Adhyaya 59

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्त मध्यमभागे तृतीय उपाद्धातपादे ऽष्टपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५८// बृहस्पतिरुवाच ऋषयस्त्वेव मुक्तास्तु परं हर्षमुपागताः / परं शुश्रूषया भूयः पप्रच्छुस्तदनन्तरम्

Sa ganito, sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa gitnang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikatlong pāda, natapos ang Kabanata 58. Wika ni Bṛhaspati: ang mga ṛṣi, nang mapalaya, ay napuspos ng dakilang galak; at sa pagnanais na makinig pa, sila’y muling nagtanong pagkaraan nito.

Verse 2

ऋषय ऊचुः वंशानामानुपूर्व्येण राज्ञां चामिततेजसाम् / स्थितिं चैषां प्रभावं च ब्रूहि नः परिपृच्छताम्

Wika ng mga rishi—ipahayag sa amin, ayon sa sunod-sunod na angkan, ang kalagayan at kapangyarihan ng mga haring may di-masukat na ningning; kami’y nagtatanong.

Verse 3

एवमुक्तस्ततस्तैस्तु तदासौ लोमहर्षणः / शृण्वतामुत्तराख्याने ऋषीणां वाक्य कोविदः

Nang masabi nila iyon, noon si Lomaharshana—dalubhasa sa pananalita ng mga rishi—ay nagsimulang magsalaysay ng kasunod na bahagi sa harap ng mga nakikinig na rishi.

Verse 4

अख्यानकुशलो भूयः परं वाक्यमुवाच ह / ब्रुवतो मे निबोधंश्च ऋषिराह यथा मम

Bihasa sa pagsasalaysay, muli niyang sinabi ang marangal na pananalita: “Unawain ninyong mabuti ang aking sasabihin, gaya ng itinuro sa akin ng rishi.”

Verse 5

वंशानामानुपूर्व्येण राज्ञां चामिततेजसाम् / स्थितिं चैषां प्रभावं च क्रमतो मे निबोधत

Ayon sa sunod-sunod na angkan, at sa kalagayan at kapangyarihan ng mga haring may di-masukat na ningning—alamin ninyo ito mula sa akin nang paisa-isa.

Verse 6

वरुणस्य सपत्नीकान् स्तुता देवी उदाहृता / तस्याः पुत्रौ कलिर्वैद्यः स्तुता च सुरसुंदरी

Binanggit na ang diyosang ‘Stutā’ ang kabiyak ni Varuna. May dalawa siyang anak: si Kali, ang manggagamot (vaidya), at si ‘Stutā,’ ang napakagandang diwata ng mga deva.

Verse 7

कलिपुत्रौ महावीर्यौं जयश्च विजयश्च ह / वैद्यपुत्रौ घृणिश्चैव मुनिश्चैव महाबलौ

Si Kali ay may dalawang anak na makapangyarihan—Jaya at Vijaya; at ang mga anak ni Vaidya—Ghṛṇi at Muni—ay dakilang malalakas.

Verse 8

प्रत्तानामनु कामानामन्योन्यस्य प्रभक्षिणौ / भक्ष्यित्वा तावन्योन्यं विनाशं समवाप्नुतः

Sa pagsunod sa mga pagnanasang ibinigay, nilamon nila ang isa’t isa; at matapos maglamunan, kapwa sila napahamak.

Verse 9

कलिः सुरायाः संज्ञेयस्तस्य पुत्रो मदः स्मृतः / स्मृता हिंसा कलेर्भार्या श्रेष्ठा या निकृतस्मृतिः

Si Kali ay kinikilalang ‘Surā’ (alak), at ang anak niya ay ‘Mada’ (kalasingan). Ang asawa ni Kali ay ‘Hiṃsā’ (karahasan), na itinuturing na ‘Nikṛti’ (panlilinlang) na pinakadakila.

Verse 10

प्रसूतान्ये कलेः पुत्राश्चत्वारः पुरुषादकाः / नाके विघ्नश्च विख्यातो भद्रमोविधमस्तथा

Nagkaanak pa si Kali ng apat na iba, mga maninila ng tao—Nāke, ang tanyag na Vighna, Bhadrama, at Vidhama.

Verse 11

अशिरस्कतया विघ्नो नाकश्चैवाशरीरवान् / भद्रमश्चैकहस्तो ऽभूद्विधमश्चैकपात्स्मृतः

Si Vighna ay walang ulo; si Nāke ay walang katawan; si Bhadrama ay may iisang kamay; at si Vidhama ay inaalalang may iisang paa.

Verse 12

भद्रमस्य तथापत्नी तामसी पूतना तथा / रेवती विधमस्यापि तयोः पुत्राः सहस्रशः

Ang mga asawa ni Bhadra ay sina Tamasī at Pūtanā; at ang asawa ni Vidhama ay si Revatī—ang kanilang mga anak na lalaki ay libo-libo.

Verse 13

नाकस्य शकुनिः पत्नी विघ्नस्य च अयो मुखी / राक्षसास्तु महावीर्याः संध्याद्वयविचारिमः

Ang asawa ni Nāka ay si Śakuni, at ang kay Vighna ay si Ayomukhī; ang mga rākṣasa ay makapangyarihan at gumagala sa dalawang oras ng dapithapon.

Verse 14

रेवतीपूतनापुत्रा नैऋता नामतः स्मृताः / ग्रहस्ते राक्षसाः सर्वे बालानां तु विशेषतः

Ang mga anak nina Revatī at Pūtanā ay kilala sa pangalang Naiṛta; silang lahat ay mga rākṣasa-graha, lalo na yaong nanggugulo sa mga bata.

Verse 15

स्कन्दस्तेषामधिपतिर्ब्रह्मणो ऽनुमतः प्रभुः / बृहस्पतेर्या भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी

Ang pinuno nila ay si Skanda, ang Panginoong pinahintulutan ni Brahmā; at ang kapatid na babae ni Bṛhaspati ay isang dakilang babae, isang brahmacāriṇī.

Verse 16

योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमसक्ता चरते सदा / प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च

Siya ay nagkamit ng kaganapan sa yoga at laging gumagala sa buong daigdig nang walang pagkapit; siya ang asawa ni Prabhāsa, ang ikawalong Vasū.

Verse 17

विश्वकर्मा सुरस्तस्या जातः शिल्पिप्रजापतिः / त्वष्टा विराजो रूपाणि धर्मपौत्र उदारधीः

Mula sa Sur na iyon isinilang si Viśvakarmā, ang Prajāpati ng mga manggagawang-sining. At si Tvaṣṭā, tagapaglikha ng mga anyo ni Virāj, apo ni Dharma, may dakilang talino.

Verse 18

कर्त्ता शिल्पिसहस्राणां त्रिदशानां तु योगतः / यःसर्वेषां विमानानि देवतानां चकार ह

Sa lakas ng yoga, siya ang tagapangasiwa ng libu-libong manggagawang-sining ng mga Tridaśa; siya ang lumikha ng mga vimāna para sa lahat ng mga diyos.

Verse 19

मानुषाश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः / प्रह्रादी विश्रुता तस्य पत्नी त्वष्टुर्विरोचना

Maging ang mga tao ay nabubuhay sa pamamagitan ng sining ng dakilang Mahātmā na iyon. Ang kanyang asawa ay bantog bilang ‘Prahrādī’, si Virocanā ni Tvaṣṭā.

Verse 20

विरोचनस्य भगिनी माता त्रिशिरसस्तथा / देवाचार्यस्य महतो विश्वरूपस्य धीमतः

Siya ang kapatid na babae ni Virocana at ina ni Triśiras; gayundin, ina ng dakilang Devācārya na si Viśvarūpa, ang marunong.

Verse 21

विश्वकर्मात्मजश्वैव विश्वकर्मा मयः स्मृतः / सुरेणुरिति विख्याता स्वसा तस्य यवीयसी

Ang anak ni Viśvakarmā ay inaalala rin bilang Viśvakarmā na nagngangalang Maya. Ang kanyang bunsong kapatid na babae ay tanyag bilang Sureṇu.

Verse 22

त्वाष्ट्री या सवितुर्भार्या पुनः संज्ञेति विश्रुता / प्रासूत सा महाभागं मनुं ज्येष्ठं विवस्वतः

Ang anak na babae ni Tvaṣṭā, ang asawa ni Savitṛ, na muling nakilala bilang ‘Saṃjñā’, ay nagsilang kay Manu na dakila, ang panganay na anak ni Vivasvān.

Verse 23

यमौ प्रासूत च पुनर्यमं च यमुनां च ह / सा तु गत्वा कुरून्देवी वडवा रूपधारिणी

Pagkaraan, isinilang din niya ang kambal na sina Yama at Yamunā. Pagkatapos nito, ang Diyosa ay nagtungo sa lupain ng Kuru at nag-anyong kabayong babae (vaḍavā).

Verse 24

सवितुश्चास्य रूपस्य नासिकाभ्यां तु तौ स्मृतौ / प्रासूत सा महाभाग त्वन्तरिक्षे ऽश्विनौ किल

Inaalaala na mula sa dalawang butas ng ilong ng anyong iyon ni Savitṛ nagmula ang kambal na Aśvin. Ang mapalad na iyon ay nagsilang sa Aśvinau sa kalawakan (antarikṣa).

Verse 25

नासत्यं चैव दस्रं च मार्त्तण्डस्यात्मजावुभौ / ऋषय ऊचुः कस्मान्मार्त्तण्ड इत्येष विवस्वानुदितो बुधैः

Ang dalawa—si Nāsatya at si Dasra—ay mga anak ni Mārtaṇḍa. Wika ng mga ṛṣi: “Bakit tinawag ng mga pantas ang Vivasvān na ito na ‘Mārtaṇḍa’?”

Verse 26

किमर्थं सासुरूपा वै नासिकाभ्यामसूयत / एतद्वेदितुमिच्छामो सर्वं नो ब्रूहि पृच्छताम्

Bakit ang Diyosa na nasa anyong kabayong babae ay nagmula sa dalawang butas ng ilong? Nais naming malaman ito; ipaliwanag mo sa amin ang lahat, kaming nagtatanong.

Verse 27

सूत उवाच चिरोत्पन्नमतिर्भिन्नमण्डं त्वष्ट्रा विदारितम् / गर्भवधं भ्रान्तः कश्यपो विद्रुतो भवेत्

Wika ni Suta—ang matagal nang nabuo na itlog ay nabiyak; hinati ito ni Tvashtri. Sa pagkalito na para bang pagpatay sa sanggol sa sinapupunan, tumakas si Kasyapa sa takot.

Verse 28

अण्डे द्विधाकृते त्वण्डं दृष्ट्वा त्वष्टेदमब्रवीत् / नैतन्न्यूनं भवादण्डं मार्त्तण्डस्त्वं भवानघ

Nang mahati sa dalawa ang itlog, tiningnan ito ni Tvashtri at sinabi: “Huwag maging kulang ang itlog na ito; ikaw na walang sala, maging ‘Marttanda’ ka.”

Verse 29

न खल्वयं मृतोंऽडस्थ इति स्नेहात्पिताब्रवीत् / तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नामान्वर्थमुदाहरन्

“Hindi patay ang nasa loob ng itlog,” sabi ng ama dahil sa pag-ibig. Nang marinig iyon, binigkas nila ang pangalang ayon sa kahulugan.

Verse 30

यन्मार्त्तण्डो भवेत्युक्तस्त्वण्डात्सोंडे द्विधाकृते / तस्माद्विवस्वान्मार्त्तण्डः पुराणज्ञैर्विभाव्यते

Dahil nang mahati sa dalawa ang itlog ay sinabi sa kanya, “Maging Marttanda ka,” kaya itinuturing ng mga dalubhasa sa Purana si Vivasvan bilang ‘Marttanda’.

Verse 31

ततः प्रजाः प्रवक्ष्यामि मार्त्तण्डस्य विवस्वतः / विजज्ञे सवितुर्भार्या संज्ञा पुत्रांस्तु त्रीन्पुनः

Pagkatapos, isasalaysay ko ang mga supling ni Marttanda na si Vivasvan. Si Samjna, asawa ni Savitri, ay muling nagsilang ng tatlong anak na lalaki.

Verse 32

मनुं यमीं यमं चैव छाया सा तपती तथा / शनैश्चरं तथैवैते मार्त्तण्डस्यात्मजाः स्मृताः

Si Manu, Yamī, Yama, Chāyā, Tapatī, at Śanaiścara—silang lahat ay inaalala bilang mga anak ni Mārtaṇḍa (Diyos na Araw).

Verse 33

विवस्वान्कश्यपाज्जज्ञे दाक्षायिण्यां महायशाः / तस्य संज्ञाभवद्भार्या त्वाष्ट्री देवी विवस्वतः

Si Vivasvān na dakila ay isinilang mula kay Kaśyapa sa sinapupunan ni Dākṣāyiṇī. Ang kanyang asawa ay si Diyosa Saṃjñā, anak ni Tvaṣṭṛ.

Verse 34

सुरेणुरिति विख्याता पुनः संज्ञेति विश्रुता / सा तु भार्या भगवतो मार्त्तण्डस्यातितेजसः

Siya’y nakilala bilang Sureṇu at muling sumikat sa pangalang Saṃjñā. Siya ang asawa ng Bhagavān Mārtaṇḍa na may di-masukat na ningning.

Verse 35

न खल्वये मृतो ह्यण्डे इति स्नेहात्तमब्रवीत् / अजानन्कश्यपः स्नेहात् मार्त्तण्ड इति चोच्यते

Dahil sa pag-ibig, sinabi niya, “Hindi siya namatay sa loob ng itlog.” Si Kaśyapa rin, sa paglingap at di namamalayan, ay tumawag sa kanya na “Mārtaṇḍa.”

Verse 36

तेजस्त्वभ्यधिकं तस्य नित्यमेव विवस्वतः / येनापि तापयामास त्रील्लोङ्कान्कश्यपात्मजः

Ang ningning ni Vivasvān ay laging higit na dakila; sa ningning na iyon, ang anak ni Kaśyapa ay nagpaalab maging sa tatlong daigdig.

Verse 37

त्रीण्यपत्यानि संज्ञायां जनयामास वै रविः / द्वौ सुतौ तु महावीर्यौं कन्यैका विदितैव च

Mula sa sinapupunan ni Saṃjñā, isinilang ni Ravi ang tatlong anak: dalawang anak na lalaking makapangyarihan at isang anak na babaeng tanyag.

Verse 38

मनुर्वैवस्वतो ज्येष्ठः श्राद्धदेवः प्रजापतिः / ततो यमो यमी चैव यमजौ संबभूवतुः

Ang panganay ay si Manu Vaivasvata, si Śrāddhadeva Prajāpati; sumunod sina Yama at Yamī, ang kambal na isinilang.

Verse 39

असह्यतेजस्तद्रूपं दृष्ट्वा संज्ञा विवस्वतः / असहन्ती स्वकां छायां सवर्णां निर्ममे पुनः

Nang makita ni Saṃjñā ang di-matiis na ningning na anyo ni Vivasvān, hindi niya nakayanan; kaya nilikha niyang muli ang sariling anino na kapareho ng kanyang kulay.

Verse 40

महाभागा तु सा नारी तस्याश्छायासमुद्गता / प्राञ्जलिः प्रयता भूत्वा पुनः संज्ञामभाषत

Ang mapalad na babaeng yaon, na lumitaw mula sa kanyang anino, ay nag-anjali at nagpakasusi, saka muling nagsalita kay Saṃjñā.

Verse 41

वदस्व किं मया कार्यं सा संज्ञा तामथाब्रवीत् / अहं यास्यापि भद्रं ते स्वमेव भवनं पितुः

Sinabi niya, “Ano ang dapat kong gawin?” At sinabi ni Saṃjñā, “Pagpalain ka; ako’y tutungo sa sariling tahanan ng aking ama.”

Verse 42

त्वयेह भवने मह्यं वस्तव्यं निर्विशङ्कया / इमौ च बालकौ मह्यं कन्या च वरवर्णिनी

Manirahan ka rito sa aking tahanan nang walang pangamba; ang dalawang batang ito ay akin, at ang dalagang may marikit na kulay ay akin din.

Verse 43

भर्त्तव्या नैवमाख्येयमिदं भगवते त्वया / इमौ च बालकौ मह्यं तथेत्युक्ता तथा च सा

Ito’y dapat sundin; huwag mong ipahayag ito sa Bhagavan sa ganyang paraan. Nang sabihin, “Akin ang dalawang batang ito,” siya’y sumagot ng “Gayon nga,” at siya man ay sumang-ayon.

Verse 44

त्वष्टुः समीपमगमद्व्रीडितेव तपस्विनी / पिता तामागतां दृष्ट्वा क्रुद्धः संज्ञामथाब्रवीत्

Ang babaeng mapagtapa ay lumapit kay Tvaṣṭṛ na tila nahihiya; nakita siya ng ama at sa galit ay nagsalita kay Saṃjñā.

Verse 45

भर्त्तुः समीपं गच्छेति नियुक्ता च पुनः पुनः / अगमद्वडवा भूत्वाच्छाद्य रूपमनिन्दिता

Paulit-ulit siyang inutusan: “Lumapit ka sa iyong asawa”; ang walang-dungis na babae’y itinago ang anyo at naging kabayong babae, saka umalis.

Verse 46

उत्तरान्सा कुरून्गत्वा तृणान्यथ चचार सा / द्वितीयायां तु संज्ञायां संज्ञेयमिति चिन्त्य ताम्

Pumunta siya sa Hilagang Kuru at nanginain ng damo; tungkol sa ikalawang Saṃjñā, naisip niya, “dapat itong makilala,” at pinagbulayan siya.

Verse 47

आदित्यो जनयामास पुत्रावादित्यवर्चसौ / पूर्वजस्य मनोस्तुल्यौ सादृश्येन तु तौ प्रभू

Ipinanganak ni Aditya ang dalawang anak na nagliliwanag sa ningning ni Aditya. Sa anyo at pagkakahawig, kapwa sila tulad ng sinaunang Manu at may kapangyarihan.

Verse 48

श्रुतश्रवा मनुस्ताभ्यां सावर्णिर्वै भविष्यति

Mula sa kanilang dalawa ay lilitaw ang Manu na nagngangalang Śrutaśravā; tunay na siya’y magiging Sāvarṇi sa hinaharap.

Verse 49

श्रुतकर्मा तु विज्ञेयो ग्रहो वै यः शनैश्चरः / मनुरेवाभवत्सो ऽपि सावर्णिरिति चोच्यते

Ang Śrutakarmā ay ang graha na tinatawag na Śanaiścara. Siya rin ang naging Manu at tinatawag ding Sāvarṇi.

Verse 50

संज्ञा तु पार्थिवी सा वै स्वस्य पुत्रस्य वै तदा / चकाराभ्यधिकं स्नेहं त तथा पूर्वजेषु वै

Noon, si Saṃjñā na anak ng hari ay nagpakita ng labis na pag-ibig sa kanyang anak, at gayundin sa mga ninuno.

Verse 51

मनुस्तच्छाक्षमत्सर्वं यमस्तद्वै न चाक्षमत् / बहुशो जल्पमानस्तु सापत्न्यादतिदुःखितः

Natiis ni Manu ang lahat, ngunit hindi ito natiis ni Yama. Dahil sa matinding dalamhati ng pagiging tila anak sa ibang asawa, paulit-ulit siyang nagsalita at naghinanakit.

Verse 52

तां वै रोषाच्च बालाच्च भाविनोर्ऽथस्य वै बलात् / यदा संतर्जयामास च्छायां वैवस्वतो यमः

Dahil sa galit at kabataan, sa lakas ng darating na bunga ng tadhana, nang sa gayon ay mariing sinaway at tinakot ni Yama na Vaivasvata si Chhaya.

Verse 53

सा शशाप ततः क्रोधात्सार्णिजननी यमम् / यदा तर्जयसे ऽकस्मात्पितृभार्यां यशस्विनीम्

Pagkaraan, sa tindi ng galit, isinumpa ng ina ni Sārni si Yama: “Bakit mo biglang sinisigawan ang marangal na asawa ng ama?”

Verse 54

तस्मात्तवैष चरमः पतिष्यति न संशयः / यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः

“Kaya nga, ang huling bahaging ito ng iyong katawan ay tiyak na malalaglag—walang pag-aalinlangan.” Dahil sa sumpang iyon, labis na nabagabag ang loob ni Yama.

Verse 55

मनुना सह धर्मात्मा पितुः सर्वं न्यवेदयत् / भृशं शापभयोद्विग्नः संज्ञावाक्यैर्विनिर्जितः

Ang matuwid na si Yama, kasama si Manu, ay nagsalaysay ng lahat sa kanilang ama; labis siyang nabalisa sa takot sa sumpa, ngunit napayapa sa mga salita ni Sanjñā.

Verse 56

तस्यां मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः / बाल्याद्वा यदि वा मोहात्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति

“Naangat nga ang aking paa patungo sa kanya, ngunit hindi ito bumagsak sa kanyang katawan. Kung dahil sa kabataan o pagkalito, nawa’y ipagpaumanhin ninyo.”

Verse 57

शप्तो ऽहमस्मि लोकेश जनन्या तपतां वर / तव प्रसादो नस्त्रातुमेतस्मान्महतो भयात्

O Lokesha, isinumpa ako ng inang pinakadakila sa mga mapagpenitensiya; tanging ang iyong biyaya ang makapagliligtas sa amin mula sa malaking pangamba na ito.

Verse 58

विवस्वानेवमुक्तस्तु यमं प्रोवाच वै प्रभुः / असंशयं पुत्र महद्भविष्यत्यत्र कारणम्

Nang masabi ito, sinabi ng Panginoong Vivasvan kay Yama: “Anak ko, walang pag-aalinlangan, may dakilang dahilan na magaganap dito.”

Verse 59

येन त्वामाविशत्क्रोधो धर्मज्ञं सत्यवादिनम् / न शक्यमेतन्मिथ्य तु कर्त्तुं मातुर्वचस्तव

Dahil ang poot ay sumaklaw sa iyo, na nakaaalam ng dharma at nagsasalita ng katotohanan, hindi maaaring gawing kasinungalingan ang salita ng iyong ina.

Verse 60

कृमयो मांसमादाय यास्यन्ति च महीं तव / ततः पादं महाप्राज्ञ पुनः सांप्राप्स्यसे सुखम्

Dadalhin ng mga uod ang iyong laman pabalik sa lupa; pagkatapos, O dakilang marunong, muli mong matatamo ang iyong paa nang may ginhawa.

Verse 61

कृतमेवं वचः सत्यं मातुस्तव भविष्यति / शापस्य परिहारेण त्वं च त्रातो भविष्यसि

Sa gayon, ang salita ng iyong ina ay magiging totoo; at sa pag-alis ng sumpa, ikaw man ay maliligtas.

Verse 62

आदित्यस्त्वब्रवीत्संज्ञां किमर्थं तनयेषु तु / तुल्येष्वभ्यधिकस्नेह एकस्मिन्क्रियते त्वया

Sinabi ni Aditya kay Samjna: kung magkakapantay ang mga anak, bakit mo ibinibigay ang mas malaking pag-ibig sa iisa lamang?

Verse 63

सा तत्परिहरन्ती वै नाचचक्षे विवस्वतः / आत्मना स समाधाय योगात्तत्त्वमपश्यत

Umiwas siya at hindi makatingin kay Vivasvat; kaya’t pinatatag niya ang sarili sa samadhi at sa pamamagitan ng yoga ay nakita ang tunay na diwa.

Verse 64

तां शप्तुकामो भगवान्नाशाय कुपितः प्रभुः / सा तत्सर्वं यथा तत्त्वमाचचक्षे विवस्वतः

Ang Bhagavan na Panginoon ay nagalit at nagnasang sumpain siya upang mapuksa; kaya isinalaysay niya kay Vivasvat ang lahat ayon sa katotohanan.

Verse 65

विवस्वांस्तु यथा श्रुत्वा क्रुद्धस्त्वष्टारमभ्ययात् / त्वष्टा तु तं यथान्यायमर्चयित्वा विभावसुम्

Nang marinig ito, nagalit si Vivasvat at nagtungo kay Tvastar; at si Tvastar ay sumamba at tumanggap kay Vibhavasu ayon sa nararapat na ritwal.

Verse 66

निर्दग्धुकामं रोषेण सांत्वयामास वै शनैः / तवातितेजसा युक्तमिदं रूपं न शोभते

Dahan-dahan niyang pinayapa ang nagnanais manunog dahil sa galit: “Ang anyong ito’y di marapat kapag kalakip ang labis mong ningning.”

Verse 67

असहन्ती तु तत्संज्ञा वने चरति शाद्वले / द्रक्ष्यते तां भवनद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम्

Hindi niya natiis ang kalagayang iyon kaya gumala siya sa gubat na luntian ang damo. Ngayon ay makikita mo ang iyong asawang may mabuting asal.

Verse 68

श्लाघ्ययौवनसंपन्नां योगमास्थाय गोपते / अनुकूलं भवेदेवं यदि स्यात्समयो मतः

O Gopate, taglay ang kapuri-puring kabataan at kumapit sa yoga; kung ang panahon ay ituring na angkop, magiging pabor ang lahat.

Verse 69

रूपं निवर्त्तयेयं ते ह्याद्यं श्रेष्ठमरिन्दम / रूपं विवस्वतस्त्वासीत्तिर्यगूर्द्ध्वमधस्तथा

O Arindama, ibabalik ko sa iyo ang dakilang anyong ito; sapagkat ang anyo mo noon ay kay Vivasvat, lumalaganap sa gilid, sa itaas, at sa ibaba.

Verse 70

तेनासौ पीडिता देवी रूपेण तु दिवस्पतेः / तस्मात्ते समचक्रं तु वर्तते रूपमद्भुतम्

Dahil sa anyo ni Divaspati, ang diyosa ay napahirapan; kaya para sa iyo ay lumitaw ang kahanga-hangang anyong bilog na pantay.

Verse 71

अनुज्ञातस्ततस्त्वष्ट्रा रूपनिर्वर्त्तनाय वै / ततो ऽभ्युपागमत्त्वष्टा मार्त्तण्डस्य विवस्वतः

Pagkaraan, pinahintulutan ni Tvashta ang pagbabago ng anyo; at si Tvashta ay lumapit kay Martanda na si Vivasvat.

Verse 72

भ्रमिमारोप्य तत्तेजः शातयामास तस्य वै / तं निर्मूलित तेजस्कं तेजसापहृतेन तु

Nang ipinasakay sa bhrami, tunay na pinahina niya ang tejas ng yaon; at nang maagaw ang tejas sa pamamagitan ng tejas, siya’y naging walang ningning, tila nabunot hanggang ugat.

Verse 73

कान्तां प्रभाकरो द्रष्टुमियेष शुभदर्शनः / ददर्श योगमास्थाय स्वां भार्यां वडवां तथा

Ang Prabhākara na may mapalad na pagtanaw ay nagnasang makita ang minamahal; sa pag-asa sa yoga, nakita niya ang sarili niyang asawa sa anyong vaḍavā (babaeng kabayo).

Verse 74

अदृश्यां सर्वभूतानां तेजसा नियमेन च / अश्वरूपेण मार्त्तण्डस्तां मुखे समभावयत्

Yaong di-nakikita ng lahat ng nilalang, natatakpan ng tejas at pagpipigil; si Mārtaṇḍa ay nag-anyong kabayo at inilagay siya sa bibig nang may pantay na diwa.

Verse 75

मैथुनान्तनिविष्टा च परपुंसो ऽभिशङ्कया / सा तं निःसारयामास नोभ्यां शुक्रं विवस्वतः

Sa dulo ng pagtatalik, dahil sa hinalang ibang lalaki iyon, inilabas niya ang śukra ni Vivasvat sa pamamagitan ng mga butas ng ilong.

Verse 76

देवौ तस्मादजायेतामश्विनौ भिषजां वरौ / नासत्यश्चैव दस्रश्च स्मृतौ द्वादशमूर्तितः

Mula roon ay isinilang ang dalawang diyos—ang Aśvinī-kumāra, pinakadakila sa mga manggagamot; na kilala bilang Nāsatya at Dasra, na inaalala sa labindalawang anyo (Āditya).

Verse 77

मार्त्तण्डस्य सुतावेतावष्टमस्य प्रजापतेः / तां तु रूपेण कान्तेन दर्शयामास भास्करः

Ang dalawang ito ay mga anak ni Mārtaṇḍa, ang ikawalong Prajāpati; ipinamalas ni Bhāskara siya sa anyong kaakit-akit at maningning.

Verse 78

स तां दृष्ट्वा तदा भार्यां तुतो षैतामुवाच ह / यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः

Nang makita niya noon ang kanyang asawa, masaya niyang sinabi sa kanya; ngunit si Yama ay labis na nabagabag dahil sa sumpang iyon.

Verse 79

धर्मेण रञ्जयामास धर्मराजस्ततस्तु सः / सो ऽलभत्कर्मणां तेन शुभेन परमां द्युतिम्

Pagkaraan, pinalugod siya ni Dharmarāja sa pamamagitan ng dharma; at dahil sa banal na gawaing iyon, natamo niya ang sukdulang liwanag.

Verse 80

पितॄणामाधिपत्यं च लोकपालत्वमेव च / मनुः प्रजापतिस्त्वेष सावर्णिः स महायशाः

Ang pamumuno sa mga Pitṛ at ang tungkuling Lokapāla rin; ang marangal na Manu Sāvarṇi na ito ang Prajāpati.

Verse 81

भाव्यः सो ऽनागते तस्मिन्मनुः सावर्णिकेन्तरे / मेरुपृष्ठे तपो घोरमद्यापि चरते प्रभुः

Sa darating na manvantara ni Sāvarṇi, siya ang magiging Manu; ang Panginoon ay hanggang ngayon ay nagsasagawa pa rin ng mabagsik na pagninilay sa likod ng Meru.

Verse 82

भ्राता शनैश्चरस्तत्रग्रहत्वं स तु लब्धवान् / त्वष्टा तु तेन रूपेण विष्णोश्चक्रमकल्पयत्

Doon, ang kapatid na si Śanaiścara ay nagkamit ng katayuang graha. At si Tvaṣṭā, sa anyong iyon, ay lumikha ng Chakra ni Viṣṇu.

Verse 83

महामहो ऽप्रतिहतं दानवान्प्रतिवारणम् / यवीयसी तयोर्या तु यमुनाच यशस्विनी

Si Mahāmaho ay di-mapipigil, tagapigil sa mga Dānava. At ang bunsong sa kanila ay ang tanyag na Yamunā.

Verse 84

अभवत्सा सरिच्छ्रेष्ठा यमुना लोकपावनी / यस्तु ज्येष्ठो महातेजाः सर्गो यस्येति सांप्रतम्

Ang Yamunā, tagapaglinis ng daigdig, ay naging pinakadakila sa mga ilog. At ang panganay na may dakilang ningning—ang kanyang sarga ay ngayo’y isasalaysay.

Verse 85

विस्तरं तस्य वक्ष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य ह / इदं तु जन्म देवानां शृणुयाद्वा पठेच्च वा

Isasalaysay ko nang malawakan ang tungkol kay Manu Vaivasvata. Ang sinumang makinig o bumigkas ng kapanganakan ng mga deva na ito.

Verse 86

वैवस्वतस्य पुत्राणां सप्तानां तु महौजसाम् / आपदं प्राप्य मुच्येत प्राप्नुयाच्च महद्यशः

Ang salaysay tungkol sa pitong anak na makapangyarihan ni Vaivasvata: ang mapahamak ay makalalaya at magkakamit ng dakilang dangal.