Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 73
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
मन्त्र्युवाच त्वमेव स्वेच्छया राज्ञे देहि धेनुं सुहृत्तया / यथा बलेन नीतायां तस्यां त्वं किं करिष्यसि
Transliteration
mantryuvāca tvameva svecchayā rājñe dehi dhenuṃ suhṛttayā / yathā balena nītāyāṃ tasyāṃ tvaṃ kiṃ kariṣyasi
Translation
Sinabi ng ministro: “Ikaw na mismo, sa sariling loob at may mabuting pakikipagkaibigan, ibigay ang dhenu sa hari. Sapagkat kung ito’y dadalhin nang sapilitan, ano ang magagawa mo?”
Word by Word
मन्त्रीthe minister
मन्त्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्री (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic: ‘indeed/only’)
स्वेच्छयाby your own will
स्वेच्छया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्वेच्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन
राज्ञेto the king
राज्ञे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (Dative), एकवचन
देहिgive
देहि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
धेनुम्the cow
धेनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सुहृत्तयाwith goodwill
सुहृत्तया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसुहृत्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; भाववाचक (with friendliness/goodwill)
यथाas/when
यथा:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकार-अव्यय (‘as/when’)
बलेनby force
बलेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
नीतायाम्when taken away
नीतायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; ‘when (she) has been led away’
तस्याम्in that (situation)/when she is (gone)
तस्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; प्रश्नवाचक
करिष्यसिwill you do
करिष्यसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलृट् (Simple Future), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद