रोदयके समय चन्द्रमाकी ओर मुँह करके उन्हें जलकी भरी हुई एक अंजलि घी और अक्षतके साथ भेंट करता है, उसने अनिनिहोत्रका कार्य सम्पन्न कर लिया। उसके द्वारा गार्हपत्य आदि तीनों अग्नियोंको भलीभाँति आहुति दे दी गयी

Wika ni Bhīṣma: Kapag sumisikat ang Buwan, kung ang isang tao ay humarap sa Buwan at maghandog ng isang punô na dakot ng tubig (anjali) na may kasamang ghee at akṣata (mga butil na buo), ang handog na iyon ay itinuturing na nakatupad na sa tungkulin ng Agnihotra. Sa gawa ring iyon, ang tatlong banal na apoy—gaya ng Gārhapatya at ang iba pa—ay itinuturing na napakain at nasiyahan sa mga alay.

Verse 2

स्थितो हााभिमुखो मर्त्य: पौर्णमास्यां बलिं हरेत्‌ । अग्निकार्य कृतं तेन हुताश्चास्याग्नयस्त्रय:,अग्निदेवने कहा--जो मनुष्य पूर्णिमा तिथिको चन्द्रोदयके समय चन्द्रमाकी ओर मुँह करके उन्हें जलकी भरी हुई एक अंजलि घी और अक्षतके साथ भेंट करता है, उसने अनिनिहोत्रका कार्य सम्पन्न कर लिया। उसके द्वारा गार्हपत्य आदि तीनों अग्नियोंको भलीभाँति आहुति दे दी गयी

Wika ni Bhīṣma: Kung sa gabi ng kabilugan ng buwan ang isang tao ay tumayo, humarap sa bilog na Buwan, at maghandog ng bali—isang alay—kung gayon, sa gawaing iyon ay itinuturing na natupad niya ang nararapat na ritwal ng apoy; at ang kaniyang tatlong banal na apoy ay itinuturing ding napakain nang wasto sa mga handog.

Verse 3

वनस्पति च यो हन्यादमावास्यामबुद्धिमान्‌ । अपि होकेन पत्रेण लिप्यते ब्रह्म॒हत्यया,जो मूर्ख अमावास्याके दिन किसी वनस्पतिका एक पत्ता भी तोड़ता है, उसे ब्रह्महत्याका पाप लगता है

Wika ni Bhīṣma: “Kung ang isang hangal ay manakit ng punò sa araw ng Amāvāsyā (bagong buwan), kahit sa pagkapitas lamang ng isang dahon, siya’y nadudungisan ng kasalanang brahmahatyā—ang pinakamabigat na paglabag.”

Verse 4

दन्तकाष्ठ॑ तु यः खादेदमावास्यामबुद्धिमान्‌ | हिंसितश्रन्द्रमास्तेन पितरश्रोद्धिजन्ति च,जो बुद्धिहीन मानव अमावास्या तिथिको दन्तधावन काष्ठ चबाता है, उसके द्वारा चन्द्रमाकी हिंसा होती है और पितर भी उससे उद्िग्न हो उठते हैं

Wika ni Bhīṣma: Ang hangal na gumagamit ng patpat na panlinis ng ngipin (dantakāṣṭha) sa araw ng Amāvāsyā (bagong buwan) ay gumagawa ng paglabag na sinasabing nakapipinsala sa Buwan; at ang mga Pitṛ—mga espiritu ng mga ninuno—ay nababagabag din sa gayong asal.

Verse 5

हव्यं न तस्य देवाश्च प्रतिगृह्नन्ति पर्वसु । कुप्यन्ते पितरश्चास्य कुले वंशो5स्य हीयते,पर्वके दिन उसके दिये हुए हविष्यको देवता नहीं ग्रहण करते हैं। उसके पितर भी कुपित हो जाते हैं और उसके कुलमें वंशकी हानि होती है

Wika ni Bhishma: “Sa mga banal na araw ng pagdiriwang, hindi tinatanggap ng mga diyos ang mga handog (havis) na iniaalay ng gayong tao. Nagagalit din ang kanyang mga ninuno, at sa loob ng kanyang angkan ay humihina at nalalagas ang lahi.”

Verse 6

श्रीरुवाच प्रकीर्ण भाजनं यत्र भिन्नभाण्डमथासनम्‌ । योषितश्वैव हन्यते कश्मलोपहते गृहे,लक्ष्मी बोलीं--जिस घरमें सब पात्र इधर-उधर बिखरे पड़े हों, बर्तन फ़ूटे और आसन फटे हों तथा जहाँ स्त्रियाँ मारी-पीटी जाती हों, वह घर पापके कारण दूषित होता है। पापसे दूषित हुए उस गृहसे उत्सव और पर्वके अवसरोंपर देवता और पितर निराश लौट जाते हैं-- उस घरकी पूजा नहीं स्वीकार करते

Sinabi ni Śrī (Lakṣmī): “Ang bahay na nagkalat ang mga sisidlan, basag ang mga kasangkapan, punit maging ang mga upuan, at kung saan sinasaktan at inaabuso ang mga babae—ang gayong tahanan ay nadungisan ng kasalanan. Mula sa sambahayang marumi sa ganitong paraan, sa mga panahon ng pagdiriwang at banal na pagtalima, ang mga diyos at ang mga ninuno ay tumatalikod na bigo; hindi nila tinatanggap ang pagsamba roon.”

Verse 7

देवता: पितरश्वैव उत्सवे पर्वणीषु वा । निराशा: प्रतिगच्छन्ति कश्मलोपहताद गृहात्‌,लक्ष्मी बोलीं--जिस घरमें सब पात्र इधर-उधर बिखरे पड़े हों, बर्तन फ़ूटे और आसन फटे हों तथा जहाँ स्त्रियाँ मारी-पीटी जाती हों, वह घर पापके कारण दूषित होता है। पापसे दूषित हुए उस गृहसे उत्सव और पर्वके अवसरोंपर देवता और पितर निराश लौट जाते हैं-- उस घरकी पूजा नहीं स्वीकार करते

Sabi ni Bhishma na kapag ang isang sambahayan ay tinamaan ng karumihang moral at kaguluhan, hindi tinatanggap ng mga diyos at ng mga ninuno ang pagsamba nito. Kahit sa mga araw ng pagdiriwang at banal na pagtalima, umaalis silang bigo mula sa tahanang nadungisan ng kasalanan, sapagkat ang paggalang na nagmumula sa sirang buhay-domestiko ay walang ibinubungang bunga.

Verse 8

अंगिरा उवाच यस्तु संवत्सरं पूर्ण दद्याद्‌ दीपं करञ्जके । सुवर्चलामूलहस्त: प्रजा तस्य विवर्धते,अंगिराने कहा--जो पूरे एक वर्षतक करंज (करज) वृक्षके नीचे दीपदान करे और ब्राह्मीबूटीकी जड़ हाथमें लिये रहे, उसकी संतति बढ़ती है

Sinabi ni Aṅgirā: “Sinumang sa loob ng isang buong taon ay maghandog ng ilawan sa ilalim ng punong karañja, at humawak sa kamay ng ugat ng suvarcalā (banal na halamang-gamot), ay lalago at dadami ang kanyang salinlahi.”

Verse 9

गार्ग्य उवाच आतिथ्यं सततं कुर्याद्‌ दीपं दद्यात्‌ प्रतिश्रये । वर्जयानो दिवा स्वापं न च मांसानि भक्षयेत्‌,गार्ग्यने कहा--सदा अतिथियोंका सत्कार करे, घरमें दीपक जलाये, दिनमें सोना छोड़ दे। मांस कभी न खाय। गौ और ब्राह्मणकी हत्या न करे तथा तीनों पुष्कर तीर्थोंका प्रतिदिन नाम लिया करे। यह रहस्यसहित श्रेष्ठतम धर्म महान्‌ फल देनेवाला है

Sinabi ni Gārgya: “Dapat laging isagawa ang paggalang sa panauhin; sa sariling tahanan, maglaan ng ilawan (liwanag) para sa mga bisita at mga umaasa. Iwasan ang pagtulog sa araw, at huwag kumain ng karne.”

Verse 10

गोब्राह्मणं न हिंस्याच्च पुष्कराणि च कीर्तयेत्‌ । एष श्रेष्ठतमो धर्म: सरहस्यो महाफल:,गार्ग्यने कहा--सदा अतिथियोंका सत्कार करे, घरमें दीपक जलाये, दिनमें सोना छोड़ दे। मांस कभी न खाय। गौ और ब्राह्मणकी हत्या न करे तथा तीनों पुष्कर तीर्थोंका प्रतिदिन नाम लिया करे। यह रहस्यसहित श्रेष्ठतम धर्म महान्‌ फल देनेवाला है

Wika ni Gārgya: “Huwag manakit ng mga baka o ng mga brāhmaṇa, at palagiang bigkasin ang mga pangalan ng mga banal na pook ng Puṣkara. Ito ang pinakadakilang dharma—itinuturo kasama ang panloob na katuwiran at sagradong ‘lihim’—at nagbubunga ng dakilang ganting espirituwal.”

Verse 11

अपि क्रतुशतैरिष्टवा क्षयं गच्छति तद्धवि: । नतु क्षीयन्ति ते धर्मा: श्रद्दधानै: प्रयोजिता:,सैकड़ों बार किये हुए यज्ञका फल भी क्षीण हो जाता है; किंतु श्रद्धालु पुरुषोंद्वारा उपर्युक्त धर्मोंका पालन किया जाय तो वे कभी क्षीण नहीं होते

Kahit pa nakapagsagawa ang isang tao ng daan-daang paghahandog na sakripisyo, ang bunga ng mga handog (havis) ay sa bandang huli’y humihina at nauubos. Ngunit ang mga dharma na isinasagawa nang may pananampalataya (śraddhā)—ang mga disiplina ng wastong asal—ay hindi humihina; kapag tinahak ng may pananampalataya, nananatili itong matibay at di nagkukulang sa lakas-moral.

Verse 12

इदं च परम॑ गुहां सरहस्यं निबोधत । श्राद्धकल्पे च दैवे च तैर्थिके पर्वणीषु च

Wika ni Gārgya: “Unawain din ito—ang kataas-taasang aral na nakatago, kasama ang panloob na katuwiran nito. Nalalapat ito sa wastong pamamaraan ng śrāddha, sa mga ritwal na iniaalay sa mga diyos, sa mga pagtalima na kaugnay ng mga banal na pook-paglalakbay (tīrtha), at sa mga araw ng sagradong kapistahan (parvan).”

Verse 13

रजस्वला च या नारी श्रित्रिकापुत्रिका च या । एताभिश्षक्षुषा दृष्टं हविरनाश्रन्ति देवता:

Wika ni Gārgya: “Ang babaeng nasa panahon ng regla, at ang babaeng may śvitra (puting ketong) o may sakit sa balat na kāputrikā—kapag nakita ng mga babaeng ito ang handog na alay (havis), hindi ito tinatanggap ng mga diyos.”

Verse 14

पितरश्न न तुष्यन्ति वर्षाण्यपि त्रयोदश । यह परम गोपनीय रहस्यकी बात सुनो। श्राद्धमें, यज्ञमें, तीर्थमें और पर्वोके दिन देवताओंके लिये जो हविष्य तैयार किया जाता है, उसे यदि रजस्वला, कोढ़ी अथवा वन्ध्या स्त्री देख ले तो उनके नेत्रोंद्वारा देखे हुए हविष्यको देवता नहीं ग्रहण करते हैं तथा पितर भी तेरह वर्षोतक असंतुष्ट रहते हैं || १२-१३ $ ।। शुक्लवासा: शुचिर्भूत्वा ब्राह्मणान्‌ स्वस्ति वाचयेत्‌ । कीर्तयेद्‌ भारतं चैव तथा स्यादक्षयं हवि:,श्राद्ध और यज्ञके दिन मनुष्य स्नान आदिसे पवित्र होकर श्वेत वस्त्र धारण करे। ब्राह्मणोंसे स्‍्वस्तिवाचन कराये तथा महाभारत (गीता आदि) का पाठ करे। ऐसा करनेसे उसका हव्य और कव्य अक्षय होता है

Wika ni Gārgya: “Hindi nasisiyahan ang mga Pitṛ (mga ninuno)—kahit sa loob ng labintatlong taon. Dinggin ang pinakatagong aral na ito. Kung sa mga araw ng śrāddha, ng sakripisyo, ng paglalakbay sa banal na pook (tīrtha), o ng sagradong kapistahan (parvan), ang handog na alay (havis) na inihanda para sa mga diyos ay makita ng babaeng may regla, ng babaeng may ketong, o ng babaeng baog, hindi ito tinatanggap ng mga diyos na para bang ‘nadungisan’ ng kanilang tingin, at ang mga ninuno’y mananatiling di nasisiyahan sa loob ng labintatlong taon. Kaya sa mga araw ng śrāddha at sakripisyo, dapat maligo at magpakalinis, magsuot ng puting kasuotan, magpabigkas sa mga brāhmaṇa ng mga pagpapala (svasti), at bigkasin ang Bhārata; sa gayon, ang handog para sa mga diyos at ninuno ay nagiging di-nauubos.”

Verse 15

धौग्य उवाच भिन्नभाण्डं च खट्वां च कुक्कुटं शुनकं॑ तथा । अप्रशस्तानि सर्वाणि यश्न वृक्षो गृहेरुह:,धौम्य बोले-घरमें फूटे बर्तन, टूटी खाट, मुर्गा, कुत्ता और अभश्वत्थादि वृक्षका होना अच्छा नहीं माना गया है

Sinabi ni Dhaumya: “Ang basag na sisidlan, ang sirang higaan, ang tandang, at ang aso—gayundin ang alinmang punong tumubo sa loob ng bakuran ng bahay—ay pawang itinuturing na malas. Sa isang tahanang maayos ang kaayusan, iniiwasan ang mga ito ayon sa kaugalian, sapagkat pinaniniwalaang nakagagambala sa pagkakasundo at kaayusan ng sambahayan.”

Verse 16

भिन्नभाण्डे कलिं प्राहुः: खट्वायां तु धनक्षय: । कुक्कुटे शुनके चैव हविर्नाश्रन्ति देवता: । वृक्षमूले ध्रुवं सत्त्वं तस्माद्‌ वृक्ष न रोपयेत्‌,फूटे बर्तनमें कलियुगका वास कहा गया है। टूटी खाट रहनेसे धनकी हानि होती है। मुर्गे और कुत्तेके रहनेपर देवता उस घरमें हविष्य नहीं ग्रहण करते तथा मकानके अंदर कोई बड़ा वृक्ष होनेपर उसकी जड़के अंदर साँप, बिच्छू आदि जन्तुओंका रहना अनिवार्य हो जाता है; इसलिये घरके भीतर पेड़ न लगावे

Sinabi ni Dhaumya: “Sinasabi nilang ang basag na sisidlan ay nagiging luklukan ni Kali (alitan at pagbulusok). Ang pamumuhay na may sirang higaan ay nagdudulot ng pagkalugi. Kapag may tandang at aso sa bahay, hindi tinatanggap ng mga diyos ang handog (havis) doon. At kung may ugat ng puno sa loob ng tirahan, tiyak na may mga nilalang na maninirahan (gaya ng ahas at alakdan); kaya huwag magtanim ng puno sa loob ng bahay.”

Verse 17

जगदग्निरुवाच यो यजेदश्वमेधेन वाजपेयशतेन ह । अवाक्‌शिरा वा लम्बेत सत्र॑ वा स्फीतमाहरेत्‌,जमदग्नि बोले--कोई अश्वमेध या सैकड़ों बाजपेय यज्ञ करे, नीचे मस्तक करके वृक्षमें लटके अथवा समृद्धिशाली सत्र खोल दे; किंतु जिसका हृदय शुद्ध नहीं है, वह पापी निश्चय ही नरकमें जाता है; क्योंकि यज्ञ, सत्य और हृदयकी शुद्धि तीनों बराबर हैं (फिर भी हृदयकी शुद्धि सर्वश्रेष्ठ है)

Sinabi ni Jamadagni: “Kahit magsagawa ang isang tao ng handog na Aśvamedha, o ng sandaang ritong Vājapeya; kahit magtiis siya ng mabagsik na pag-aayuno at pagpapakasakit—nakabitin sa puno na nakayuko ang ulo—o magtatag ng masaganang satra (mahabang pagtitipong panghandog), subalit kung hindi dalisay ang kanyang puso, ang makasalanang iyon ay tiyak na mapupunta sa impiyerno. Sapagkat ang handog, ang katotohanan, at ang kadalisayan ng puso ay magkakapantay ang halaga—ngunit ang kadalisayan ng puso ang pinakadakila.”

Verse 18

न यस्य हृदयं शुद्ध॑ नरक स ध्रुवं ब्रजेत्‌ । तुल्य॑ यज्ञश्न॒ सत्यं च हृदयस्य च शुद्धता,जमदग्नि बोले--कोई अश्वमेध या सैकड़ों बाजपेय यज्ञ करे, नीचे मस्तक करके वृक्षमें लटके अथवा समृद्धिशाली सत्र खोल दे; किंतु जिसका हृदय शुद्ध नहीं है, वह पापी निश्चय ही नरकमें जाता है; क्योंकि यज्ञ, सत्य और हृदयकी शुद्धि तीनों बराबर हैं (फिर भी हृदयकी शुद्धि सर्वश्रेष्ठ है)

Sinabi ni Dhaumya: “Ang sinumang hindi dalisay ang puso ay tiyak na mapupunta sa impiyerno. Ang handog, ang katotohanan, at ang kadalisayan ng puso ay magkakapantay ang halaga; ngunit ang kadalisayan ng puso ang pinakamataas na panukat ng katuwiran ng tao.”

Verse 19

शुद्धेन मनसा दत्त्वा सक्तुप्रस्थं द्विजातये । ब्रह्मलोकमनुप्राप्त: पर्याप्तं तन्निदर्शनम्‌,(प्राचीन समयमें एक ब्राह्मण) शुद्ध हृदयसे ब्राह्मणको सेरभर सत्तू दान करके ही ब्रह्मलोकको प्राप्त हुआ था। हृदयकी शुद्धिका महत्त्व बतानेके लिये यह एक ही दृष्टान्त पर्याप्त होगा

Sa dalisay na pag-iisip, matapos magbigay ng isang prastha na sukat ng sattu (inihaw na harina ng sebada) sa isang Brahmin na “dalawang ulit isinilang,” narating ng isang tao ang daigdig ni Brahmā. Ang iisang halimbawang ito ay sapat upang ipakita ang mapagpasiyang halaga ng panloob na kadalisayan sa pagbibigay.

Verse 126

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपरव्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें देवताओंका रहस्यविषयक एक सौ छब्बीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa gayon nagwakas ang ika-isang daan at dalawampu’t anim na kabanata, hinggil sa lihim tungkol sa mga diyos, sa loob ng bahagi ng dharma ng pagbibigay, na nakapaloob sa Anuśāsana Parva ng banal na Mahābhārata.

Verse 127

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि देवरहस्ये सप्तविंशत्यधिकशततमो<ध्याय:

Sa gayon nagwakas ang ika-isang daan at dalawampu’t pitong kabanata—sa Anuśāsana Parva ng Śrī Mahābhārata, sa bahagi ng dharma ng pagbibigay (Dāna-dharma), sa salaysay na tinatawag na “Deva-rahasya” (ang lihim tungkol sa mga diyos).