Adhyaya 33

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे युगप्रजालक्षणमृषिप्रवरवर्णनं च नाम द्वात्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच ऋषिकाणां सुताश्चापि विज्ञेया ऋषिपुत्रकाः / ब्राह्यणानां प्रवक्तारो नामतश्च निबोधत

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa unang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikalawang Anuṣaṅgapāda, ang ika-32 kabanata na tinatawag na ‘Mga tanda ng Yuga at ng mga nilalang, at paglalarawan ng pravara ng mga rishi.’ Sabi ni Sūta: Ang mga anak ng rishi ay dapat ding makilalang ‘ṛṣiputraka’; alamin ninyo sa pangalan ang mga tagapagsalita sa hanay ng mga Brahmana.

Verse 2

सप्रधानाः प्रवक्ष्यन्ते समासाच्च श्रुतर्षयः / बह्वृचो भार्गवः पैलः सांकृत्यो जाजलिस्तथा

Ngayon ay babanggitin nang maikli ang mga pangunahing śruta-rishi: Bahvṛca, Bhārgava, Paila, Sāṃkṛtya, at Jājali.

Verse 3

संध्यास्तिर्माठरश्चैव याज्ञवल्क्यः पराशरः / उपमन्युरिन्द्रप्रमतिर्माडूकिः शाकलिश्च सः

Naroon din sina Sandhyāsti, Māṭhara, Yājñavalkya, Parāśara, Upamanyu, Indrapramati, Māḍūki, at Śākali.

Verse 4

बाष्कलिः शोकपाणिश्च नैलः पैलो ऽलकस्तथा / पन्नगाः पक्षगन्ताश्च षडशीतिः श्रुतर्षयः

Sina Bāṣkali, Śokapāṇi, Naila, Paila at Alaka; gayundin ang Pannaga at Pakṣaganta—sila ang walumpu’t anim na mga Śruti-ṛṣi.

Verse 5

एते द्विजातयो मुख्या बह्वृचानां श्रुतर्षयः / वैशंपायनलौहित्यौ कण्ठकालावशावधः

Sila ang mga pangunahing dvija, ang mga Śruti-ṛṣi ng Bahvṛca: sina Vaiśaṃpāyana, Lauhitya, Kaṇṭha, Kāla, at Avaśāvadha.

Verse 6

श्यामापतिः पलाडुश्च आलंबिः कमलापतिः / तेषां शिष्याः प्रशिष्याश्च षडशीति श्रुतर्षयः

Sina Śyāmāpati, Palāḍu, Ālaṃbi, at Kamalāpati; ang kanilang mga alagad at mga alagad-sa-alagad ay bumubuo ng walumpu’t anim na Śruti-ṛṣi.

Verse 7

एते द्विजर्षयः प्रोक्ताश्चरकाध्वर्यवो द्विजाः / चैमिनिः सभरद्वाजः काव्यः पौष्यञ्जिरेव च

Ang mga dvijarṣi na ito ay tinatawag na mga Carakādhvaryu: sina Caimini, Sabharadvāja, Kāvya, at Pauṣyañji rin.

Verse 8

हिरण्यनाभः कौशिल्यो लौगाक्षिः कुसुमिस्तथा / लङ्गली शालिहोत्रश्च शक्तिराजश्च भार्गवः

Sina Hiraṇyanābha, Kauśilya, Laugākṣi, at Kusumi; gayundin sina Laṅgalī, Śālihotra, at Śaktirāja na mula sa angkan ni Bhārgava.

Verse 9

सामगानामथाचार्य ऐलो राजा पुरूरवाः / षट्चत्वारिंशदन्ये वै तेषां शिष्याः श्रुतर्षयः

Ang guro ng mga awit na Sāma ay si Haring Purūrava ng angkang Aila; at may iba pang apatnapu’t anim na alagad, mga rishi na bihasa sa Śruti.

Verse 10

कौशीतिः कङ्कमुद्गश्च कुण्डकः सपराशरः / लोभालोभश्च धर्मात्मा तथा ब्रह्म बलश्च सः

Sina Kauśīti, Kaṅkamudga, Kuṇḍaka na kasama si Parāśara, si Lobhālōbha na may pusong dharma, at gayundin sina Brahma at Bala—sila man ay kabilang.

Verse 11

क्रन्थलो ऽथो मदगलो मार्कण्डेयो ऽथ धर्मवित् / इत्येते नवतिर्ज्ञेया होत्रवद्ब्रह्मचारिणः

Sina Kranthala, Madagala, Mārkaṇḍeya, at Dharmavit—sa gayon ay dapat malaman na sila’y siyamnapu, mga brahmacārin na tulad ng hotṛ.

Verse 12

चरकाध्वर्यवश्चापि ह्यनुमंन्त्रं तु ब्राह्मणम् / चलूभिः सुमतिश्चैव तथा देववरश्च यः

Si Carakādhvaryava, at si Anumantra na isang brahmana; gayundin sina Calūbhi, Sumati, at Devavara—kabilang din sila.

Verse 13

अनुकृष्णस्तथायुश्च अनुभूमिस्तथैव च / तथाप्रीतः कृशाश्वश्व सुमूलिर्बाष्कलिस्तथा

Si Anukṛṣṇa at Āyu, gayundin si Anubhūmi; at sina Prīta, Kṛśāśva, Sumūli, at Bāṣkali—sila rin ay binanggit.

Verse 14

चरकाध्वर्यकाध्वर्युनमस्युर्ब्रह्मचारिणः / वैयासकिः शुको विद्वांल्लौकिर्भूरिश्रवास्तथा

Si Caraka at ang mga Adhvaryu, kasama ang iba pang Adhvaryu—ang mga brahmacarin na iyon ay nagbigay-galang; naroon din si Śuka na anak ni Vyāsa, si Lauki, at si Bhūriśrava.

Verse 15

सोमाविरतुनान्तक्यस्तथा धौम्यश्च काश्यपः / आरण्या इलकश्चैव उपमन्युर्विदस्तथा

Naroon sina Somāviratunāntakya, gayundin sina Dhaumya at Kāśyapa; pati sina Āraṇya, Ilaka, Upamanyu, at Vida ay naroon din.

Verse 16

भार्गवो मधुकः पिङ्गः श्वेत केतुस्तथैव च / प्रजादर्पः कहोडश्च याज्ञवल्क्यो ऽथ शौनकः

Naroon sina Bhārgava, Madhuka, Piṅga, at Śvetaketu; sina Prajādarpa, Kahoḍa, Yājñavalkya, at saka si Śaunaka rin.

Verse 17

अनङ्गो निरतालश्च मध्यमाध्वर्यवस्तुते / अदितिर्देवमाता च जलापा चैव मानवी

Naroon sina Anaṅga at Niratāla, pati si Madhyamādhvaryavastute; naroon din si Aditi na Ina ng mga deva, at si Jalāpā na Manavī.

Verse 18

उर्वशी विश्वयोषा च ह्यप्सरःप्रवरे शुभे / मुद्गला चातुजीवैव तारा चैव यशस्विनी

Si Urvāśī at si Viśvayoṣā—mga mapalad na pangunahing apsara; naroon din sina Mudgalā, Cātujīvā, at si Tārā na tanyag sa dangal.

Verse 19

प्रातिमेधी च मार्गा च सुजाता च महातपा / लोपामुद्रा च धर्मज्ञा या च कोशीतिका स्मृता

Si Prātimedhī, Mārgā, Sujātā at Mahātapā; gayundin si Lopāmudrā na nakaaalam ng dharma, at yaong inaalala bilang Kośītikā.

Verse 20

एताश्च ब्रह्मवादिन्य अप्सरो रूपंसमताः / इत्येता मुख्यशः प्रोक्ता मया च ऋषिपुत्रकाः

Sila ay mga apsara na nagsasalita tungkol sa Brahman, magkakatulad sa kagandahan; o mga anak ng rishi, sila ang pangunahing binanggit ko.

Verse 21

वैदशाखाप्रणयनास्ततस्ते ऋषयः स्मृताः / ईश्वरा मन्त्रवक्तार ऋषयो ह्यृषिकास्तथा

Dahil sila ang nagtatag ng mga sangay ng Veda, sila’y inaalala bilang mga rishi; sila’y tulad ng Īśvara, tagapagbigkas ng mga mantra—mga rishi at rishika rin.

Verse 22

ऋषिपुत्राः प्रवक्तरः कल्पानां ब्राह्मणस्य तु / ईश्वराणामृषीणां च ऋषिकाणां सहात्मजैः

Ang mga anak ng rishi ang mga tagapagsalaysay ng mga kalpa at ng bahaging Brāhmaṇa; gayundin tungkol sa mga rishi at rishika na tulad ng Īśvara, kasama ang kanilang mga anak.

Verse 23

तथा वाक्यानि जनीष्व यथैषां मन्त्रदृष्टयः / तत्राज्ञायुक्तमद्वैतं दीप्तं गंभीरशब्दवत्

Likhain ang mga pananalita ayon sa kanilang pananaw sa mantra; doon, ang advaita na may kapangyarihan ng utos ay nagniningning na parang malalim na tinig.

Verse 24

अत्यन्तमपरोक्षं च लिङ्गं नाम तथैव च / सर्वभूतान्यभूतं च परिदानं च यद्भवेत्

Ang Lingga na lubhang hayag at ang pangalan nito ay gayon din; yaong sumasaklaw sa lahat ng nilalang ngunit nananatiling abhūta (di-isinilang), at may anyong paridāna (pag-aalay/pagkakaloob)—iyon ang tinutukoy.

Verse 25

क्वचिन्निरुक्तप्रोक्तार्थं वाक्यं स्वायंभुवं विदुः / यत्किञ्चिन्मन्त्रसंयुक्तं तत्र नामविभक्तिभिः

Sa ilang dako, ang pangungusap na ang kahulugan ay ipinaliwanag ng nirukta ay kinikilalang “svāyaṃbhuva”; at anumang may kaugnayan sa mantra, doon nauunawaan ang diwa sa pamamagitan ng pangalan at mga vibhakti (pagbabagong-anyo ng kaso).

Verse 26

प्रत्यक्षाभिहितं चैवमृषीणां वचनं मतम् / नैगमैर्विविधैः शब्दैर्निपातैर्बहुलं च यत्

Sa ganitong paraan, ang pananalita ng mga rishi ay itinuturing na tuwirang ipinahayag; at ito’y sagana sa iba’t ibang salitang naigama (Veda) at maraming nipāta (mga partikulo).

Verse 27

यच्चाप्यस्ति महद्वाक्यमृषीकाणां वचः स्मृतम् / अविस्पष्टपदं यच्च यच्च स्याद्बहुसंशयम्

At mayroon ding mahāvākya ng mga rishi na inaalala sa tradisyon; yaong may mga salitang di-malinaw at nagbubunga ng maraming pag-aalinlangan.

Verse 28

ऋषिपुत्रवचस्तद्वै सर्वाश्च परिदेवताः / हेतुदृष्टान्त बहुलं चित्रशब्दमपार्थकम्

Iyan ang pananalita ng mga anak ng rishi, at tungkol din sa lahat ng “paridevatā” (mga kasamang diyos); hitik sa mga dahilan at halimbawa, punô ng kakaibang salita, ngunit salat sa tunay na diwa.

Verse 29

सर्वास्तु तमशक्तं च वाक्यमेतत्तु मानुषम् / मिश्रा इति समाख्याताः प्रभावादृषितां गाताः

Ang pahayag na ito ay sa tao, ngunit may lakas din ng tamas. Sa bisa nito, narating nila ang kalagayang rishi at tinawag na ‘Mishra’.

Verse 30

समुत्कर्षाय कर्षाभ्यां जातिव्यत्याससंभवाः / भूतभव्यभवज्ज्ञान जन्मदुःखचिकित्सनम्

Sa pag-angat at pagbagsak nagmumula ang pagbabago ng uri. Ang kaalaman sa nakaraan, kasalukuyan, at darating ay lunas sa pighati ng kapanganakan.

Verse 31

मिश्राणां तद्भवेद्वाक्यं गुरोर्बलप्रवर्त्तनम् / धर्मशास्त्रप्रणेतारो महिम्ना सर्वगाश्च वै

Ang salita ng mga Mishra ay nagpapakilos sa lakas ng guro. Sila ang mga tagapaglikha ng Dharmaśāstra at sa kanilang dangal ay nakararating sa lahat ng dako.

Verse 32

तपःप्रकर्षः सुमहान्येषां ते ऋषयः स्मृताः / बृहस्पतिश्च शुक्रश्च व्यासः सारस्वतस्तथा

Napakadakila ng kanilang tápas; kaya sila’y inaalala bilang mga rishi: Brihaspati, Shukra, Vyasa, at Sarasvata.

Verse 33

व्यासाः शास्त्रप्रणयना वेदव्यास इति स्मृताः / यस्मादवारजाः संतः पूर्वेभ्यो मेधयाधिकाः

Ang mga Vyasa na lumikha ng mga shastra ay inaalala bilang ‘Veda-Vyasa’; sapagkat bagama’t sumunod sa panahon, humigit sila sa mga nauna sa talino.

Verse 34

ऐश्वर्येण च संपन्नास्ततस्ते ऋषयः स्मृताः / यस्मिन्कालो न चं वयः प्रमाणमृषिभावने

Dahil puspos ng banal na kapangyarihan, sila’y inalaala bilang mga rishi; sa pagiging rishi, hindi sukatan ang panahon at edad.

Verse 35

दृश्यते हि पुमान्कश्चित्कश्चिज्ज्येष्ठतमो धिया / यस्माद्बुद्ध्या च वर्षीयान्बलो ऽपि श्रुतवानृषिः

May taong nakikitang pinakamatanda sa talino; sapagkat sa buddhi, kahit bata’y maaaring maging rishi na bihasa sa śruti.

Verse 36

यः कश्चित्पादवान्मध्ये प्रयुक्तो ऽक्षर संपदा / विनियुक्तावसानां तु तामृचं परिचक्षते

Ang anumang mantra na may mga pāda, inayos sa gitna sa kasaganaan ng mga pantig, at may itinakdang wakas—iyon ang tinatawag na ‘Ṛk’.

Verse 37

यः कश्चित्करणैर्मन्त्रो न च पादक्षरैर्मितः / अतियुक्तावसानं च तद्यजुर्वै प्रचक्षते

Ang mantra na binubuo ng mga karaṇa (pamamaraang ritwal), hindi sinusukat sa pāda at pantig, at may wakas na labis ang pagkakadugtong—iyon ang ‘Yajus’.

Verse 38

ह्रीङ्कारः प्रणवो गीतः प्रस्तावश्च चतुर्थकम् / पञ्चमः प्रतिहोत्रश्च षष्ठमाहुरुपद्रवम्

Ang hrīṅkāra, praṇava, gīta, at prastāva—ito ang ikaapat; ang ikalima ay pratihotra, at ang ikaanim ay tinatawag na upadrava.

Verse 39

निधनं सप्तमं साम्नः सप्तविन्ध्य मिदं स्मृतम् / पञ्चविन्ध्य इति प्रोक्तं ह्रीङ्कारः प्रणवादृते

Ang ikapitong nidhana ng Sāman ay inaalala bilang ‘Saptavindhya’. At ang ‘Pañcavindhya’ ay ang tunog na Hrīṅkāra na binibigkas nang walang Praṇava (Om).

Verse 40

ब्रह्मणे धर्ममत्युक्तौ यत्तदा ज्ञाप्यतेर्ऽथतः / आशास्तिस्तु प्रसंख्याता विलापः परिदेवना

Sa pananalitang ayon sa dharma, ang ipinababatid noon kay Brahmā ayon sa kahulugan ay tinatawag na ‘Āśāsti’; at ang ‘Vilāpa’ ay siyang ‘Paridevanā’ (panaghoy).

Verse 41

क्रोधाद्वा द्वेषणाच्चैव प्रश्राख्यानं तथैव च / एतत्तु सर्वविद्यानां विहितं मन्त्रलक्षणम्

Mula sa galit o poot, gayundin mula sa pagtatanong at pagsasalaysay—ang lahat ng ito ang itinakdang tanda ng mantra sa lahat ng vidyā.

Verse 42

मन्त्रा नवविधाः प्रोक्ता ऋग्यजुः सामलक्षणाः / मूर्तिर्निन्दा प्रशंसा चाक्रोशस्तोषस्तथैव च

Ang mga mantra na may katangian ng Ṛg, Yajus, at Sāman ay sinasabing siyam na uri—mūrti, panunuligsa, papuri, pag-aalipusta, at pagkalugod, at iba pa.

Verse 43

प्रश्रानुज्ञास्तथाख्यानमाशास्मतिविधयो मताः / मन्त्रभेदांश्च वक्ष्यामि चतुर्विशतिलक्षणान्

Ang pagtatanong, pahintulot, pagsasalaysay, pag-asa, at pag-alaala—ang mga ito’y itinuturing na mga paraan. Ngayon ay sasabihin ko ang mga pagkakaiba ng mantra na may dalawampu’t apat na katangian.

Verse 44

प्रशंसा स्तुतिराक्रोशो निन्दा च परिदेवना / अभिशापो विशापश्च प्रश्नः प्रतिवचस्तथा

Papuri, banal na pagpupuri, sigaw ng pagsaway, panlalait at panaghoy; gayundin ang sumpa, ganting-sumpa, tanong at tugon.

Verse 45

आशीर्यज्ञस्तथाक्षेप अर्थाख्यानं च संकथा / वियोगा ह्यभियोगाश्च कथा संस्था वरश्च वै

Yajna ng pagpapala, panunumbat, pagpapaliwanag ng diwa at pag-uusap; paghihiwalay at paratang; salaysay, pagtatatag, at biyaya rin.

Verse 46

प्रतिषेधोप देशौ च नमस्कारः स्पृहा तथा / विलापश्चेति मन्त्राणां चतुर्विंशतिरुद्धृताः

Pagbabawal at pagtuturo, pagyukod, pananabik at panaghoy—ito ang dalawampu’t apat na uri ng mga mantra na binanggit.

Verse 47

ऋषिभिर्यज्ञतत्त्वज्ञैर्विहितं ब्रह्मणं पुरा / हेतु र्निर्वचनं निन्दा प्रशस्तिः संशयो निधिः

Ang mga rishi na nakakabatid sa diwa ng yajna ay nagtakda noon ng bahaging Brāhmaṇa; naroon ang dahilan, pagpapaliwanag, panunuligsa, papuri, pag-aalinlangan, at nidhi.

Verse 48

पुराकृतिपुराकल्पौ व्यवधारणकल्पना / उपमा च दशैते वै विधयो ब्राह्मणस्य तु

Purākṛti, purākalpa, paghihiwalay ng pag-unawa, paglikha sa isip, at paghahambing—ang sampung ito ang mga paraan ng bahaging Brāhmaṇa.

Verse 49

लक्षणं ब्राह्मणस्यैनद्विहितं सर्वशाखिनाम / हेतुर्हन्तेः स्मृतो धातोर्यन्निहन्त्युदितं परैः

Ito ang tanda ng isang Brahmana na itinakda sa lahat ng sangay. Mula sa ugat na ‘han’ inaalala ang salitang ‘hetu’; at sinasabi ng iba na ‘nihanti’ ay “sumisira o pumupuksa”.

Verse 50

अथवार्थे परिप्राप्ते हिनो तेर्गतिकर्मणा / तथा निर्वचनं ब्रूयाद्वाक्यार्थस्यावधारणम्

O kapag malinaw nang natamo ang kahulugan, unawain ang ugat na ‘hin’ bilang gawaing paggalaw. Gayundin, bigkasin ang nirvacana upang matiyak ang kahulugan ng pangungusap.

Verse 51

निन्दां तामाहुरायार्या यद्दोषे निन्दनं वचः / प्रपूर्वाच्छंसतेर्धातोः प्रशंसागुणवत्तया

Tinatawag ng mga Arya na ‘ninda’ ang salitang nanunuligsa sa kapintasan. At mula sa ugat na ‘śaṃs’ na may unlaping ‘pra’ nagmumula ang ‘praśaṃsā’, ang papuring may kabutihan.

Verse 52

इदं त्विदमिदं नैदमित्यनिश्चित्य संशयम् / इदमेवं विधातव्यमित्ययं विधिरुच्यते

Kapag hindi matiyak kung “ito nga iyon” o “hindi ito iyon,” lumilitaw ang pag-aalinlangan. At ang pahayag na “ito ay dapat gawin nang ganito” ang tinatawag na vidhi, ang tuntunin.

Verse 53

अन्यस्यान्यस्य चौक्तिर्या बुधैः सोक्ता पुराकृतिः / यो ह्यत्यन्तपरोक्षार्थः स पुराकल्प उच्यते

Ang pagbanggit tungkol sa isang bagay sa pamamagitan ng pag-ukol sa iba, ayon sa mga pantas, ay tinatawag na purākṛti. At yaong kahulugang lubhang di-tuwiran ay tinatawag na purākalpa.

Verse 54

पुरातिक्रान्तवाचित्वात्पुराकल्पस्य कल्प नाम् / मन्त्रब्राह्मणकल्पैश्च निगमैः शुद्धविस्तरैः

Dahil nalampasan na ng sinaunang pananalita ang panahon, ang purākalpa ay tinawag na “kalpa”; at sa mga Nigama na dalisay at malawak, ito’y ipinaliliwanag sa pamamagitan ng mantra, brāhmaṇa, at mga kalpa.

Verse 55

अनिश्चित्य कृतामाहुर्व्यवधारणकल्पनाम् / यथा हीदं तथा तद्वै इदं चैव तथैव तत्

Ang nilikha nang walang tiyak na pasya ay tinatawag na “vyavadhāraṇa-kalpanā”; kung ano ang ganito, gayon din yaon—ganito rin ito, gayon din yaon.

Verse 56

इत्येवमेषा ह्युपमा दशमो ब्राह्मणस्य तु / इत्येतद्ब्रह्मणस्यादौ विहितं रक्षणं बुधैः

Sa ganitong paraan, ang paghahambing na ito ay itinuturing na ikasampu sa bahaging Brāhmaṇa; at sa pasimula ng Brahmavidyā, itinakda ng mga pantas ang tuntunin ng pag-iingat at pagprotekta.

Verse 57

तस्य तद्विद्भिरुद्दिष्टा व्याख्याम्यनुपदं द्विजैः / मन्त्राणां कल्पना चैव विधिदृष्टिषु कर्मसु

Ang paliwanag na itinuro ng mga nakaaalam nito, o mga dvija, ay ipaliliwanag ko nang sunod-sunod; gayundin ang pag-aayos ng mga mantra sa mga gawaing ritwal na ayon sa vidhi.

Verse 58

मन्त्रो मन्त्रयतेर्द्धातोर्ब्राह्मणो ब्राह्मणेन तु / अल्पाक्षरमसंदिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम् / अस्तोभमनवद्यं च सूत्रं सूत्रविदो विदुः

Ang salitang “mantra” ay mula sa ugat na “mantrayate”, at ang “brāhmaṇa” ay ipinahayag ng mga brāhmaṇa. Yaong may kaunting pantig, walang alinlangan, hitik sa diwa, angkop sa lahat ng panig, walang dagdag na salita, at walang kapintasan—iyon ang kinikilala ng mga dalubhasa sa sūtra bilang “sūtra”.