
Prayāga-māhātmya — The Greatness of Prayāga and the Discipline of Pilgrimage
Pagkatapos ng papuri sa Avimukta (wakas ng Adhyāya 33), hiniling ng mga rishi kay Sūta na ipaliwanag ang kadakilaan ng Prayāga. Isinalaysay ni Sūta ang turo ni Mārkaṇḍeya kay Yudhiṣṭhira na nagdadalamhati matapos ang digmaan: ang hari, na nagnanais makalaya sa kasalanan ng karahasan, ay humingi ng paraan ng paglilinis. Itinaas ni Mārkaṇḍeya ang Prayāga bilang pinakamataas na tīrtha na sumisira ng kasalanan—isang lupain ni Prajāpati kung saan namamayani sina Brahmā at Rudra, at binabantayan ng mga deva ang tagpuan ng Gaṅgā at Yamunā. Inilatag ng kabanata ang mga gawaing nagliligtas ayon sa antas: darśana (pagdalaw at pagtanaw), nāma-kīrtana (pag-awit ng Banal na Pangalan), smaraṇa (paggunita), at pagdampi sa lupa at tubig ng tīrtha; at itinuro na ang pagpanaw sa sangam ay lubhang nagpapabanal, kasama ang mga hantungan pagkalipas ng kamatayan (Svarga, Brahmaloka, o muling pagsilang bilang hari). Pagkaraan, binigyang-diin ang mga pananggalang ng dharma: kinondena ang pagtanggap ng mga handog, lalo na lupa o nayon sa sagradong pook sa pagitan ng mga ilog, at hinimok ang pagbabantay sa mga tīrtha. Nagtatapos ito sa papuri sa dāna, lalo na ang pag-aalay ng magandang pinalamutian na bakang nagbibigay-gatas, na nagdudulot ng mahabang karangalan sa daigdig ni Rudra at naghahanda sa susunod na talakayan tungkol sa tīrtha at wastong asal.
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रयस्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः माहात्म्यमविमुक्तस्य यथावत् तदुदीरितम् / इदानीं तु प्रयागस्य माहात्म्यं ब्रूहि सुव्रत
Sa gayon, sa Śrī Kūrma Purāṇa, sa Saṃhitā na may anim na libong śloka, sa Pūrva-bhāga—nagtatapos ang ika-33 kabanata. Nagsalita ang mga rishi: “Ang kadakilaan ng Avimukta ay naipahayag nang wasto ayon sa katotohanan. Ngayon, O ikaw na may marangal na panata, ipahayag mo sa amin ang kadakilaan ng Prayāga.”
Verse 2
यानि तीर्थानि तत्रैव विश्रुतानि महान्ति वै / इदानीं कथयास्माकं सूत सर्वार्थविद् भवान्
O Sūta, ikaw na nakaaalam ng diwa ng lahat ng bagay—ngayon ay isalaysay mo sa amin ang mga dakilang tīrtha na bantog doon.
Verse 3
सूत उवाच शृणुध्वमृषयः सर्वे विस्तरेण ब्रवीमि वः / प्रयागस्य च माहात्म्यं यत्र देवः पितामहः
Sinabi ni Sūta: “Makinig kayo, kayong lahat na rishi. Ipaliwanag ko sa inyo nang masinsinan ang kadakilaan ng Prayāga, ang banal na pook na kinaroroonan ng banal na Pitāmaha (Brahmā).”
Verse 4
मार्कण्डेयेन कथितं कौन्तेयाय महात्मने / यथा युधिष्ठिरायैतत् तद्वक्ष्ये भवतामहम्
Kung paanong isinalaysay ito ni Mārkaṇḍeya sa dakilang anak ni Kuntī na si Yudhiṣṭhira, gayundin ko ito isasalaysay sa inyong lahat.
Verse 5
निहत्य कौरवान सर्वान् भ्रातृभिः सह पार्थिवः / शोकेन महाताविष्टा मुमोह स युधिष्ठिरः
Matapos paslangin ang lahat ng mga Kaurava kasama ang kanyang mga kapatid, ang haring si Yudhiṣṭhira, na nadaig ng matinding kalungkutan, ay nahulog sa kawalan ng ulirat.
Verse 6
अचिरेणाथ कालेन मार्कण्डेयो महातपाः / संप्राप्तो हास्तिनपुरं राजद्वारे स तिष्ठति
Hindi nagtagal, ang dakilang asetiko na si Mārkaṇḍeya ay dumating sa Hastināpura, at siya ay tumayo sa pintuang-daan ng hari.
Verse 7
द्वारपालो ऽपि तं दृष्ट्वा राज्ञः कथितवान् द्रुतम् / मार्कण्डेयो द्रष्टुमिच्छंस्त्वामास्ते द्वार्यसौ मुनिः
Pagkakita sa kanya, mabilis na ipinaalam ng bantay sa hari: "Ang pantas na si Mārkaṇḍeya, na nagnanais na makita ka, ay naghihintay dito sa pintuang-daan."
Verse 8
त्वरितो धर्मपुत्रस्तु द्वारमेत्याह तत्परम् / स्वागतं ते महाप्राज्ञ स्वागतं ते महामुने
Pagkatapos ay nagmadali si Dharmaputra sa pintuang-daan at, nang may buong paggalang, ay nagsabi: "Maligayang pagdating sa iyo, O lubhang matalino; maligayang pagdating sa iyo, O dakilang pantas."
Verse 9
अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे तारितं कुलम् / अद्य मे पितरस्तुष्टास्त्वयि तुष्टे महामुने
Ngayong araw, naging mabunga ang aking pagsilang; ngayong araw, naligtas ang aking angkan. Ngayong araw, nasiyahan ang aking mga ninuno—O dakilang muni—sapagkat ikaw ay nalugod.
Verse 10
सिंहासनमुपस्थाप्य पादशौचार्चनादिभिः / युधिष्ठिरो महात्मेति पूजयामास तं मुनिम्
Matapos ihanda ang maharlikang luklukan at, simula sa paghuhugas at pagsamba sa mga paa ng muni at iba pang ritwal ng paggalang, pinarangalan ni Yudhiṣṭhira ang muni, pinupuri siya bilang dakilang kaluluwa.
Verse 11
मार्कण्डेयस्ततस्तुष्टः प्रोवाच स युधिष्ठिरम् / किमर्थं मुह्यसे विद्वन् सर्वं ज्ञात्वाहमागतः
Pagkaraan, si Mārkaṇḍeya, na nalugod, ay nagsalita kay Yudhiṣṭhira: “O marunong, bakit ka nalilito? Dumating ako rito na batid ang lahat.”
Verse 12
ततो युधिष्ठिरो राजा प्रणम्याह महामुनिम् / कथय त्वं समासेन येन मुच्येत किल्बिषैः
Pagkaraan, ang Haring Yudhiṣṭhira, matapos yumukod at magbigay-galang, ay nagsabi sa dakilang muni: “Isalaysay mo nang maikli ang yaong makapagpapalaya sa tao mula sa mga kasalanan.”
Verse 13
निहता वहवो युद्धे पुंसो निरपराधिनः / अस्माभिः कौरवैः सार्धं प्रसङ्गान्मुनिपुङ्गव
O pinakadakila sa mga muni, maraming lalaking walang sala ang napatay sa digmaan—dahil lamang sa pagkakasangkot ng mga pangyayari—kasama namin, ang mga Kaurava.
Verse 14
येन हिंसासमुद्भूताज्जन्मान्तरकृतादपि / मुच्यते पातकादस्मात् तद् भवान् वक्तुमर्हति
Makiusap, ipaliwanag ninyo ang paraan kung paano mapapalaya ang tao sa kasalanang ito na nagmumula sa karahasan—kahit ang karahasang iyon ay nagawa pa sa ibang kapanganakan.
Verse 15
मार्कण्डेय उवाच शृणु राजन् महाभाग यन्मां पृच्छसि भारत् / प्रयागगमनं श्रेष्ठं नराणां पापनाशनम्
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Makinig, O hari—O lubhang mapalad na inapo ni Bharata—sa iyong itinatanong sa akin. Ang paglalakbay-pananampalataya patungong Prayāga ang pinakadakila para sa tao, sapagkat winawasak nito ang kasalanan.
Verse 16
तत्र देवो महादेवो रुद्रो विश्वामरेश्वरः / समास्ते भगवान् ब्रह्मा स्वयंभूरपि दैवदैः
Doon, namamayani ang Diyos na si Mahādeva—si Rudra, ang Panginoon ng sanlibutan at ng mga walang-kamatayang deva; at doon din nakaupo ang Mapalad na Brahmā, ang Sariling-Ipinanganak, kasama ng mga diyos.
Verse 17
युधिष्ठिर उवाच भगवञ्च्छ्रोतुमिच्छामि प्रयागगमने फलम् / मृतानां का गतिस्तत्र स्नातानामपि किं फलम्
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O Mapalad na Panginoon, nais kong marinig ang bunga ng kabanalan sa pagpunta sa Prayāga. Ano ang hantungan ng mga namamatay doon, at anong gantimpala ang natatamo kahit ng mga naliligo roon?”
Verse 18
ये वसन्ति प्रयागे तु ब्रूहि तेषां तु किं फलम् / भवता विदितं ह्येतत् तन्मे ब्रूहि नमो ऽस्तु ते
Sabihin ninyo sa akin kung ano ang bunga para sa mga naninirahan sa Prayāga. Yamang batid ninyo ito, ipaliwanag ninyo sa akin—nagpupugay ako sa inyo.
Verse 19
मार्कण्डेय उवाच कथयिष्यामि ते वत्स या चेष्टा यच्च तत्फलम् / पुरा महर्षिभिः सम्यक् कथ्यमानं मया श्रुतम्
Wika ni Mārkaṇḍeya: “Mahal kong anak, isasalaysay ko sa iyo ang dapat na asal at gawain, at ang bungang nagmumula rito—gaya ng dati kong narinig, na wastong ipinaliwanag ng mga dakilang rishi.”
Verse 20
एतत् प्रजापतिक्षेत्रं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् / अत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्ते ऽपुनर्भवाः
Ang banal na lupain ni Prajāpati ay tanyag sa tatlong daigdig. Ang sinumang mamatay dito matapos maligo sa pook na ito ay aakyat sa langit at hindi na muling babalik sa pagsilang.
Verse 21
तत्र ब्रह्मादयो देवा रक्षां कुर्वन्ति संगताः / बहून्यन्यानि तीर्थानि सर्वपापापहानि तु
Doon, ang mga diyos—pinangungunahan ni Brahmā—ay nagtitipon at nagbabantay bilang pag-iingat. At marami pang ibang tīrtha roon, na tunay na nag-aalis ng lahat ng kasalanan.
Verse 22
कथितुं नेह शक्नोमि बहुवर्षशतैरपि / संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि प्रयागस्येह कीर्तनम्
Hindi ko ito kayang ilarawan dito kahit sa loob ng daan-daang taon; kaya’t sa maikling paraan ay isasalaysay ko ang banal na pagpupuri at salaysay tungkol sa Prayāga.
Verse 23
षष्टिर्धनुः सहस्त्राणि यानि रक्षन्ति जाह्नवीम् / यमुनां रक्षति सदा सविता सप्तवाहनः
Animnapung libong makalangit na mamamana ang nagbabantay sa ilog Jāhnavī (Gaṅgā). At ang Yamunā ay laging pinangangalagaan ni Savitṛ, ang diyos ng Araw, na nakasakay sa karwaheng hinihila ng pitong kabayo.
Verse 24
प्रयागे तु विशेषेण स्वयं वसति वासवः / मण्डलं रक्षति हरिः सर्वदेवैश्च सम्मितम्
Sa Prayāga, lalo na, si Vāsava (Indra) mismo ang nananahan doon; at si Hari (Viṣṇu) ang nagbabantay sa banal na mandala, na pinagtitibay at sinasang-ayunan ng lahat ng mga deva.
Verse 25
न्यग्रोधं रक्षते नित्यं शूलपाणिर्महेश्वरः / स्थानं रक्षन्ति वै देवाः सर्वपापहरं शुभम्
Si Maheshvara, ang may hawak ng trisula, ay laging nagbabantay sa Nyagrodha (punong balete/banyan). Tunay, binabantayan ng mga deva ang banal na pook na iyon—mapalad at nakapapawi ng lahat ng kasalanan.
Verse 26
स्वकर्मणावृतो लोको नैव गच्छति तत्पदम् / स्वल्पं स्वल्पतरं पापं यदा तस्य नराधिप / प्रयागं स्मरमाणस्य सर्वमायाति संक्षयम्
Ang daigdig ay natatakpan ng sariling karma kaya hindi mararating ang kataas-taasang kalagayang iyon. Ngunit, O hari, kahit ang pinakamaliit at pinakapinong kasalanan ay nananatili pa, sa taong umaalaala sa Prayāga, ang lahat ng iyon ay ganap na naglalaho.
Verse 27
दर्शनात् तस्य तीर्थस्य नाम संकीर्तनादपि / मुत्तिकालम्भनाद् वापि नरः पापात् प्रमुच्यते
Sa pagtanaw lamang sa banal na tirtha na iyon, sa pag-awit ng pangalan nito, o kahit sa paghipo at pagpapahid ng banal na lupa nito, ang tao ay napapalaya mula sa kasalanan.
Verse 28
पञ्च कुण्डानि राजेन्द्र येषां मध्ये तु जाह्नवी / प्रयागं विशतः पुंसः पापं नश्यति तत्क्षणात्
O pinakamainam sa mga hari, may limang banal na kunda, at sa gitna nito ay dumadaloy ang Jāhnavī (Gaṅgā). Sa taong pumapasok sa Prayāga, ang kasalanan ay nawawasak sa mismong sandaling iyon.
Verse 29
योजनानां सहस्त्रेषु गङ्गां यः स्मरते नरः / अपि दुष्कृतकर्मासौ लभते परमां गतिम्
Kahit libo-libong yojana ang layo, ang taong umaalaala sa Gangga—kahit may bigat ng masamang karma—ay makaaabot sa pinakamataas na hantungan.
Verse 30
कीर्तनान्मुच्यते पापाद् दृष्ट्वा भद्राणि पश्यति / तथोपस्पृश्य राजेन्द्र स्वर्गलोके महीयते
Sa kīrtana (pag-awit ng papuri sa debosyon) napapalaya sa kasalanan; sa pagtanaw (sa banal na pook o anyo ng Diyos) nakikita ang mga pagpapala. Gayundin, O pinakadakilang hari, matapos ang upaspṛśya—paghipo sa banal na tubig bilang paglilinis—siya’y pinararangalan sa daigdig ng langit.
Verse 31
व्याधितो यदि वा दीनः क्रूद्धो वापि भवेन्नरः / गङ्गायमुनमासाद्य त्यजेत् प्राणान् प्रयत्नतः
Maging siya’y may karamdaman, lugmok sa dalamhati, o nilamon ng galit—pagdating sa tagpuan ng Gangga at Yamuna, dapat niyang, sa matibay na pasiya, isuko roon ang hininga ng buhay.
Verse 32
दीप्तकाञ्चनवर्णाभैर्विमानैर्भानुवर्णिभिः / ईप्सितांल्लभते कामान् वदन्ति मुनिपुङ्गवाः
Sa mga vimāna na maningning, kumikislap na tila pinakinis na ginto at nagliliwanag na gaya ng araw, natatamo niya ang mga ninanasang kaluguran—gaya ng ipinahahayag ng mga dakilang muni.
Verse 33
सर्वरत्नमयैर्दिव्यैर्नानाध्वजसमाकुलैः / वराङ्गनासमाकीर्णैर्मोदते शुभलक्षणः
Napapaligiran ng mga banal na palasyong yari sa sari-saring hiyas, siksik sa maraming watawat, at dinudumog ng mararangal na babae—ang taong may mapalad na tanda ay nagagalak.
Verse 34
गीतवादित्रनिर्घोषैः प्रसुप्तः प्रतिबुध्यते / यावन्न स्मरते जन्म तापत् स्वर्गे महीयते
Pagkagising mula sa pagkakatulog dahil sa malalakas na tunog ng awit at mga tugtugin, nananatili siyang pinararangalan sa langit hangga’t hindi niya naaalala ang dating kapanganakan; ngunit sa sandaling sumibol ang pag-alaalang iyon, siya’y sinusunog ng dalamhati at humihina ang ligaya sa langit.
Verse 35
तस्मात् स्वर्गात् परिभ्रष्टः क्षीणकर्मा नरोत्तम / हिरण्यरत्नसंपूर्णे समृद्धे जायते कुले
Kaya nga, kapag naubos ang kanyang kabutihang bunga (merito), ang pinakamainam na tao ay nahuhulog mula sa langit at muling isinisilang sa isang angkang masagana—hitik sa ginto at mga hiyas.
Verse 36
तदेव स्मरते तीर्थं स्मरणात् तत्र गच्छति / देशस्थो यदि वारण्ये विदेशे यदि वा गृहे
Sa pag-alaala sa mismong banal na tīrtha, sa pamamagitan ng pag-alaala mismo ay natatamo ang kalagayang “pagpunta roon”—maging nasa sariling lupain, nasa ilang, nasa banyagang bayan, o kahit nasa tahanan.
Verse 37
प्रयागं स्मरमाणस्तु यस्तु प्राणान् परित्यजेत् / ब्रह्मलोकमवाप्नोति वदन्ति मुनिपुङ्गवाः
Ipinahahayag ng mga pinakadakilang pantas na sinumang pumanaw habang inaalala ang Prayāga ay makakamtan ang Brahmaloka.
Verse 38
सर्वकामफला वृक्षा मही यत्र हिरण्मयी / ऋषयो मुनयः सिद्धास्तत्र लोके स गच्छति
Naroroon siya sa daigdig na yaong ang mga puno’y namumunga ng kaganapan ng bawat hangarin at ang lupa’y tila ginto; doon nananahan ang mga ṛṣi, mga muni, at mga ganap na siddha—sa kahariang iyon siya tutungo.
Verse 39
स्त्रीसहस्त्राकुले रम्ये मन्दाकिन्यास्तटे शुभे / मोदते मुनिभिः सार्धं स्वकृतेनेह कर्मणा
Sa kaaya-aya at mapalad na pook sa pampang ng Mandākinī—na siksik sa libu-libong kababaihan—siya’y nagagalak kasama ng mga muni, bunga ng mga gawa (karma) na siya mismo ang gumawa rito.
Verse 40
सिद्धचारणगन्धर्वैः पूज्यते दिवि दैवतैः / ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो जम्बुद्वीपपतिर्भवेत्
Sa langit, siya’y pinararangalan ng mga Siddha, Cāraṇa, at Gandharva, at sinasamba pa ng mga deva. Pagkaraan, kapag naubos ang kanyang gantimpalang makalangit at siya’y mahulog mula sa Svarga, isisilang siyang panginoong-hari ng Jambūdvīpa.
Verse 41
ततः शुभानि कर्माणि चिन्तयानः पुनः पुनः / गुणवान् वित्तसंपन्नो भवतीह न संशयः / कर्मणा मनसा वाचा सत्यधर्मप्रतिष्ठितः
Kaya nga, ang sinumang paulit-ulit na nagbubulay sa mga mapalad na gawa ay magiging, sa mundong ito rin, puspos ng kabutihan at kasaganaan—walang pag-aalinlangan—na nakatatag sa katotohanan at dharma sa gawa, isip, at salita.
Verse 42
गङ्गायमुनयोर्मध्ये यस्तु ग्रामं प्रतीच्छति / सुवर्णमथ मुक्तां वा तथैवान्यान् प्रतिग्रहान्
Ngunit sinumang tumanggap, sa lupain sa pagitan ng Gaṅgā at Yamunā, ng isang nayon bilang kaloob—maging ginto, perlas, o iba pang tinatanggap na handog—ang gayong pagtanggap ay mahigpit na sinisisi sa banal na pook na iyon.
Verse 43
स्वकार्ये पितृकार्ये वा देवताभ्यर्चने ऽपि वा / निष्फलं तस्य तत् तीर्थं यावत् तत्फलमश्नुते
Maging para sa sariling layon, para sa mga ritwal sa mga ninuno, o kahit sa pagsamba sa mga deva—hangga’t hindi pa natatamo ang ipinangakong bunga—ang tīrtha na iyon ay para sa kanya’y wari’y walang bunga.
Verse 44
अतस्तीर्थे न गृह्णीयात् पुण्येष्वायतनेषु च / निमित्तेषु च सर्वेषु अप्रमत्तो द्विजो भवेत्
Kaya nga, ang dvija (dalawang-ulit na isinilang) ay hindi dapat tumanggap ng di-wastong handog o pakinabang sa tīrtha, ni sa loob ng mga banal na dambana; at sa bawat banal na pagkakataon, manatili siyang mapagmatyag at hindi pabaya sa kadalisayan at tamang asal.
Verse 45
कपिलां पाटलावर्णां यस्तु धेनुं प्रयच्छति / स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां चैलकण्ठां पयस्विनीम्
Sinumang maghandog ng isang inahing baka na nagbibigay-gatas—kulay kayumangging dilaw na may bahid rosas—na may sungay na ginto at mga kuko na pilak, may telang nakatali sa leeg, at sagana sa gatas, ay nagkakamit ng dakilang kabutihang-loob (puṇya).
Verse 46
यावद् रोमाणि तस्या वै सन्ति गात्रेषु सत्तम / तावद् वर्षसहस्त्राणि रुद्रलोके महीयते
O pinakamainam sa mga tao, kung gaano karami ang balahibo sa mga bahagi ng katawan ng bakang iyon, gayon karaming libong taon siyang pinararangalan at itinataas sa daigdig ni Rudra (Rudra-loka).
The chapter repeatedly prioritizes Prayāga-centered practices—especially smaraṇa (remembrance), darśana (beholding), nāma-kīrtana (chanting the name), and snāna (bathing)—stating that even subtle sins are destroyed through remembering Prayāga and contact with its sacred earth and waters.
Dying there after bathing is said to lead to heaven without return to rebirth, while departing from life remembering Prayāga is declared to lead to Brahmaloka; the text also describes eventual fall from Svarga upon merit’s exhaustion, followed by auspicious rebirth (including royal sovereignty).
It treats the interfluvial region as exceptionally sanctified and warns that receiving villages/wealth there is blameworthy; such conduct can obstruct the promised fruit of pilgrimage until rectified, so a dvija is urged to remain vigilant about purity and right conduct at tīrthas.