Adhyaya 94

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल २१ श्लोक हैं) त्रिनवतितमो<ध्याय: राजा ययातिका वसुमान्‌ और शिबिके प्रतिग्रहको अस्वीकार करना तथा अष्टक आदि चारों राजाओंके साथ स्वर्गमें जाना वसुमानुवाच पृच्छामि त्वां वसुमानौषदद्रि- यद्यस्ति लोको दिवि मे नरेन्द्र | यद्यन्तरिक्षे प्रथितो महात्मन्‌ क्षेत्रज्ञ त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये

Sinabi ni Vasumān: “O hari, ako’y nagtatanong sa iyo—ako si Vasumān, anak ni Auṣadadri. Kung may bantog na daigdig para sa akin sa langit, o kung may kilala sa gitnang kalawakan (antarikṣa), ipaalam mo sa akin. O dakilang-loob, itinuturing kitang nakaaalam ng dharma ng kabilang-buhay; sa aking palagay, ikaw ay tunay na ‘kṣetrajña’—ang nakakakilala sa larangan ng dharmang iyon.”

Verse 2

ययातिरुवाच यदन्तरिक्षं पृथिवी दिशश्व यत्तेजसा तपते भानुमांश्व । लोकास्तावन्‍न्तो दिवि संस्थिता वै ते नान्तवन्तः प्रतिपालयन्ति

Sinabi ni Yayāti: “O hari, kung gaano kalawak ang lupa, ang gitnang kalawakan, at ang mga dako—kung gaano kalayo ang naaabot ng maningning na Araw sa pag-init at pagliwanag sa pamamagitan ng kanyang sinag—gayundin karami ang mga daigdig na nakatindig para sa iyo sa langit. Hindi sila panandalian; nananatili silang matatag, naghihintay sa iyo.”

Verse 3

वसुमानुवाच तांस्‍्ते ददानि मा प्रपत प्रपात॑ ये मे लोकास्तव ते वै भवन्तु | क्रीणीष्वैतांस्तृणकेनापि राजन्‌ प्रतिग्रहस्ते यदि धीमन्‌ प्रदुष्ट:

Wika ni Vasuman: “Ibinibigay ko sa iyo ang mga daigdig na iyon—huwag kang mahulog sa kapahamakan. Anumang mga dako ng gantimpalang-bisa (mga daigdig ng kabutihan) na akin, tunay na maging iyo. O hari, kung ikaw na marunong ay nakikitang may dungis sa dharma ang pagtanggap ng handog, bilhin mo ang mga daigdig na ito sa akin kahit kapalit lamang ng isang talim ng damo, at iyon ang ituring na halaga.”

Verse 4

ययातिरु्वाच न भिथ्याहं विक्रयं वै स्मरामि वृथा गृहीतं शिशुकाच्छडकमान: । कुर्या न चैवाकृतपूर्वमन्यै- विधित्समान: किमु तत्र साधु

Sabi ni Yayāti: “Hindi ko maalala na kailanman ay nakipagpalitan sa huwad na pagbili at pagbenta, ni na kumuha ako ng anuman nang walang saysay sa pamamagitan ng panlilinlang—kahit mula sa isang bata. Ni hindi ko rin gagawin ang gawaing hindi ginawa ng mga dakilang tao noon. Sapagkat nais kong kumilos ayon sa tama—kaya anong kabutihan ang naroon sa gayong gawain?”

Verse 5

वसुमानुवाच तांस्त्वं लोकान्‌ प्रतिपद्यस्व राजन्‌ मया दत्तान्‌ यदि नेष्ट: क्रयस्ते । अहं न तान्‌ वै प्रतिगन्ता नरेन्द्र सर्वे लोकास्तव ते वै भवन्तु

Wika ni Vasumān: “O hari, tanggapin mo ang mga daigdig na iyon na aking ipinagkaloob, kung ayaw mong ‘bilhin’ ang mga ito. O panginoon ng mga tao, alamin mong tiyak: hindi na ako tutungo sa mga daigdig na iyon. Maging iyo nga ang lahat ng mga daigdig na iyon.”

Verse 6

शिबिरुवाच पृच्छामि त्वां शिबिरौशीनरोडहं ममापि लोका यदि सन्‍्तीह तात । यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिता: क्षेत्रज्ञ त्वां तस्य धर्मस्य मनन्‍्ये

Sabi ni Śibi: “Nagtatanong ako sa iyo, ginoo—ako si Śibi, anak ni Uśīnara. Kung may mga daigdig ng gantimpalang-bisa na nakalaan para sa akin sa hinaharap, sabihin mo—kung nasa antarikṣa (gitnang kalawakan) ba o nakalagak sa langit. Sapagkat itinuturing kitang tunay na nakaaalam ng dharma.”

Verse 7

ययातिरुवाच यत्‌ त्वं वाचा हृदयेनापि साधून्‌ परीप्समानान्‌ नावमंस्था नरेन्द्र । तेनानन्ता दिवि लोका: श्रितास्ते विद्युद्रपा: स्वनवन्तो महान्त:

Sabi ni Yayāti: “O hari, sapagkat hindi mo kailanman ininsulto—hindi sa salita, ni kahit sa iyong puso—ang mga banal na taong lumalapit upang humingi ng tulong, kaya’t sa langit ay nakalaan para sa iyo ang walang-hanggang mga dako: malalawak na daigdig na nagniningning na parang kidlat at punô ng umaalingawngaw na matatamis at kaaya-ayang tunog.”

Verse 8

शिबिरुवाच तांस्त्वं लोकान्‌ प्रतिपद्यस्व राजन्‌ मया दत्तान्‌ यदि नेष्ट: क्रयस्ते । नचाहं तान्‌ प्रतिपत्स्ये ह दत्त्वा यत्र गत्वा नानुशोचन्ति धीरा:

Wika ni Śibi: “O Hari! Kung ayaw mong bilhin, tanggapin mo na lamang ang mga daigdig ng kabutihang ako mismo ang naghandog. Pagkaibinigay ko na, tiyak na hindi ko na kukunin ang mga daigdig na iyon para sa aking sarili. Yaon ay mga kahariang pagdatingan na, ang matitibay ang loob ay hindi na nagdadalamhati.”

Verse 9

ययातिरुवाच यथा त्वमिन्द्रप्रतिमप्रभाव- स्ते चाप्यनन्ता नरदेव लोका: । तथाद्य लोके न रमे<न्यदत्ते तस्माच्छिबे नाभिनन्दामि देयम्‌

Wika ni Yayāti: “O Śibi, hari ng mga tao! Kung paanong ang kapangyarihan mo’y tulad ng kay Indra, gayon din ang mga daigdig na iniaalok mo—sinasabing walang hanggan. Ngunit hindi ako makalulugod sa daigdig na ipinagkaloob ng iba; kaya, O Śibi, hindi ko pinupuri upang tanggapin ang handog na iyan.”

Verse 10

अष्टक उवाच न चेदेकैकशो राजल्‍लोकान्‌ नः प्रतिनन्दसि । सर्वे प्रदाय भवते गन्तारो नरकं वयम्‌

Wika ni Aṣṭaka: “O Hari! Kung hindi mo tatanggapin nang may galak ang mga daigdig na inihahandog ng bawat isa sa amin, kaming lahat ay iaalay sa iyo ang aming mga daigdig ng kabutihan, at kami’y handang mapasa-impiyerno (sa daigdig ng tao).”

Verse 11

ययातिरुवाच यदर्हों5हं तद्‌ यतध्व॑ं सन्त: सत्याभिनन्दिन: । अहं तन्नाभिजानामि यत्‌ कृतं न मया पुरा

Wika ni Yayāti: “Kayong mga banal, na pumupuri sa katotohanan, magsikap kayo para sa bagay na nararapat sa akin. Ang hindi ko nagawa noon, hindi ko rin itinuturing na dapat kong gawin ngayon.”

Verse 12

अष्टक उवाच कस्यैते प्रतिदृश्यन्ते रथा: पठच हिरण्मया: । यानारुह्मु नरो लोकानभिवाऊ्छति शाश्वतान्‌

Wika ni Aṣṭaka: “Kanino ang limang gintong karwaheng ito na nakikita rito—mga karwaheng kapag sinakyan, ang tao’y naghahangad na marating ang mga daigdig na walang hanggan?”

Verse 13

ययातिरुवाच युष्मानेते वहिष्यन्ति रथा: पञ्च हिरण्मया: । उच्चै: सन्त: प्रकाशन्ते ज्वलन्तो5ग्निशिखा इव

Wika ni Yayāti: “Ang limang gintong karwaheng ito ang magdadala sa inyo. Mataas sa langit, kumikislap silang marilag, naglalagablab na wari’y mga dila ng apoy.”

Verse 14

(वैशग्पायन उवाच) (एतस्मिन्नन्तरे चैव माधवी तु तपोधना । मृगचर्मपरीताड़्ी परिणामे मृगव्रतम्‌ ।।

Sinabi ni Aṣṭaka: “O Hari, sumakay kayo sa mga karwaheng ito at umakyat sa langit. Kapag dumating ang wastong panahon, susunod din kami.”

Verse 15

ययातिरुवाच सर्वैरिदानीं गन्तव्यं सह स्वर्गजितो वयम्‌ | एष नो विरजा: पन्था दृश्यते देवसझन:

Wika ni Yayāti: “Ngayon, tayong lahat ay dapat lumisan nang magkakasama. Napagwagian natin ang langit bilang iisang pangkat; kaya panahon na upang magtungo roon. Masdan—ang landas na dalisay, walang alikabok at dungis, patungo sa tahanan ng mga diyos ay malinaw na nakikita natin.”

Verse 16

वैशम्पायन उवाच तेडधिरुहय रथान्‌ सर्वे प्रयाता नृपसत्तमा: । आक्रमन्तो दिवं भाभिर्धमेणावृत्य रोदसी

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagkaraan, ang lahat ng pinakadakilang hari ay sumakay sa mga makalangit na karwahe at lumisan upang marating ang langit sa lakas ng dharma. Habang sila’y umaakyat, ang kanilang liwanag ay lumaganap sa lupa at sa himpapawid, na wari’y ang kapangyarihan ng dharma ang siyang tumakip sa dalawang daigdig.

Verse 17

(अष्टकश्न शिबिश्वैव काशिराज: प्रतर्दन: । ऐक्ष्वाकवो वसुमनाश्षत्वारो भूमिपाश्च ह ।।

Sinabi ni Aṣṭaka: “Akala ko’y ako lamang ang unang makararating, sapagkat si Indra na dakilang-loob ay sa lahat ng paraan ay aking matalik na kaibigan. Bakit, kung gayon, si Śibi na anak ni Uśīnara ay nag-iisa pang lumampas sa lahat ng ating sasakyan sa buong bilis at nauna?”

Verse 18

ययातिरुवाच अददद्‌ देवयानाय यावद्‌ वित्तमविन्दत । उशीनरस्य पुत्रो5यं तस्माच्छेष्ठो हि व: शिबि:

Sinabi ni Yayāti: “Patuloy siyang nagkaloob kay Devayānī ng yamang kaya niyang makuha. Ang Śibi na ito ay anak ni Uśīnara; kaya sa inyong lahat, si Śibi ang tunay na pinakamarangal.” Ipinapakita ng pahayag na ito ang huwarang pagkakawanggawa ni Śibi—pagsuko maging ng pinakamamahal alang-alang sa mas mataas na layon—bilang etikal na halimbawa ng dāna (pagbibigay na walang hinihinging kapalit) na nakaayon sa dharma.

Verse 19

दानं तपः सत्यमथापि धर्मो ह्वी: श्री: क्षमा सौम्यमथो विधित्सा । राजन्नेतान्यप्रमेयाणि राज्ञ: शिबे: स्थितान्यप्रतिमस्य बुद्धा

Wika ni Aṣṭaka: “O hari, sa Haring Śibi—na walang kapantay—naninirahan ang di-masusukat na mga birtud: pagkakawanggawa, pag-aayuno at pagpipigil (tapas), katotohanan, katuwiran (dharma), kahinhinan, karangalan at kasaganaan, pagpapatawad, kahinahunan, at matibay na pasya na tuparin ang mga panata at wastong asal. Walang sinumang makapapantay sa kanya sa karunungan, O panginoon ng mga tao.”

Verse 20

एवंवृत्तो ह्वीनिषेवश्च॒ यस्मात्‌ तस्माच्छिबिरत्यगाद्‌ वै रथेन । राजा शिबि ऐसे सदाचारसम्पन्न और लज्जाशील हैं! (इनमें अभिमानकी मात्रा छू भी नहीं गयी है।) इसीलिये शिबि हम सबसे आगे बढ़ गये हैं। वैशम्पायन उवाच अथाष्टक: पुनरेवान्वपृच्छ- न्मातामहं कौतुकेनेन्द्रकल्पम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Dahil si Śibi ay may gayong asal—namumuhay sa kahinhinan at likás na marunong mahiya—kaya siya ang nauna sa aming lahat, sakay ng kanyang karwahe. Pagkaraan, si Aṣṭaka, dahil sa pag-uusisa, ay muling nagtanong sa kanyang lolo sa ina, si Haring Yayāti, na maningning na tulad ni Indra.”

Verse 21

पृच्छामि त्वां नृपते ब्रूहि सत्यं कुतश्च कश्नचासि सुतश्न॒ कस्य । कृतं॑ त्वया यद्धि न तस्य कर्ता लोके त्वदन्य: क्षत्रियो ब्राह्मणों वा

Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: “Itatanong ko sa iyo, O hari—sabihin mo ang katotohanan. Saan ka nagmula, sino ka, at kaninong anak ka? Sapagkat ang ginawa mo—walang ibang makagagawa niyon sa daigdig na ito kundi ikaw, maging sa hanay ng mga kṣatriya o kahit sa mga brāhmaṇa.”

Verse 22

ययातिरुवाच ययातिरस्मि नहुषस्य पुत्र: पूरो: पिता सार्वभौमस्त्विहासम्‌ । गुहां चार्थ मामकेभ्यो ब्रवीमि मातामहो<हं भवतां प्रकाशम्‌

Sinabi ni Yayāti: “Ako si Yayāti, anak ni Nahuṣa at ama ni Pūru. Sa mundong ito mismo, minsan akong naging chakravartin, ang naghaharing pangkalahatan. Kayo ay mga sarili kong tao; kaya ibubunyag ko sa inyo maging ang dapat sanang itinatago. Hayagang sabihin: ako ang inyong lolo sa ina.”

Verse 23

सर्वामिमां पृथिवीं निर्जिगाय प्रादामहं छादन ब्राह्मणेभ्य: । मेध्यानश्वानेकशतान्‌ सुरूपां- स्तदा देवा: पुण्यभाजो भवन्ति

Wika ni Vaiśampāyana: “Nang masakop ko ang buong daigdig na ito, palagi akong nagbibigay ng pagkain at kasuotan sa mga brāhmaṇa. Kapag ang isang tao ay nagkakaloob ng sandaang kabayong magaganda at dalisay ayon sa ritwal, ang mga diyos ay nakikibahagi sa gantimpalang iyon—at sa gayong matuwid na pagbibigay, nagiging karapat-dapat siya sa banal na pagpapala.”

Verse 24

अदामहं पृथिवी ब्राह्मणे भ्य: पूर्णामिमामखिलां वाहनेन । गोभि: सुवर्णेन धनैश्व मुख्यै- स्‍्तदाददं गा: शतमर्बुदानि

Wika ni Vaiśampāyana: “Ipinagkaloob ko sa mga Brāhmaṇa ang buong daigdig na ito, ganap na may mga sasakyan, kasama ang mga baka, ginto, at iba pang pangunahing kayamanan; at naghandog din ako ng sandaang arbuda (sampung bilyon) na baka.” Ipinahihiwatig nito ang huwarang pagkakawanggawa ng isang hari—ang yaman at kapangyarihan ay itinuturing na kasangkapan ng pagbibigay ayon sa dharma, lalo na sa mga tagapag-ingat ng banal na kaalaman.

Verse 25

सत्येन वै द्यौश्व वसुन्धरा च तथैवाग्निज्वलते मानुषेषु । न मे वृथा व्याहृतमेव वाक्‍्यं सत्यं हि सन्त: प्रतिपूजयन्ति

Sa katotohanan nakasalalay ang langit at ang lupa; at sa katotohanan din naglalagablab ang apoy sa daigdig ng tao. Wala ni isang salita ko ang nabigkas nang walang saysay, sapagkat ang mabubuti at mararangal ay laging nagpaparangal sa katotohanan.

Verse 26

यदष्टक प्रब्रवीमीह सत्यं प्रतर्दन॑ चौषदर्शिंव तथैव । सर्वे च लोका मुनयश्न देवा: सत्येन पूज्या इति मे मनोगतम्‌

Wika ni Vaiśampāyana: “O Aṣṭaka, ang ipinahahayag ko rito ay katotohanan—gayundin ang sinasabi ko kay Pratardana at sa anak ni Uṣadarśin. Ito ang matibay kong paniniwala: ang lahat ng daigdig, ang mga muni, at maging ang mga diyos ay karapat-dapat parangalan sa pamamagitan ng katotohanan.”

Verse 27

यो नः स्वर्गजित: सर्वान्‌ यथा वृत्तं निवेदयेत्‌ अनसूयुर्दधिजाग्र्ये भ्य: स लभेन्न: सलोकताम्‌

Wika ni Vaiśampāyana: Sinumang walang inggit sa puso at tapat na magsasalaysay ng buong pangyayaring ito tungkol sa amin—na nagwagi ng langit—sa harap ng pinakadakila sa mga “dalawang-besing isinilang,” ay makakamtan ang kaparehong mapalad na daigdig na tinamo namin.

Verse 28

वैशम्पायन उवाच एवं राजा स महात्मा हाृतीव स्वैर्दौह्वित्रैस्तारितो$मित्रसाह: । त्यक्त्वा महीं परमोदारकर्मा स्वर्ग गत: कर्मभिव्याप्य पृथ्वीम्‌

Wika ni Vaiśampāyana: “Kaya nga, ang haring iyon—isang dakilang kaluluwa, hindi matinag sa harap ng mga kaaway—ay waring iniligtas ng sarili niyang mga apo. Tinalikuran niya ang daigdig, at bilang tagagawa ng mga gawang lubhang mapagkaloob, siya’y nagtungo sa langit, matapos kumalat sa buong mundo ang kanyang dangal at impluwensiya dahil sa kanyang mga gawa.”

Verse 93

इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि उत्तरयायातसमाप्तौ त्रिनवतितमो<ध्याय:

Sa gayon, sa kagalang-galang na Mahābhārata, sa loob ng Ādi Parva at lalo na sa Sambhava Parva, nagwawakas ang bahaging tumutukoy sa pagtatapos ng salaysay hinggil sa “Uttara-yayāta” (ang pag-alis ni Uttara); dito nagtatapos ang ikasiyamnapu’t tatlong kabanata. Ang kolofong ito’y tanda ng pormal na paghinto sa pagsasalaysay, na nagmamarka ng pagwawakas ng isang yunit ng paksa at nagpapaalala sa tagapakinig ng maingat na kaayusan at paglipat ng teksto.