Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 66
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
चन्द्रगुप्त उवाच ब्रह्मन्नृपतिनाज्ञप्तं राजा तु भुवि रत्नभाक् / रत्नभूता च धेनुः सा भुवि दोग्ध्रीष्वनुत्तमा
Transliteration
candragupta uvāca brahmannṛpatinājñaptaṃ rājā tu bhuvi ratnabhāk / ratnabhūtā ca dhenuḥ sā bhuvi dogdhrīṣvanuttamā
Translation
Sinabi ni Chandragupta: “O Brahman, ito ang utos ng hari; ang hari ang may bahagi sa mga hiyas ng daigdig, at ang bakang iyon ay parang hiyas, walang kapantay sa mga bakang ginagatasan.”
Word by Word
चन्द्रगुप्तःChandragupta
चन्द्रगुप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्रगुप्त (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; proper name; समास: चन्द्र (moon) + गुप्त (protected/hidden)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); परस्मैपद
ब्रह्मन्O Brahmin!
ब्रह्मन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative (8th/सम्बोधन), Singular
नृपतिनाby the king
नृपतिना:
Karaṇa (करण) / agent-instrument in passive sense
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular
आज्ञप्तम्commanded/ordered
आज्ञप्तम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण) / predicative
TypeVerb
Rootआ-ज्ञा (धातु)
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative/Accusative Singular; predicate/adjectival to implied कर्म
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
भुविon earth
भुवि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भू)
FormFeminine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
रत्नभाक्possessor of jewels
रत्नभाक्:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootरत्न-भाज् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; विशेषण of राजा; समास: रत्न + भाक् (possessing/sharing)
रत्नभूता(as) a jewel
रत्नभूता:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootरत्न-भूत (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; विशेषण of धेनुः; 'having become/being a jewel'
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
धेनुःcow
धेनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
साthat (she)
सा:
Karta (कर्ता) (apposition)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; pronoun
भुविon earth
भुवि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
दोग्ध्रीषुamong milkers
दोग्ध्रीषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदोग्ध्री (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative (7th/सप्तमी), Plural
अनुत्तमाunsurpassed, best
अनुत्तमा:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; superlative sense; विशेषण of सा/धेनुः