Shloka 67
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
तस्माद्रत्नंसुवर्णं वा मूल्यमुक्त्वा यथोचितम् / आदाय गोरत्नभूतां धेनुं मे दातुमर्हसि
Transliteration
tasmādratnaṃsuvarṇaṃ vā mūlyamuktvā yathocitam / ādāya goratnabhūtāṃ dhenuṃ me dātumarhasi
Translation
Kaya’t tanggapin ang nararapat na halaga—hiyas o ginto—at ibigay sa akin ang bakang yaong parang hiyas ng mga baka.
Word by Word
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु) / discourse cause
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोग (ablatival adverbial) from Ablative; 'therefore/from that'
रत्नम्a jewel
रत्नम्:
Karma (कर्म) (object of ādāya)
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
सुवर्णम्gold
सुवर्णम्:
Karma (कर्म) (alternative object)
TypeNoun
Rootसुवर्ण (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प (disjunctive particle)
मूल्यम्price/value
मूल्यम्:
Karma (कर्म) (object of उक्त्वा/declaring)
TypeNoun
Rootमूल्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
उक्त्वाhaving stated
उक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive), indeclinable gerund
यथा-उचितम्appropriately
यथा-उचितम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + उचित (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव समास; adverbial accusative neuter singular in form; 'as is proper'
आदायhaving taken
आदाय:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-दा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/ल्यप्), indeclinable gerund
गो-रत्नभूताम्the cow that is (like) a jewel
गो-रत्नभूताम्:
Karma (कर्म) (qualifier)
TypeAdjective
Rootगो-रत्न-भूत (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; विशेषण of धेनुम्; समास: गो ('cow') + रत्नभूता ('being a jewel')
धेनुम्cow
धेनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
मेto me / my
मे:
Sampradāna (सम्प्रदान) / beneficiary (to me)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive (6th/षष्ठी), Singular; enclitic pronoun
दातुम्to give
दातुम्:
Prayojana (प्रयोजन) / complement of अर्हसि
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formतुमुन् (infinitive), indeclinable verbal noun
अर्हसिyou ought/are fit
अर्हसि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (singular); परस्मैपद