Adhyaya 28

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने सप्तविंशतितमो ऽध्यायः // २७// वसिष्ठ उवाच स्वपन्तमेत्य राजानं सूतमागधवन्दिनः / प्रवोधयितुमव्यग्रा जगुरुच्चैर्निशात्यये

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa gitnang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikatlong pambungad ng salaysay ni Arjuna, ang ika-27 kabanata. Sabi ni Vasiṣṭha: Pagsapit ng wakas ng gabi, ang mga sūta, māgadha, at mga tagapuri ay lumapit sa haring natutulog at, nang walang pagkabalisa, umawit nang malakas upang siya’y gisingin.

Verse 2

वीणावेणुरवोन्मिश्रकलतालततानुगम् / समस्तश्रुतिसुश्राव्यप्रशस्तमधुरस्वरम्

Hinaluan ng tunog ng vīṇā at veṇu, sumusunod sa kumpas at tāla; kaaya-ayang pakinggan ng lahat, kapuri-puri, at may matamis na tinig.

Verse 3

स्निग्धकण्ठाः सुविस्पष्टमूर्च्छनाग्रामसूचितम् / जगुर्गेयं मनोहारि तारमन्द्रलयान्वितम्

May malambing na tinig, malinaw nilang ipinahiwatig ang mūrchhanā at grāma, at umawit ng kaakit-akit na awit na may pagsasanib ng matataas at mabababang himig sa laya.

Verse 4

ऊचुश्च तं महात्मानं राजानं सूतमागधाः / स्वपन्तं विविधा वाचो बुबोधयिषवः शनेः

Noon, sinabi ng mga sūta at māgadha sa dakilang haring natutulog, upang gisingin siya nang dahan-dahan sa iba’t ibang pananalita.

Verse 5

पस्यायमस्तमभ्येति राजेन्द्रेन्दुः पराजितः / विवर्द्धमानया नूनं तव वक्त्रांबुजश्रिया

Masdan, ang buwan na tila hari ng mga hari ay parang natalo at lumulubog; tunay na dahil sa lumalaking ningning ng iyong mukhang-lotus.

Verse 6

द्रष्टुं त्वदान नांभोजं समुत्सुक इवाधुना / तमांसि भिन्दन्नादित्यः संप्राप्तो ह्युदयं विभो

Ngayon, na tila sabik na makita ang lotus ng iyong mukha, binibiyak ng araw ang dilim at, O dakila, dumating na sa pagsikat.

Verse 7

राजन्नखिलशीतांशुवंशमौलिशिखामणे / निद्रया लं महाबुद्धे प्रतिवुध्यस्व सांप्रतम्

O hari, hiyas sa korona ng buong angkan ng Chandra, dakilang marunong! Sapat na ang tulog—magising ka na ngayon.

Verse 8

इति तेषां वचः शृण्वन्नबुध्यत महीपतिः / क्षीराब्दौ शेषशयनाद्यथापङ्कजलोचनः

Kahit marinig ang kanilang mga salita, hindi pa rin nagising ang hari; gaya ni Padmalocana (Vishnu) na nakahimlay sa Shesha sa dagat ng gatas.

Verse 9

विनिद्राक्षः समुत्थाय कर्म नैत्यकमादरात् / चकारावहितः सम्यग्जयादिकमशेषतः

Na may matang gising, siya’y bumangon at taimtim na isinagawa ang mga arawang tungkulin. Pagkaraan, buong pag-iingat niyang tinapos ang lahat ng gawain, pati ang mga ukol sa tagumpay.

Verse 10

देवतामभिवन्द्येष्टां गां दिव्यस्रग्गन्धभूषणः / कृत्वा दूर्वाञ्जनादर्शमङ्गल्यालम्बनानि च

Pagpupugay sa sinasambang diyos, isinuot niya ang banal na kuwintas ng bulaklak, pabango at mga hiyas. Inihanda rin niya ang damong durva, kohl, salamin at iba pang mapalad na bagay.

Verse 11

दत्त्वा दानानि चार्थिभ्यो नत्वा गोब्रह्मणानपि / निष्क्रम्य च पुरात्तस्मादुपतस्थे च भास्करम्

Matapos magbigay ng limos sa mga humihingi at magpugay sa baka at mga brahman, lumabas siya sa lungsod at sumamba kay Bhāskara, ang diyos ng Araw.

Verse 12

तावदभ्याययुः सर्वं मन्त्रिसामन्तनायकाः / रचिताञ्जलयो राजन्नेमुश्च नृपसत्तमम्

Noon din, dumating ang mga ministro, mga samanta at mga pinunong mandirigma. Magkakapatong ang mga palad, O hari, sila’y yumukod sa pinakadakilang pinuno.

Verse 13

ततः स तैः परिवृतः समुपेत्य तपोनिधिम् / ननाम पादयोस्तस्य किरीटेनार्कवर्चसा

Pagkaraan, napaliligiran nila, lumapit siya sa dakilang tagapagtago ng tapasya at, suot ang koronang kumikislap na parang araw, yumukod sa paanan niya.

Verse 14

आशीर्भिरभिनन्द्याथ राजानं मुनिपुङ्गवः / प्रश्रयावनतं साम्ना तमुवाचास्यतामिति

Pinagpala at pinuri ng dakilang muni ang hari, at sa malumanay na pananalita’y sinabi sa kanya na nakayukod sa paggalang: “Maupo kayo.”

Verse 15

तमासीनं नरपतिं महार्षिः प्रीतमानसः / उवाच रजनी व्युष्टा सुखेन तव किं नृप

Sa haring nakaupo, nagsalita ang maharishi na may galak sa puso: “Lumipas na ang gabi; O hari, ikaw ba’y nasa kaginhawahan?”

Verse 16

अस्माकमेव राजेन्द्र वने वन्येन जीवताम् / शक्यं मृगसधर्माणां येन केनापि वर्त्तितुम्

O Rajendra, kami’y nabubuhay sa gubat sa pamamagitan ng pagkaing-ligaw; para sa may likas na gaya ng usa, kaya ang mamuhay sa anumang paraan.

Verse 17

अरण्ये नागराणां तु स्थितिरत्यन्तदुःसहा / अनभ्यस्तं हि राजेन्द्र ननु सर्वं हि दुष्करम्

Ngunit, O Rajendra, para sa mga taga-lungsod, ang paninirahan sa gubat ay lubhang mahirap; ang di nakasanayan, tunay na lahat ay mabigat gawin.

Verse 18

वनवासपरिक्लेशं भवान्यत्सानुगो ऽसकृत् / आप्तस्तु भवतो नूनं सा गौरवसमुन्नतिः

Ikaw, kasama ang iyong mga kasama, ay paulit-ulit na nagtiis ng hirap ng paninirahan sa gubat; tunay, iyon ang dakilang pagtaas ng iyong dangal at karangalan.

Verse 19

इत्युक्तस्तेन मुनिना स राजा प्रीतिपूर्वकम् / प्रहसन्निव तं भूयो वचनं प्रत्यभाषत

Nang sabihin iyon ng muni, ang hari ay may galak at pag-ibig, na wari’y nakangiti, at muling sumagot sa kanya sa mga salita.

Verse 20

ब्रह्मन्किमनया ह्युक्त्या दृष्टस्ते यादृशो महान् / अस्माभिमहिमा येन विस्मितं सकलं जगत्

O Brahman, ano ang saysay ng ganitong pananalita? Nasaksihan namin kung gaano ka kadakila; sa iyong mahimâ, namangha ang buong daigdig.

Verse 21

भवत्प्रभावसंजातविभवाहतचेतसः / इतो न गन्तुमिच्छन्ति सैनिका मे महामुने

O Mahamuni, dahil sa karangyaan na bunga ng iyong kapangyarihan na umantig sa kanilang puso, ang aking mga kawal ay ayaw nang umalis dito.

Verse 22

त्वादृशानां जगन्तीह प्रभावैस्तपसां विभो / ध्रियन्ते सर्वदा नूनमचिन्त्यं ब्रह्मवर्चसम्

O makapangyarihan, sa bisa ng tapas ng mga tulad mong asceta, nananatiling nakatindig ang sanlibutan; tunay na ang di-maaarok na liwanag ng Brahman ay laging pinangangalagaan.

Verse 23

नैव चित्रं तव विभो शक्रोति तपसा भवान् / ध्रुवं कर्त्तुं हि लोकानामवस्थात्रितयं क्रमात्

O makapangyarihan, hindi kataka-taka na sa lakas ng tapas ay kaya mong patatagin nang sunod-sunod ang tatlong kalagayan ng mga daigdig.

Verse 24

सुदृष्टा ते तपःसिद्धिर्महती लोकपूजिता / गमिष्यामि पुरीं ब्रह्मन्ननुजानातु मां भवान्

Ang katuparan ng iyong tapasya ay tunay na marikit, dakila, at sinasamba ng daigdig. O Brahman, tutungo ako sa lungsod; ipagkaloob mo sana ang pahintulot sa akin.

Verse 25

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तेनस मुनिः कार्त्तवीर्येण सादरम् / संभावयित्वा नितरां तथेति प्रत्यभाषत

Sinabi ni Vasiṣṭha—nang magsalita si Karttavīrya nang may paggalang, pinarangalan siya ng muni nang lubos at sumagot, “Gayon nga.”

Verse 26

मुनिना समनुज्ञातो विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् / सैन्यैः परिवृतः सर्वैः संप्रतस्थे पुरीं प्रति

Nang mapahintulutan ng muni, lumabas siya sa ashram na iyon; napalilibutan ng buong hukbo, siya’y naglakbay patungo sa lungsod.

Verse 27

स गच्छंश्चिन्तयामास मनसा पथि पार्थिवः / अहो ऽस्य तपसः सिद्धिर्लोक विस्मयदायिनी

Habang naglalakbay, nagmuni-muni ang hari sa isip: “Kay inam! Ang siddhi ng tapasya na ito’y nakapaghahatid ng pagkamangha sa daigdig.”

Verse 28

यया लब्धेदृशी धेनुः सर्वकामदुहां वरा / किं मे सकलराज्येन योगर्द्ध्या वाप्यनल्पया

Dahil dito’y natamo ang isang dakilang dhenu na tumutupad ng lahat ng hangarin; kung gayon, ano pa ang saysay ng buong kaharian sa akin, o kahit ng napakalaking yaman ng yoga?

Verse 29

गोरत्नभूता यदियं धेनुर्मुनिवरे स्थिता / अनयोत्पादिता नूनं संपत्स्वर्गसदामपि

O dakilang muni! Kung ang bakang ito ay isang hiyas na baka at nananatili sa iyong ashram, tunay na mula sa kanya nagmumula ang kasaganaan maging para sa mga naninirahan sa langit.

Verse 30

ऋद्धमैन्द्रमपि व्यक्तं पदं त्रैलोक्यपूजितम् / अस्या धेनोरहं मन्ये कलां नार्हति षोडशीम्

Kahit ang lantad at maringal na katayuan ni Indra, na sinasamba sa tatlong daigdig, sa palagay ko’y hindi man lamang katumbas ng ika-labing-anim na bahagi ng dangal ng bakang ito.

Verse 31

इत्येवं चिन्तयानं तं पश्चादभ्येत्य पार्थिवम् / चन्द्रगुप्तो ऽब्रवीन्मन्त्री कृताञ्जलि पुटस्तदा

Habang nag-iisip nang gayon ang hari, lumapit mula sa likuran ang ministrong si Chandragupta at noon ay nagsalita nang nakapagdaupang-palad.

Verse 32

किमर्थं राजशार्दूल पुरीं प्रतिगमिष्यसि / रक्षितेन च राज्येन पुर्या वा किं फलं तव

O leon ng mga hari! Bakit mo nais bumalik sa lungsod? Anong pakinabang sa iyo ang isang kaharian at lungsod na binabantayan?

Verse 33

गोरत्नभूता नृपतेर्यावर्धेनुर्न चालये / वर्त्तते नार्द्धमपि ते राज्यं शून्यं तव प्रभो

Panginoon! Hangga’t hindi kumikilos ang bakang hiyas ng hari, ang iyong kaharian ay hindi man lamang umaandar nang kalahati; ito’y tila hungkag.

Verse 34

अन्यच्च दृष्टमाश्चर्यं मया राजञ्छृणुष्व तत् / भवनानि मनोज्ञानि मनोज्ञाश्च तथा स्त्रियः

O Hari, pakinggan mo ang isa pang kababalaghan na nakita ko—naroon ang mga gusaling kaaya-aya sa puso, at gayundin ang mga babaeng kaakit-akit.

Verse 35

प्रासादा विविधाकारा धनं चादृष्टसंक्षयम् / धेनो तस्यां क्षणेनैव विलीनं पश्यतो मम

May mga palasyong sari-sari ang anyo at yamang wari’y di nauubos; ngunit ang lahat ay naglaho at nalusaw sa loob ng bakang iyon sa isang kisap, sa harap ng aking mga mata.

Verse 36

तत्तपोवनमेवासीदिदानीं राजसत्तम / एवंप्रभावा सा यस्य तस्य किं दुर्लं भवेत्

O pinakadakilang Hari, ang naririto ngayon ay yaon ding gubat ng pag-aayuno; kung ganyan ang kapangyarihan niya, ano pa ang magiging mahirap makamtan?

Verse 37

तस्माद्रत्नार्हसत्त्वेन स्वीकर्त्तव्या हि गौस्त्वया / यदि ते ऽनुमतं कृत्यमाख्येयमनुजीविभिः

Kaya nga, dahil karapat-dapat na parang hiyas ang halagang taglay ng bakang ito, nararapat mo itong tanggapin; kung pahihintulutan mo, ihahayag ng mga lingkod ang dapat gawin.

Verse 38

राजोवाच / एवमेवाहमप्येनां न जानामीत्यसांप्रतम् / ब्रह्मस्वं नापहर्तव्यमिति मे शङ्कते मनः

Wika ng Hari: Ako man ay hindi pa siya lubos na nakikilala; nag-aalinlangan ang aking loob na ‘hindi dapat agawin ang ari-arian ng mga Brahmana’.

Verse 39

एवं ब्रुवन्तं राजानमिदमाह पुरोहितः / गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो गर्हयन्निव भूपते

Nang magsalita nang gayon ang hari, sinabi ng punong pari na si Garga—pinakamainam sa mga marurunong—sa mahal na hari na wari’y nananaway.

Verse 40

ब्रह्मस्वं नापहर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन / ब्रह्मस्वसदृशं लोके दुर्जरं नेह विद्यते

Ang yaman ng Brahmana ay hindi dapat agawin kailanman, kahit sa oras ng kagipitan; sapagkat sa daigdig ay walang kasing-hirap tiisin gaya ng brahmasva.

Verse 41

विषं हन्त्युपयोक्तारं लक्ष्यभूतं तु हैहय / कुलं समूलं दहति ब्रह्मस्वारणिपावकः

Ang lason ay pumapatay sa gumagamit nito, O Haihaya, sa nagiging puntirya; ngunit ang apoy na arani ng brahmasva ay sinusunog ang angkan hanggang sa ugat.

Verse 42

अनिवार्यमिदं लोके ब्रह्मस्वन्दुर्जरं विषम् / पुत्रपौत्रान्तफलदं विपाककटु पार्थिव

O hari, sa daigdig na ito ang brahmasva ay lasong mahirap tiisin at di maiiwasan; ang bunga nito’y umaabot hanggang anak at apo, at ang kapalit ay ubod ng pait.

Verse 43

एश्वर्यमूढं हि मनः प्रभूममसदात्मनाम् / किन्नामासन्न कुरुते नेत्रास द्विप्रलोभितम्

Ang isip ng mga di-matuwid ay nalulunod sa kapangyarihan at kayamanan; kaya kapag malapit na, ano pa ang hindi niya magagawa, kung ang mga mata’y nalinlang ng kasamaan at ng pagnanasa sa yaman ng Brahmana?

Verse 44

वेदान्यस्त्वामृते को ऽन्यो विना दानान्नृपोत्तम / आदानं चिन्तयानो हि बाह्मणेष्वभिवाञ्छति

O pinakamainam na hari, sino pa ang hihigit sa iyo sa Veda at sa pagkakawanggawa? Ang tumatalikod sa pagbibigay at iniisip lamang ang pagkuha, nag-iimbot maging sa mga Brahmana.

Verse 45

ईदृशस्त्वं महाबाहो कर्म सज्जननिन्दितम् / मा कृथास्तद्धि लोकेषु यशोहानिकरं तव

O Mahabahu, kahit dakila ka, huwag gawin ang gawaing hinahamak ng mga mabubuti; sapagkat iyon ay magpapababa sa iyong dangal sa daigdig.

Verse 46

वंशे महति जातस्त्वं वदान्यानां प्रहीभुजाम् / यशांशि कर्मणानेन संप्रतं माव्यनीवशः

Ipinanganak ka sa dakilang angkan ng mga haring mapagkawanggawa; huwag mong sirain ngayon ang mga bahagi ng iyong dangal sa gawaing ito.

Verse 47

अहो ऽनुजीविनः किञ्चिद्भर्तारं व्यसनार्णवे / तत्प्रसादसमुन्नद्धा मज्जयं त्यनयोन्मुखाः

Ay! Ang mga umaasa sa kanilang panginoon, kapag nakita siyang bahagyang nalubog sa dagat ng kapahamakan, nalalasing sa kanyang pabor at humahantong sa kawalang-katarungan, hanggang siya’y kanilang ilubog.

Verse 48

श्रिया विकुर्वन्पुरुषकृत्यचिन्त्ये विचेतनः / तन्मतानुप्रवृत्तिश्च राजा सद्यो विषीदति

Nababaluktot ng karangyaan, ang haring walang pag-unawa na di nag-iisip sa tungkulin ng tao, at sumusunod sa kanilang payo, ay agad na nalulugmok sa dalamhati.

Verse 49

अज्ञातमुनयो मन्त्री राजानमनयांबुधौ / आत्मना सह दुर्बुद्धिर्लोहनौरिव मज्जयेत्

Kung ang isang ministro na gaya ng ermitanyong walang kaalaman ay mag-akay sa hari sa dagat ng pamamahala, ang masamang pag-iisip niya’y lulubog sa hari at sa sarili, tulad ng bangkang bakal na lumulubog.

Verse 50

तस्मात्त्वं राजशार्दूल मूढस्य नयवर्त्मनि / मतमस्य सुदुर्बुद्धेर्नानुवर्त्तितुमर्हसि

Kaya nga, O tigre sa mga hari, huwag kang sumunod sa landas ng pamamahala ng mangmang; hindi nararapat sa iyo ang pagsunod sa payo ng lubhang masamang isip na iyon.

Verse 51

एवं हि वदतस्तस्य स्वामिश्रेयस्करं वचः / आक्षिप्य मन्त्री राजानमिदं भूयो ह्यभाषत

Nang siya’y nagsasalita nang gayon, hinawakan ng ministro ang salitang makabubuti sa kanyang panginoon, sinaway ang hari, at muling nagsalita ng ganito.

Verse 52

ब्राह्मणो ऽयं स्वजातीयहितमेव समीक्षते / महान्ति राजकार्याणि द्विजैर्वेत्तुं न शक्यते

Ang Brahmanang ito’y tumitingin lamang sa kapakanan ng kanyang sariling uri; ang malalaking gawain ng kaharian ay hindi madaling maunawaan ng mga dvija.

Verse 53

राज्ञैव राजकार्याणि वेद्यानि स्वमनीषया / विना वै भोजनादाने कार्यं विप्रो न विन्दति

Ang mga gawain ng kaharian ay dapat malaman ng hari sa sariling talino; kung walang pagpapakain at pag-aalay ng kaloob, ang vipra’y walang matatapos na gawain.

Verse 54

ब्राह्मणो नावमन्तव्यो वन्दनीयश्च नित्यशः / प्रतिसंग्राहयणीयश्च नाधिकं साधितं क्वचित्

Huwag kailanman hamakin ang Brahmana; siya’y laging karapat-dapat sambahin at igalang. Dapat siyang tanggapin nang may pagpupugay; wala nang higit pang banal na gawain kaysa rito.

Verse 55

तस्मात्स्वीकृत्य तां धेनुं प्रयाहि स्वपुरं नृप / नोचेद्राज्यं परित्यज्य गच्छस्वतपसे वनम्

Kaya nga, O hari, tanggapin mo ang bakang iyon at bumalik sa iyong lungsod. Kung hindi, iwan ang kaharian at magtungo sa gubat upang magtapa.

Verse 56

क्षमावत्त्वं ब्राह्मणानां दण्डः क्षत्रस्य पार्थिव / प्रसह्य हरणे वापि नाधर्मस्ते भविष्यति

O hari, ang katangian ng Brahmana ay pagpapatawad, at ang dharma ng Kshatriya ay paglalapat ng parusa. Kahit kunin sa lakas, hindi ito magiging adharma sa iyo.

Verse 57

प्रसह्य हरणे दोषं यदि संपश्यसे नृप / दत्त्वा मूल्यं गवाश्वाद्यमृषेर्थेनुः प्रगृह्यताम्

O hari, kung nakikita mo ang mali sa sapilitang pagkuha, magbayad ka ng halaga—baka, kabayo, at iba pa—at saka tanggapin ang baka ng rishi.

Verse 58

स्वीकर्तव्या हि सा धेनुस्त्वया त्वं रत्नभागयतः / तपोधनानां हि कुतो रत्नसंग्रहणादरः

Ang bakang iyon ay dapat mong tanggapin, sapagkat ikaw ang may bahagi sa mga hiyas. Ang mga rishi na may yaman ng tapa, saan sila magkakaroon ng pagnanasa sa pag-iipon ng hiyas?

Verse 59

तपोधन बलः शान्तः प्रीतिमान्स नृप त्वयि / तस्मात्ते सर्वथा धेनुं याचितः संप्रदास्यति

O hari, siya ay tapodhana, malakas, payapa, at may pag-ibig sa iyo. Kaya kapag ikaw ay humiling, tiyak na ibibigay niya sa iyo ang banal na baka na iyon.

Verse 60

अथ वा गोहिरण्यद्यं यदन्यदभिवाञ्छितम् / संगृह्य वित्तं विपुलं धेनुं तां प्रतिदास्यति

O kaya’y magtitipon siya ng saganang yaman—mga baka, ginto, at anumang ninanais—at ibibigay iyon bilang kapalit ng banal na bakang iyon.

Verse 61

अनुपेक्ष्यं महद्रत्नं राज्ञा वै भूतिमिच्छता / इति मे वर्त्तते बुद्धिः कथं वा मन्यते भवान्

Ang haring nagnanais ng kasaganaan ay hindi dapat ipagwalang-bahala ang dakilang hiyas na ito—ganyan ang aking paghatol. Ano ang palagay ninyo?

Verse 62

राजोवाच / गत्वा त्वमेव तं विप्रं प्रसाद्य च विशेषतः / दत्त्वा चाभीप्सितं तस्मै तां गामानय मन्त्रिक

Wika ng hari: “O ministro, ikaw mismo ang pumaroon at bigyang-lugod nang lubos ang brahmanang iyon; ibigay ang kanyang ninanais at dalhin dito ang bakang iyon.”

Verse 63

वसिष्ठ उवाच एवमुक्तस्ततोराज्ञा स मन्त्री विधिचोदितः / निवृत्य प्रययौ शीघ्रं जमदग्नेरथाश्रमम्

Sinabi ni Vasiṣṭha: Nang masabi ito ng hari, ang ministrong iyon, na ginabayan ng kautusan ng dharma, ay bumalik at nagmadaling tumungo sa āśrama ni Jamadagni.

Verse 64

गते तु नृपतौ तस्मिन्नकृतव्रणसंयुतः / समिदानयनार्थाय रामो ऽपि प्रययौ वनम्

Nang makaalis ang haring iyon, si Rama na matatag sa panata ay nagtungo rin sa gubat upang kumuha ng mga samidha para sa banal na handog.

Verse 65

ततः स मन्त्री सबलः समासाद्य तदाश्रमम् / प्रणम्य मुनिशार्दूलमिदं वचनमब्रवीत्

Pagkaraan, dumating ang ministro na may kasamang lakas-kawal sa ashram; yumukod sa dakilang muni at sinabi ang mga salitang ito.

Verse 66

चन्द्रगुप्त उवाच ब्रह्मन्नृपतिनाज्ञप्तं राजा तु भुवि रत्नभाक् / रत्नभूता च धेनुः सा भुवि दोग्ध्रीष्वनुत्तमा

Sinabi ni Chandragupta: “O Brahman, ito ang utos ng hari; ang hari ang may bahagi sa mga hiyas ng daigdig, at ang bakang iyon ay parang hiyas, walang kapantay sa mga bakang ginagatasan.”

Verse 67

तस्माद्रत्नंसुवर्णं वा मूल्यमुक्त्वा यथोचितम् / आदाय गोरत्नभूतां धेनुं मे दातुमर्हसि

Kaya’t tanggapin ang nararapat na halaga—hiyas o ginto—at ibigay sa akin ang bakang yaong parang hiyas ng mga baka.

Verse 68

जमदग्निरुवाच होमधेनुरियं मह्यं न दातव्या हि कस्यचित् / राजा वदान्यः स कथं ब्रह्मस्वमभिवाञ्छति

Sinabi ni Jamadagni: “Ang bakang ito para sa homa ay akin; hindi ito dapat ibigay kaninuman. Ang haring mapagbigay, paanong magnanasa sa ari-arian ng Brahman?”

Verse 69

मन्त्र्युवाच रत्नभाक्त्वंन नृपतिर्द्धेनुं ते प्रतिकाङ्क्षति / गवायुतेन तस्मात्त्वं तस्मै तां दातुमर्हसि

Sinabi ng ministro: “Ikaw ay may bahagi sa mga hiyas; ninanais ng hari ang iyong banal na baka (dhenu). Kaya kapalit ng halagang katumbas ng isang libong baka, nararapat mong ibigay iyon sa kanya.”

Verse 70

जमदग्निरुवाच क्रयविक्रययोर्नाहं कर्त्ता जातु कथञ्चन / हविर्धानीं च वै तस्मान्नोत्सहे दातुमञ्जसा

Sinabi ni Jamadagni: “Hindi ako kailanman gumagawa ng pagbili at pagbenta. Kaya hindi ako mangangahas na basta ibigay sa kanya ang Havirdhani, ang bakang para sa handog sa yajña.”

Verse 71

मन्त्र्युवाच राज्यार्धेनाथ वा ब्रह्मन्सकलेनापि भूभृतः / देहि धेनुमिमामेकां तत्ते श्रेयो भविष्यति

Sinabi ng ministro: “O Brahmin, kahit kapalit ang kalahati o maging ang buong kaharian ng hari, ibigay mo ang nag-iisang dhenu na ito; iyon ang magiging ikabubuti mo.”

Verse 72

जमदग्निरुवाच जीवन्नाहं तु दास्यामि वासवस्यापि दुर्मते / गुरुणा याचितं किं ते वचसा नृपतेः पुनः

Sinabi ni Jamadagni: “O hangal ang isip, habang ako’y nabubuhay, hindi ko ito ibibigay kahit kay Vasava na si Indra. Bukod sa hinihingi ng guro, ano pa ang saysay ng mga salita ng hari para sa iyo?”

Verse 73

मन्त्र्युवाच त्वमेव स्वेच्छया राज्ञे देहि धेनुं सुहृत्तया / यथा बलेन नीतायां तस्यां त्वं किं करिष्यसि

Sinabi ng ministro: “Ikaw na mismo, sa sariling loob at may mabuting pakikipagkaibigan, ibigay ang dhenu sa hari. Sapagkat kung ito’y dadalhin nang sapilitan, ano ang magagawa mo?”

Verse 74

जमदग्निरुवाच दाता द्विजानां नृपतिः स यद्यप्याहरिष्यति / विप्रो ऽहं किं करिष्यामि स्वेच्छावितरणं विना

Wika ni Jamadagni— ang nagbibigay ng kaloob sa mga dwija ay ang hari; kung nanaisin niya, ibibigay niya. Ngunit ako’y isang Brahmana; kung walang kusang-loob na pag-aalay, ano ang magagawa ko?

Verse 75

वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः संक्रुद्धः स मन्त्री पापचेतनः / प्रसह्य नेतुमारेभे मुनेस्तस्य पयस्विनीम्

Wika ni Vasistha— nang masabi ito, nagngitngit ang masamang-isip na ministro at sinimulan niyang agawin at dalhin sa puwersa ang bakang nagbibigay-gatas ng muni.