Adhyaya 16

Verse 1

श्रीबादरायणिरुवाच अथ देवऋषी राजन् सम्परेतं नृपात्मजम् । दर्शयित्वेति होवाच ज्ञातीनामनुशोचताम् ॥ १ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: Mahal kong Haring Parīkṣit, sa pamamagitan ng kanyang kapangyarihang mistiko, dinala ng dakilang pantas na si Nārada ang patay na anak sa paningin ng lahat ng nagdadalamhating mga kamag-anak at pagkatapos ay nagsalita ng ganito.

Verse 2

श्रीनारद उवाच जीवात्मन् पश्य भद्रं ते मातरं पितरं च ते । सुहृदो बान्धवास्तप्ता: शुचा त्वत्कृतया भृशम् ॥ २ ॥

Sinabi ni Śrī Nārada Muni: O nilalang na may buhay, sumaiyo nawa ang lahat ng magandang kapalaran. Tingnan mo ang iyong ama at ina. Ang lahat ng iyong mga kaibigan at kamag-anak ay labis na nalulumbay dahil sa iyong pagpanaw.

Verse 3

कलेवरं स्वमाविश्य शेषमायु: सुहृद्‌वृत: । भुङ्‌क्ष्व भोगान् पितृप्रत्तानधितिष्ठ नृपासनम् ॥ ३ ॥

Dahil namatay ka nang wala sa panahon, ang balanse ng iyong buhay ay nananatili pa rin. Samakatuwid maaari kang muling pumasok sa iyong katawan at tamasahin ang natitira sa iyong buhay, na napapaligiran ng iyong mga kaibigan at kamag-anak. Tanggapin ang trono ng hari at lahat ng kayamanan na ibinigay ng iyong ama.

Verse 4

जीव उवाच कस्मिञ्जन्मन्यमी मह्यं पितरो मातरोऽभवन् । कर्मभिर्भ्राम्यमाणस्य देवतिर्यङ्‌नृयोनिषु ॥ ४ ॥

Sumagot ang nilalang na may buhay: Ayon sa mga resulta ng aking mga gawa, ako ay lumilipat mula sa isang katawan patungo sa isa pa, minsan bilang mga demigod, minsan bilang mga hayop, at minsan bilang tao. Kung gayon, sa aling kapanganakan naging aking ama at ina ang mga ito? Sa katunayan, walang sinuman ang aking ama at ina.

Verse 5

बन्धुज्ञात्यरिमध्यस्थमित्रोदासीनविद्विष: । सर्व एव हि सर्वेषां भवन्ति क्रमशो मिथ: ॥ ५ ॥

Sa materyal na mundong ito, sa paglipas ng panahon, ang lahat ng tao ay nagiging magkakaibigan, magkamag-anak, magkaaway, tagapamagitan, at walang pakialam sa isa't isa. Walang sinuman ang permanenteng magkaugnay.

Verse 6

यथा वस्तूनि पण्यानि हेमादीनि ततस्तत: । पर्यटन्ति नरेष्वेवं जीवो योनिषु कर्तृषु ॥ ६ ॥

Kung paanong ang ginto at iba pang kalakal ay palaging naililipat-lipat sa pagbili at pagbenta, gayon din ang jīva: dahil sa bunga ng sariling karma, gumagala sa sansinukob at naipapasok sa iba’t ibang katawan at uri ng kapanganakan sa pamamagitan ng magkakaibang ama.

Verse 7

नित्यस्यार्थस्य सम्बन्धो ह्यनित्यो द‍ृश्यते नृषु । यावद्यस्य हि सम्बन्धो ममत्वं तावदेव हि ॥ ७ ॥

Ang ugnayan ng jīva na walang hanggan sa mga bagay na di-nananatili ay nakikita sa mga tao. Hangga’t may ugnayan, may damdaming “akin”; kapag nawala ang ugnayan, nawawala rin ang pag-aangkin.

Verse 8

एवं योनिगतो जीव: स नित्यो निरहङ्‌कृत: । यावद्यत्रोपलभ्येत तावत्स्वत्वं हि तस्य तत् ॥ ८ ॥

Sa gayon, ang jīva na napapaloob sa iba’t ibang yoni ay walang hanggan at sa katotohanan ay walang pagkamakasarili. Hangga’t siya’y nakikita sa isang katawan, inaakala niyang iyon ay “akin”; kapag nawasak ang katawan, tapos din ang ugnayan. Kaya huwag malubog sa huwad na tuwa at dalamhati.

Verse 9

एष नित्योऽव्यय: सूक्ष्म एष सर्वाश्रय: स्वद‍ृक् । आत्ममायागुणैर्विश्वमात्मानं सृजते प्रभु: ॥ ९ ॥

Ang jīva ay walang hanggan, di-nasisira, napakapino, saligan ng iba’t ibang katawan, at saksi na nakakakita sa sarili. Gayunman, dahil napakaliit, madaling malinlang ng mga guṇa ng māyā at kaya lumilikha siya ng sari-saring katawan para sa sarili ayon sa mga pagnanasa.

Verse 10

न ह्यस्यास्ति प्रिय: कश्चिन्नाप्रिय: स्व: परोऽपि वा । एक: सर्वधियां द्रष्टा कर्तृणां गुणदोषयो: ॥ १० ॥

Para sa jīva na ito, walang sinumang tunay na mahal o kinasusuklaman; walang pagkakaiba ng sarili at iba. Siya’y iisa, tagamasid lamang—saksi sa mga katangian at pagkukulang ng mga gumagawa.

Verse 11

नादत्त आत्मा हि गुणं न दोषं न क्रियाफलम् । उदासीनवदासीन: परावरद‍ृगीश्वर: ॥ ११ ॥

Ang Kataas-taasang Panginoon ay hindi tumatanggap ng kaligayahan o paghihirap mula sa mga gawa. Siya ay nananatiling neutral at saksi sa lahat.

Verse 12

श्रीबादरायणिरुवाच इत्युदीर्य गतो जीवो ज्ञातयस्तस्य ते तदा । विस्मिता मुमुचु: शोकं छित्त्वात्मस्‍नेहश‍ृङ्खलाम् ॥ १२ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: Nang magsalita ang kaluluwa at umalis, si Citraketu at ang mga kamag-anak ay namangha. Pinutol nila ang tanikala ng pagmamahal at tinalikuran ang pagluluksa.

Verse 13

निर्हृत्य ज्ञातयो ज्ञातेर्देहं कृत्वोचिता: क्रिया: । तत्यजुर्दुस्त्यजं स्‍नेहं शोकमोहभयार्तिदम् ॥ १३ ॥

Matapos gawin ng mga kamag-anak ang wastong seremonya ng libing, tinalikuran nila ang pagmamahal na nagdudulot ng ilusyon, pagluluksa, takot, at sakit.

Verse 14

बालघ्‍न्यो व्रीडितास्तत्र बालहत्याहतप्रभा: । बालहत्याव्रतं चेरुर्ब्राह्मणैर्यन्निरूपितम् । यमुनायां महाराज स्मरन्त्यो द्विजभाषितम् ॥ १४ ॥

Ang mga reyna na pumatay sa bata ay hiyang-hiya at nawala ang kanilang ningning. Sa utos ng mga brahmana, sila ay nagpunta sa pampang ng Yamuna upang pagbayaran ang kanilang kasalanan.

Verse 15

स इत्थं प्रतिबुद्धात्मा चित्रकेतुर्द्विजोक्तिभि: । गृहान्धकूपान्निष्क्रान्त: सर:पङ्कादिव द्विप: ॥ १५ ॥

Naliwanagan sa pamamagitan ng mga turo ng mga brahmana, si Haring Citraketu ay lumabas sa madilim na balon ng buhay pamilya tulad ng isang elepanteng umaahon sa putik.

Verse 16

कालिन्द्यां विधिवत् स्‍नात्वा कृतपुण्यजलक्रिय: । मौनेन संयतप्राणो ब्रह्मपुत्राववन्दत ॥ १६ ॥

Naligo ang hari sa Kāлиндī (Yamunā) ayon sa itinakdang ritwal at naghandog ng tarpaṇa na tubig para sa mga ninuno at mga deva. Pagkaraan, sa katahimikan, pinigil niya ang pandama at isip at nagbigay-galang kay Aṅgirā at Nārada, mga anak ni Brahmā.

Verse 17

अथ तस्मै प्रपन्नाय भक्ताय प्रयतात्मने । भगवान्नारद: प्रीतो विद्यामेतामुवाच ह ॥ १७ ॥

Pagkaraan, lubhang nalugod si Bhagavān Nārada kay Citraketu—isang bhakta na may pagpipigil-sa-sarili at ganap na sumuko—kaya itinuro niya ang dakilang kaalamang ito.

Verse 18

ॐ नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय धीमहि । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय नम: सङ्कर्षणाय च ॥ १८ ॥ नमो विज्ञानमात्राय परमानन्दमूर्तये । आत्मारामाय शान्ताय निवृत्तद्वैतद‍ृष्टये ॥ १९ ॥

Oṁ, pagpupugay ko sa Bhagavān Vāsudeva; ninanamnam ko Kayo. Pagpupugay din kina Pradyumna, Aniruddha, at Saṅkarṣaṇa. Pagpupugay sa Inyo, dalisay na kamalayan, anyo ng sukdulang kaligayahan; Kayo’y ganap sa Sarili, lubhang mapayapa, at lampas sa pagtanaw na may dalawahan.

Verse 19

ॐ नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय धीमहि । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय नम: सङ्कर्षणाय च ॥ १८ ॥ नमो विज्ञानमात्राय परमानन्दमूर्तये । आत्मारामाय शान्ताय निवृत्तद्वैतद‍ृष्टये ॥ १९ ॥

Oṁ, pagpupugay ko sa Bhagavān Vāsudeva; ninanamnam ko Kayo. Pagpupugay din kina Pradyumna, Aniruddha, at Saṅkarṣaṇa. Pagpupugay sa Inyo, dalisay na kamalayan, anyo ng sukdulang kaligayahan; Kayo’y ganap sa Sarili, lubhang mapayapa, at lampas sa pagtanaw na may dalawahan.

Verse 20

आत्मानन्दानुभूत्यैव न्यस्तशक्त्यूर्मये नम: । हृषीकेशाय महते नमस्तेऽनन्तमूर्तये ॥ २० ॥

O Panginoon, dahil sa pagdama Mo ng sariling kaligayahan, lagi Kang lampas sa mga alon ng materyal na kalikasan; pagpupugay ko sa Iyo. O Hṛṣīkeśa, Panginoon ng mga pandama, ang Pinakadakila, pagpupugay sa Iyo na may walang-hanggang mga anyo.

Verse 21

वचस्युपरतेऽप्राप्य य एको मनसा सह । अनामरूपश्चिन्मात्र: सोऽव्यान्न: सदसत्पर: ॥ २१ ॥

Ang Kataas-taasang Panginoon ay di maabot ng salita at isip; Siya’y lampas sa pangalan at anyo, dalisay na kamalayan at higit sa may‑wala. Nawa’y sa Kanyang kalooban ay ingatan Niya kami.

Verse 22

यस्मिन्निदं यतश्चेदं तिष्ठत्यप्येति जायते । मृण्मयेष्विव मृज्जातिस्तस्मै ते ब्रह्मणे नम: ॥ २२ ॥

Ang sansinukob na ito’y nagmumula sa Kataas-taasang Brahman, nananatili sa Kanya, at sa Kanya rin naglalaho—gaya ng mga sisidlang luwad na mula sa lupa at sa lupa rin bumabalik. Pagpupugay sa Brahman na iyon.

Verse 23

यन्न स्पृशन्ति न विदुर्मनोबुद्धीन्द्रियासव: । अन्तर्बहिश्च विततं व्योमवत्तन्नतोऽस्म्यहम् ॥ २३ ॥

Siya’y lumalaganap sa loob at labas na gaya ng langit, ngunit ang isip, talino, mga pandama at lakas-buhay ay di Siya mahawakan ni makilala. Sa Kanya ako’y nagpupugay.

Verse 24

देहेन्द्रियप्राणमनोधियोऽमी यदंशविद्धा: प्रचरन्ति कर्मसु । नैवान्यदा लौहमिवाप्रतप्तं स्थानेषु तद् द्रष्ट्रपदेशमेति ॥ २४ ॥

Gaya ng bakal na nakapagsusunog lamang kapag pinainit at pinapula sa apoy, gayon din ang katawan, mga pandama, lakas-buhay, isip at talino—bagaman bagay lamang—ay kumikilos kapag napuspos ng munting kamalayan mula sa Panginoon; kung wala iyon, di sila gagalaw.

Verse 25

ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय महाविभूतिपतये सकलसात्वतपरिवृढनिकर करकमलकुड्‌मलोपलालितचरणारविन्दयुगल परमपरमेष्ठिन्नमस्ते ॥ २५ ॥

Om, pagpupugay sa Bhagavan, ang Dakilang Purusha, ang marangal at makapangyarihan, Panginoon ng lahat ng kaluwalhatian. Ang Iyong dalawang paang-lotus ay laging minamasahe at pinaglilingkuran ng mga piling Sātvata bhakta gamit ang mga kamay na tila usbong ng lotus. O Kataas-taasang Panginoon, sa Iyo ako’y nagpapatirapa.

Verse 26

श्रीशुक उवाच भक्तायैतां प्रपन्नाय विद्यामादिश्य नारद: । ययावङ्गिरसा साकं धाम स्वायम्भुवं प्रभो ॥ २६ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva: Dahil si Citraketu ay ganap na sumuko bilang bhakta, itinuro ni Nārada nang lubos ang vidyā/panalanging ito. O Parīkṣit, pagkatapos ay umalis si Nārada kasama ang dakilang rishi na si Aṅgirā patungo sa Svāyambhuva-dhāma, ang Brahmaloka.

Verse 27

चित्रकेतुस्तु तां विद्यां यथा नारदभाषिताम् । धारयामास सप्ताहमब्भक्ष: सुसमाहित: ॥ २७ ॥

Iningatan at isinabuhay ni Citraketu ang vidyā ayon sa itinuro ni Nārada; nag-ayuno siya at tubig lamang ang ininom, at sa loob ng isang linggo ay tuluy-tuloy niyang inusal nang may matinding pagtuon.

Verse 28

तत: स सप्तरात्रान्ते विद्यया धार्यमाणया । विद्याधराधिपत्यं च लेभेऽप्रतिहतं नृप ॥ २८ ॥

O Haring Parīkṣit, matapos ang pitong gabi, sa bisa ng vidyā na patuloy niyang isinagawa, natamo rin ni Citraketu ang di-mapipigilang pamumuno sa daigdig ng mga Vidyādhara.

Verse 29

तत: कतिपयाहोभिर्विद्ययेद्धमनोगति: । जगाम देवदेवस्य शेषस्य चरणान्तिकम् ॥ २९ ॥

Pagkaraan, sa loob lamang ng ilang araw, dahil sa bisa ng vidyā na kanyang isinagawa, lalo pang luminaw ang kanyang isipan at narating niya ang kanlungan sa mga paa-lotus ni Śeṣa, ang Deva ng mga deva (Anantadeva).

Verse 30

मृणालगौरं शितिवाससं स्फुरत्- किरीटकेयूरकटित्रकङ्कणम् । प्रसन्नवक्त्रारुणलोचनं वृतं ददर्श सिद्धेश्वरमण्डलै: प्रभुम् ॥ ३० ॥

Pagdating sa kanlungan ni Panginoong Śeṣa, nakita ni Citraketu ang Panginoon: puti na gaya ng hibla ng tangkay ng lotus, nakasuot ng bughaw na kasuotan, at pinalamutian ng kumikislap na korona, pulseras sa braso, sinturon, at mga bangle. Ang Kanyang mukha’y may payapang ngiti, mapula ang mga mata, at Siya’y napaliligiran ng mga dakilang siddha tulad ni Sanat-kumāra.

Verse 31

तद्दर्शनध्वस्तसमस्तकिल्बिष: स्वस्थामलान्त:करणोऽभ्ययान्मुनि: । प्रवृद्धभक्त्या प्रणयाश्रुलोचन: प्रहृष्टरोमानमदादिपुरुषम् ॥ ३१ ॥

Pagkakita pa lamang ni Mahārāja Citraketu sa Kataas-taasang Panginoon, nalinis siya sa lahat ng dungis na makamundo at naitatag sa kanyang likás na kamalayan kay Kṛṣṇa, ganap na dalisay. Naging tahimik at marangal siya; dahil sa pag-ibig, tumulo ang luha at tumindig ang balahibo. Sa dakilang bhakti at pagsinta, nag-alay siya ng buong pagyukod na pagpupugay sa Ādi-Puruṣa, ang orihinal na Persona ng Diyos.

Verse 32

स उत्तमश्लोकपदाब्जविष्टरं प्रेमाश्रुलेशैरुपमेहयन्मुहु: । प्रेमोपरुद्धाखिलवर्णनिर्गमो नैवाशकत्तं प्रसमीडितुं चिरम् ॥ ३२ ॥

Sa mga patak ng luha ng pag-ibig, paulit-ulit na binasa ni Citraketu ang pook na pinaghihimpilan ng lotus na mga paa ng Panginoon, ang Uttamaśloka. Ngunit dahil nabara ang kanyang tinig sa matinding pagkalugod, sa mahabang sandali ay hindi siya makapagbigkas kahit isang titik upang maghandog ng angkop na panalangin.

Verse 33

तत: समाधाय मनो मनीषया बभाष एतत्प्रतिलब्धवागसौ । नियम्य सर्वेन्द्रियबाह्यवर्तनं जगद्गुरुं सात्वतशास्त्रविग्रहम् ॥ ३३ ॥

Pagkaraan, sa pamamagitan ng talino ay pinatahimik niya ang isip at pinigil ang mga pandama sa mga gawain sa labas; kaya nabawi niya ang angkop na mga salita. Pagdaka’y sinimulan niyang ialay ang mga panalangin sa Panginoon, ang Jagad-guru at sagisag na anyo ng mga banal na kasulatang sātvata.

Verse 34

चित्रकेतुरुवाच अजित जित: सममतिभि: साधुभिर्भवान् जितात्मभिर्भवता । विजितास्तेऽपि च भजता- मकामात्मनां य आत्मदोऽतिकरुण: ॥ ३४ ॥

Sinabi ni Citraketu: “O Ajita, Panginoong di-matatalo! Bagama’t walang makapipigil o makagagapi sa Iyo, tunay Kang ‘nagagapi’ ng mga sādhu na may pantay na pagtingin at may pagpipigil sa isip at mga pandama. Sapagkat Ikaw ay lubhang mahabagin nang walang dahilan sa mga bhaktang walang hinihinging pakinabang na makamundo; ibinibigay Mo ang Iyong Sarili sa kanila, kaya napapasailalim Ka sa kapangyarihan ng pag-ibig-bhakti.”

Verse 35

तव विभव: खलु भगवन् जगदुदयस्थितिलयादीनि । विश्वसृजस्तेꣷशांशा स्तत्र मृषा स्पर्धन्ति पृथगभिमत्या ॥ ३५ ॥

O Bhagavān, ang sansinukob na ito—ang paglikha, pagpapanatili, at pagkalusaw nito—ay pawang Iyong mga kaluwalhatian. Si Brahmā at ang iba pang mga tagapaglikha ay bahagi lamang ng bahagi Mo; ang bahagyang kapangyarihan nilang lumikha ay hindi sila ginagawang Īśvara. Ang pag-aakalang sila’y hiwalay na mga panginoon ay pawang huwad na pagmamataas, hindi wasto.

Verse 36

परमाणुपरममहतो- स्त्वमाद्यन्तान्तरवर्ती त्रयविधुर: । आदावन्तेऽपि च सत्त्वानां यद् ध्रुवं तदेवान्तरालेऽपि ॥ ३६ ॥

O Panginoon, mula sa pinakamaliit na atomo hanggang sa napakalalaking sansinukob, Ikaw ay nasa simula, gitna, at wakas ng lahat. Gayunman Ikaw ay walang simula at wakas, walang hanggan; kahit wala ang paglikha, Ikaw ay nananatiling unang kapangyarihan.

Verse 37

क्षित्यादिभिरेष किलावृत: सप्तभिर्दशगुणोत्तरैरण्डकोश: । यत्र पतत्यणुकल्प: सहाण्डकोटिकोटिभिस्तदनन्त: ॥ ३७ ॥

Ang bawat sansinukob ay nababalutan ng pitong sapin—lupa, tubig, apoy, hangin, eter, kabuuang enerhiya, at huwad na ego—na bawat isa’y sampung ulit na mas malaki kaysa nauna. Di-mabilang na sansinukob ang gumagalaw sa Iyo na parang mga atomo; kaya Ikaw ay tinatawag na Ananta, ang Walang Hanggan.

Verse 38

विषयतृषो नरपशवो य उपासते विभूतीर्न परं त्वाम् । तेषामाशिष ईश तदनु विनश्यन्ति यथा राजकुलम् ॥ ३८ ॥

O Panginoon, ang mga uhaw sa pagnanasa—mga hayop sa anyong tao—ay sumasamba sa iba’t ibang diyos at sa munting ningning ng kanilang kapangyarihan, hindi sa Iyo. Kapag naglaho ang sansinukob, naglalaho rin ang kanilang mga biyaya, gaya ng dangal ng maharlika kapag wala na ang hari.

Verse 39

कामधियस्त्वयि रचिता न परम रोहन्ति यथा करम्भबीजानि । ज्ञानात्मन्यगुणमये गुणगणतोऽस्य द्वन्द्वजालानि ॥ ३९ ॥

O Kataas-taasang Panginoon, kahit ang mga alipin ng pagnanasa sa materyal na karangyaan, kapag sumamba sa Iyo—pinagmumulan ng kaalaman at lampas sa mga guna—ay hindi na muling isisilang, gaya ng binhing pinirito na di tumutubo. Ang lambat ng pagdadalawahan ay mula sa mga guna, ngunit napuputol sa pakikipag-ugnay sa Iyo sa antas na transendental.

Verse 40

जितमजित तदा भवता यदाह भागवतं धर्ममनवद्यम् । निष्किञ्चना ये मुनय आत्मारामा यमुपासतेऽपवर्गाय ॥ ४० ॥

O Di-matatalong Panginoon, nang ipahayag Mo ang dalisay na bhāgavata-dharma, iyon ang Iyong tagumpay. Ang mga muning walang pagnanasa at nasisiyahan sa ātman, gaya ng mga Kumāra, ay sumasamba sa Iyo para sa paglaya, tinatanggap ang bhāgavata-dharma bilang daan sa kanlungan ng Iyong mga paang-loto.

Verse 41

विषममतिर्न यत्र नृणां त्वमहमिति मम तवेति च यदन्यत्र । विषमधिया रचितो य: स ह्यविशुद्ध: क्षयिष्णुरधर्मबहुल: ॥ ४१ ॥

Kung saan ang isip ng tao ay puno ng salungatan na “ikaw-ako” at “akin-iyo,” ang gayong dharma ay hindi dalisay. Ang landas na hinubog ng rajas-tamas ay panandalian at hitik sa adharma; ngunit sa bhāgavata-dharma, ang mga deboto ay may kamalayang Kṛṣṇa: “kami ay kay Kṛṣṇa at si Kṛṣṇa ay amin.”

Verse 42

क: क्षेमो निजपरयो: कियान्वार्थ: स्वपरद्रुहा धर्मेण । स्वद्रोहात्तव कोप: परसम्पीडया च तथाधर्म: ॥ ४२ ॥

Paano magiging kapaki-pakinabang ang isang dharma na nagbubunga ng inggit sa sarili at sa kapwa? Ano ang mapalad dito, at ano ang tunay na makakamit? Sa pagtataksil sa sarili at pagpapahirap sa iba, ginigising ng tao ang galit Mo at nagsasagawa ng adharma.

Verse 43

न व्यभिचरति तवेक्षा यया ह्यभिहितो भागवतो धर्म: । स्थिरचरसत्त्वकदम्बे- ष्वपृथग्धियो यमुपासते त्वार्या: ॥ ४३ ॥

Mahal na Panginoon, ang pananaw Mo ay hindi kailanman lumilihis sa pinakamataas na layunin; ayon sa pananaw na iyon itinuro ang bhāgavata-dharma. Yaong tumitingin nang pantay sa lahat ng nilalang, gumagalaw man o hindi, at hindi naghahati sa mataas at mababa, ay tinatawag na Ārya; ang mga Āryang iyon ang sumasamba sa Iyo, ang Kataas-taasang Persona.

Verse 44

न हि भगवन्नघटितमिदं त्वद्दर्शनान्नृणामखिलपापक्षय: । यन्नाम सकृच्छ्रवणात् पुक्कशोऽपि विमुच्यते संसारात् ॥ ४४ ॥

Panginoon, hindi imposible na sa pagtanaw sa Iyo ay mapawi agad ang lahat ng kasalanan ng tao. Sapagkat sa pagdinig lamang ng banal Mong pangalan nang minsan, kahit ang pukkasa (caṇḍāla) ay napapalaya sa saṁsāra; kaya sa pagtanaw sa Iyo, sino ang hindi madadalisay?

Verse 45

अथ भगवन् वयमधुना त्वदवलोकपरिमृष्टाशयमला: । सुरऋषिणा यत्कथितं तावकेन कथमन्यथा भवति ॥ ४५ ॥

Kaya, O Bhagavān, ngayon sa pagtanaw sa Iyo ay napawi ang dumi sa aming kalooban. Ang sinabi ng dakilang pantas na Nārada tungkol sa Iyo ay paano magiging iba? Ibig sabihin, bunga ng pagsasanay ni Nārada kaya namin natamo ang Iyong darśana.

Verse 46

विदितमनन्त समस्तं तव जगदात्मनो जनैरिहाचरितम् । विज्ञाप्यं परमगुरो: कियदिव सवितुरिव खद्योतै: ॥ ४६ ॥

O walang-hanggang Bhagavān, Kaluluwa ng sanlibutan, batid Mo ang lahat ng ginagawa ng nilalang sa mundong ito. O Kataas-taasang Guru, sa harap ng araw, ano ang maihahayag ng liwanag ng alitaptap? Sa Iyong harapan, wala akong maipababatid.

Verse 47

नमस्तुभ्यं भगवते सकलजगत्स्थितिलयोदयेशाय । दुरवसितात्मगतये कुयोगिनां भिदा परमहंसाय ॥ ४७ ॥

Nagpupugay ako sa Iyo, O Bhagavān, Panginoon ng paglikha, pagpapanatili, at pagkalusaw ng sansinukob. Ang mga maling yogi na laging nakakakita ng pagkakahiwalay ay di nauunawaan ang Iyong tunay na kalagayan. Ikaw ang Paramahaṁsa, lubos na dalisay at ganap sa anim na karangalan; sa Iyo ako’y nagpapatirapa.

Verse 48

यं वै श्वसन्तमनु विश्वसृज: श्वसन्ति यं चेकितानमनु चित्तय उच्चकन्ति । भूमण्डलं सर्षपायति यस्य मूर्ध्नि तस्मै नमो भगवतेऽस्तु सहस्रमूर्ध्ने ॥ ४८ ॥

O Panginoon, sa pagsunod sa Iyong paghinga at pagsisikap, sina Brahmā, Indra at iba pang tagapangasiwa ng sansinukob ay kumikilos sa kanilang tungkulin; at sa pagsunod sa Iyong pagdama, ang isip at mga pandama ay nakakadama. Sa Iyong mga ulo, ang lahat ng uniberso’y tila butil ng mustasa; nagpapatirapa ako sa Bhagavān na may libong ulo.

Verse 49

श्रीशुक उवाच संस्तुतो भगवानेवमनन्तस्तमभाषत । विद्याधरपतिं प्रीतश्चित्रकेतुं कुरूद्वह ॥ ४९ ॥

Nagpatuloy si Śukadeva Gosvāmī: Lubhang nalugod si Anantadeva, ang Kataas-taasang Panginoon, sa mga papuri ni Citraketu, hari ng mga Vidyādhara, at sumagot sa kanya nang ganito, O Parīkṣit, pinakamainam sa angkan ng Kuru.

Verse 50

श्रीभगवानुवाच यन्नारदाङ्गिरोभ्यां ते व्याहृतं मेऽनुशासनम् । संसिद्धोऽसि तया राजन् विद्यया दर्शनाच्च मे ॥ ५० ॥

Sinabi ng Kataas-taasang Panginoon: O Hari, dahil tinanggap mo ang tagubilin tungkol sa Akin na binigkas nina Nārada at Aṅgirā, naging ganap ka sa pamamagitan ng kaalamang iyon. At sapagkat nakita mo Ako nang harapan, ikaw ngayon ay lubos na perpekto.

Verse 51

अहं वै सर्वभूतानि भूतात्मा भूतभावन: । शब्दब्रह्म परं ब्रह्म ममोभे शाश्वती तनू ॥ ५१ ॥

Ako ang Ātma ng lahat ng nilalang, gumagalaw man o hindi, at Ako ang nagpapahayag sa kanila. Ako ang Śabda-brahman (banal na tunog gaya ng Oṁ) at ang Parabrahman; ang dalawang anyong ito ay walang hanggan at di-materyal.

Verse 52

लोके विततमात्मानं लोकं चात्मनि सन्ततम् । उभयं च मया व्याप्तं मयि चैवोभयं कृतम् ॥ ५२ ॥

Ang nakagapos na kaluluwa ay pinalalawak ang sarili sa mundo at inaakalang siya ang tagapag-enjoy; ang mundo rin ay lumalawak sa loob niya bilang bagay na i-enjoy. Ngunit kapwa sila lakas Ko; Ako ang lumalaganap sa dalawa, at kapwa sila nakasalig sa Akin.

Verse 53

यथा सुषुप्त: पुरुषो विश्वं पश्यति चात्मनि । आत्मानमेकदेशस्थं मन्यते स्वप्न उत्थित: ॥ ५३ ॥ एवं जागरणादीनि जीवस्थानानि चात्मन: । मायामात्राणि विज्ञाय तद् द्रष्टारं परं स्मरेत् ॥ ५४ ॥

Gaya ng taong nasa mahimbing na tulog na nakikita sa loob niya ang mga bundok, ilog, maging ang buong sansinukob, at pagbangon mula sa panaginip ay nakikitang nakahiga siya sa iisang lugar. Gayon din, ang paggising, panaginip, at mahimbing na tulog ay pawang māyā; alalahanin lagi ang Kataas-taasang Panginoon, ang Saksi ng lahat.

Verse 54

यथा सुषुप्त: पुरुषो विश्वं पश्यति चात्मनि । आत्मानमेकदेशस्थं मन्यते स्वप्न उत्थित: ॥ ५३ ॥ एवं जागरणादीनि जीवस्थानानि चात्मन: । मायामात्राणि विज्ञाय तद् द्रष्टारं परं स्मरेत् ॥ ५४ ॥

Gaya ng taong nasa mahimbing na tulog na nakikita sa loob niya ang mga bundok, ilog, maging ang buong sansinukob, at pagbangon mula sa panaginip ay nakikitang nakahiga siya sa iisang lugar. Gayon din, ang paggising, panaginip, at mahimbing na tulog ay pawang māyā; alalahanin lagi ang Kataas-taasang Panginoon, ang Saksi ng lahat.

Verse 55

येन प्रसुप्त: पुरुष: स्वापं वेदात्मनस्तदा । सुखं च निर्गुणं ब्रह्म तमात्मानमवेहि माम् ॥ ५५ ॥

Sa pamamagitan Niya, nauunawaan ng taong natutulog ang kalagayan ng kanyang panaginip at ang nirguṇa na kaligayahang lampas sa gawa ng mga pandama. Alamin na ang Parabrahman, ang Paramātmā na sumasaklaw sa lahat, ay Ako.

Verse 56

उभयं स्मरत: पुंस: प्रस्वापप्रतिबोधयो: । अन्वेति व्यतिरिच्येत तज्ज्ञानं ब्रह्म तत्परम् ॥ ५६ ॥

Sa panaginip at sa paggising, ang kaalamang-saksi ay sumusunod sa karanasan ngunit nananatiling di-nakabigkis. Ang kamalayang-saksi na iyon ang Parabrahman; ang nakakabatid ay iisa sa dalawang kalagayan.

Verse 57

यदेतद्विस्मृतं पुंसो मद्भ‍ावं भिन्नमात्मन: । तत: संसार एतस्य देहाद्देहो मृतेर्मृति: ॥ ५७ ॥

Kapag nalimutan ng nilalang ang likas na pagkakaisa niya sa Akin sa walang-hanggan, kaalaman, at kaligayahan, at inakalang hiwalay siya sa Akin, saka nagsisimula ang samsara—mula sa isang katawan tungo sa iba, mula sa isang kamatayan tungo sa susunod.

Verse 58

लब्ध्वेह मानुषीं योनिं ज्ञानविज्ञानसम्भवाम् । आत्मानं यो न बुद्ध्येत न क्‍वचित्क्षेममाप्नुयात् ॥ ५८ ॥

Kahit makamtan ang kapanganakang-tao na angkop sa jñāna at vijñāna, ang hindi nakakakilala sa tunay na sarili ay hindi makakamit ang pinakamataas na kapayapaan saanman.

Verse 59

स्मृत्वेहायां परिक्लेशं तत: फलविपर्ययम् । अभयं चाप्यनीहायां सङ्कल्पाद्विरमेत्कवि: ॥ ५९ ॥

Sa pag-alaala sa malaking hirap ng gawaing naghahangad ng bunga at sa pagbaligtad ng resulta sa ninanais; at sa pagkaalam na may kawalang-takot sa bhakti na walang pagnanasa—dapat tumigil ang marunong sa pagnanasang anyong sankalpa.

Verse 60

सुखाय दु:खमोक्षाय कुर्वाते दम्पती क्रिया: । ततोऽनिवृत्तिरप्राप्तिर्दु:खस्य च सुखस्य च ॥ ६० ॥

Bilang mag-asawa, ang lalaki at babae ay nagbabalak ng maraming gawain upang makamit ang ligaya at mabawasan ang dusa; ngunit dahil puno ng pagnanasa, hindi ito nagdudulot ng ligaya ni nakababawas ng hirap—sa halip, nagiging sanhi ng malaking pagdurusa.

Verse 61

एवं विपर्ययं बुद्ध्वा नृणां विज्ञाभिमानिनाम् । आत्मनश्च गतिं सूक्ष्मां स्थानत्रयविलक्षणाम् ॥ ६१ ॥ द‍ृष्टश्रुताभिर्मात्राभिर्निर्मुक्त: स्वेन तेजसा । ज्ञानविज्ञानसन्तृप्तो मद्भ‍क्त: पुरुषो भवेत् ॥ ६२ ॥

Unawain na ang mga gawa ng mga taong nagmamalaki sa karanasang materyal ay nagbubunga ng kabaligtaran ng inaakala nila sa paggising, panaginip, at mahimbing na tulog. Unawain din na ang kaluluwa ay napakapino at lampas sa tatlong kalagayang ito; sa lakas ng pag-unawa, talikdan ang pagnanais sa bunga sa buhay na ito at sa susunod, at mapuspos ng kaalaman at pagsasakatuparan, maging deboto Ko.

Verse 62

एवं विपर्ययं बुद्ध्वा नृणां विज्ञाभिमानिनाम् । आत्मनश्च गतिं सूक्ष्मां स्थानत्रयविलक्षणाम् ॥ ६१ ॥ द‍ृष्टश्रुताभिर्मात्राभिर्निर्मुक्त: स्वेन तेजसा । ज्ञानविज्ञानसन्तृप्तो मद्भ‍क्त: पुरुषो भवेत् ॥ ६२ ॥

Ang sinumang sa liwanag ng sariling pag-unawa ay napalaya mula sa mga pamantayan ng pandama—mga nakita at narinig—at napuspos ng kaalaman at pagsasakatuparan, siya ang nagiging deboto Ko. Tinalikdan niya ang pagkakapit sa mga bagay ng pandama at kumakapit sa bhakti kay Bhagavān.

Verse 63

एतावानेव मनुजैर्योगनैपुण्यबुद्धिभि: । स्वार्थ: सर्वात्मना ज्ञेयो यत्परात्मैकदर्शनम् ॥ ६३ ॥

Para sa taong may talinong bihasa sa yoga, iisa lamang ang pinakamataas na layunin: ang iisang pagtanaw sa Paramātmā bilang Sarili sa lahat. Ang makita ang katotohanang bahagi-at-kabuuan ang siyang sukdulang pagkaunawa sa buhay.

Verse 64

त्वमेतच्छ्रद्धया राजन्नप्रमत्तो वचो मम । ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो धारयन्नाशु सिध्यसि ॥ ६४ ॥

O Hari, tanggapin at ingatan ang salita Ko nang may pananampalataya at walang kapabayaan. Kapag puspos ng kaalaman at pagsasakatuparan, mabilis mong maaabot ang kaganapan at mararating Ako.

Verse 65

श्रीशुक उवाच आश्वास्य भगवानित्थं चित्रकेतुं जगद्गुरु: । पश्यतस्तस्य विश्वात्मा ततश्चान्तर्दधे हरि: ॥ ६५ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: Matapos turuan at pagaanin ng Bhagavān—ang Jagad-guru at Kaluluwa ng sansinukob—si Citraketu sa ganitong paraan, habang siya’y nakatingin, si Hari ay naglaho mula roon.