Adhyaya 19

Verse 1

श्रीशुक उवाच किम्पुरुषे वर्षे भगवन्तमादिपुरुषं लक्ष्मणाग्रजं सीताभिरामं रामं तच्चरणसन्निकर्षाभिरत: परमभागवतो हनुमान् सह किम्पुरुषैरविरतभक्तिरुपास्ते ॥ १ ॥

Sinabi ni Śrīla Śukadeva Gosvāmī: Mahal na Hari, sa Kimpuruṣa-varṣa, ang dakilang debotong si Hanumān ay laging kasama ng mga naninirahan doon sa walang patid na paglilingkod na may bhakti kay Panginoong Rāmacandra—ang nakatatandang kapatid ni Lakṣmaṇa at minamahal na asawa ni Sītādevī, ang Ādi-Puruṣa. Siya’y nalulugod sa kalapitan ng Kanyang mga paa at patuloy na sumasamba.

Verse 2

आर्ष्टिषेणेन सह गन्धर्वैरनुगीयमानां परमकल्याणीं भर्तृभगवत्कथां समुपश‍ृणोति स्वयं चेदं गायति ॥ २ ॥

Kasama ni Arṣṭiṣeṇa, ang mga Gandharva ay laging umaawit ng kaluwalhatian ni Panginoong Rāmacandra; ang pag-awit na iyon ay lubhang mapalad. Si Hanumān at si Arṣṭiṣeṇa, ang pinuno ng Kimpuruṣa-varṣa, ay patuloy na nakikinig nang buong pansin, at si Hanumān mismo ay umaawit ng mga sumusunod na mantra.

Verse 3

ॐ नमो भगवते उत्तमश्लोकाय नम आर्यलक्षणशीलव्रताय नम उपशिक्षितात्मन उपासितलोकाय नम: साधुवादनिकषणाय नमो ब्रह्मण्यदेवाय महापुरुषाय महाराजाय नम इति ॥ ३ ॥

Oṁ—nagpupugay ako kay Bhagavān, ang Uttamaśloka. Nagpupugay ako sa Iyo, bukal ng mga tanda, asal, at panatang banal ng mga Ārya. Nagpupugay ako sa Iyo, ang sarili’y sinanay at sinupil, na sinasamba ng daigdig bilang huwaran. Nagpupugay ako sa Iyo, na parang batong panubok sa kabutihan ng mga sādhū. Nagpupugay ako sa Iyo, Brahmaṇya-deva, Mahāpuruṣa, Mahārāja.

Verse 4

यत्तद्विशुद्धानुभवमात्रमेकं स्वतेजसा ध्वस्तगुणव्यवस्थम् । प्रत्यक्प्रशान्तं सुधियोपलम्भनं ह्यनामरूपं निरहं प्रपद्ये ॥ ४ ॥

Ang Panginoon na iisa, dalisay na karanasan lamang, sa sariling liwanag ay winasak ang kaayusan ng mga guna; tahimik sa loob at nakikilala lamang sa malinis na kamalayan—lampas sa pangalan, anyo, at pagkamakasarili. Ako’y sumasaklolo sa lotus na paa ni Śrī Rāmacandra.

Verse 5

मर्त्यावतारस्त्विह मर्त्यशिक्षणं रक्षोवधायैव न केवलं विभो: । कुतोऽन्यथा स्याद्रमत: स्व आत्मन: सीताकृतानि व्यसनानीश्वरस्य ॥ ५ ॥

O Makapangyarihan! Ang pagparito Mo bilang tao ay hindi lamang upang puksain ang rakshasa, kundi upang turuan ang mga mortal na ang ligayang nakasentro sa babae/asawa ay pinagmumulan ng maraming pagdurusa. Para sa Panginoong ganap sa Sarili, bakit magkakaroon ng dalamhati dahil sa pagdukot kay Sītā?

Verse 6

न वै स आत्मात्मवतां सुहृत्तम: सक्तस्त्रिलोक्यां भगवान् वासुदेव: । न स्त्रीकृतं कश्मलमश्नुवीत न लक्ष्मणं चापि विहातुमर्हति ॥ ६ ॥

Bilang Bhagavān Vāsudeva, si Śrī Rāmacandra ay hindi nakakapit sa anuman sa tatlong daigdig; Siya ang pinakamalapit na kaibigan ng mga nakatanto sa Sarili. Kaya hindi Siya maaaring lamunin ng dalamhati dahil sa pagkawalay sa asawa, at hindi rin Niya maaaring iwan si Sītā o si Lakṣmaṇa—lubos na imposible iyon.

Verse 7

न जन्म नूनं महतो न सौभगं न वाङ्‌न बुद्धिर्नाकृतिस्तोषहेतु: । तैर्यद्विसृष्टानपि नो वनौकस- श्चकार सख्ये बत लक्ष्मणाग्रज: ॥ ७ ॥

Hindi ang marangal na kapanganakan, hindi ang kagandahan, hindi ang mahusay na pananalita, hindi ang matalas na isip, ni lahi at anyo ang batayan ng pakikipagkaibigan kay Śrī Rāmacandra. Kung gayon, paano kami—mga taga-gubat na salat sa mga ito—ay tinanggap ng Panginoon, ang nakatatandang kapatid ni Lakṣmaṇa, bilang mga kaibigan?

Verse 8

सुरोऽसुरो वाप्यथ वानरो नर: सर्वात्मना य: सुकृतज्ञमुत्तमम् । भजेत रामं मनुजाकृतिं हरिं य उत्तराननयत्कोसलान्दिवमिति ॥ ८ ॥

Kaya maging deva man o asura, vanara man o tao, dapat sambahin ng lahat si Śrī Rāma—si Hari na nagpakita sa anyong tao—ang Pinakamataas na marunong tumanaw ng utang na loob kahit sa munting paglilingkod ng deboto. Siya rin ang naghatid sa mga taga-Kosala sa banal na tahanan sa hilaga—Vaikuṇṭha.

Verse 9

भारतेऽपि वर्षे भगवान्नरनारायणाख्य आकल्पान्तमुपचितधर्मज्ञानवैराग्यैश्वर्योपशमोपरमात्मोपलम्भनमनुग्रहायात्मवतामनुकम्पया तपोऽव्यक्तगतिश्चरति ॥ ९ ॥

Sa Bhārata-varṣa, nagpakita ang Panginoong Nara-Nārāyaṇa sa Badarikāśrama upang pagpalain ang mga deboto, ituro ang dharma, kaalaman, pagtalikod, banal na kapangyarihan, pagpipigil ng pandama at pag-alis ng huwad na ego, at magsagawa ng matinding tapa hanggang sa wakas ng kalpa bilang landas ng pagsasakatuparan ng sarili.

Verse 10

तं भगवान्नारदो वर्णाश्रमवतीभिर्भारतीभि: प्रजाभिर्भगवत्प्रोक्ताभ्यां साङ्ख्ययोगाभ्यां भगवदनुभावोपवर्णनं सावर्णेरुपदेक्ष्यमाण: परमभक्तिभावेनोपसरति इदं चाभिगृणाति ॥ १० ॥

Si Bhagavān Nārada, kasama ang mga taga-Bhārata-varṣa na tapat sa varṇāśrama-dharma, ay lumalapit kay Nara-Nārāyaṇa na may sukdulang bhakti-bhāva. Sa pamamagitan ng Sāṅkhya at Yoga na itinuro ng Panginoon, inilalarawan niya ang kaluwalhatian ng Diyos, itinuturo ito kay Sāvarṇi Manu, at saka umaawit ng ganitong papuri.

Verse 11

ॐ नमो भगवते उपशमशीलायोपरतानात्म्याय नमोऽकिञ्चनवित्ताय ऋषिऋषभाय नरनारायणाय परमहंसपरमगुरवे आत्मारामाधिपतये नमो नम इति ॥ ११ ॥

Oṁ, paulit-ulit kong iniaalay ang pagyukod kay Bhagavān Nara-Nārāyaṇa: ang mapayapa at mapagpigil, ganap na nakabatid sa Sarili, walang huwad na dangal; kayamanan ng mga walang pag-aari; pinakadakila sa mga ṛṣi, kataas-taasang guro ng mga paramahaṁsa, at panginoon ng mga ātmārāma—namo namah.

Verse 12

गायति चेदम्— कर्तास्य सर्गादिषु यो न बध्यते न हन्यते देहगतोऽपि दैहिकै: । द्रष्टुर्न द‍ृग्यस्य गुणैर्विदूष्यते तस्मै नमोऽसक्तविविक्तसाक्षिणे ॥ १२ ॥

Umaawit si Nārada: Siya na gumagawa ng paglikha, pagpanatili, at pagkalusaw ng sansinukob ay hindi nabibigkis at hindi napapahamak; bagama’t wari’y nasa katawan, hindi Siya naaapektuhan ng gutom, uhaw, at pagod; bagama’t Siya ang Saksi na nakakakita ng lahat, hindi nadudungisan ang Kanyang mga pandama ng mga bagay na nakikita—pagyukod ko sa Kanya, ang dalisay at di-nakakapit na Saksi.

Verse 13

इदं हि योगेश्वर योगनैपुणं हिरण्यगर्भो भगवाञ्जगाद यत् । यदन्तकाले त्वयि निर्गुणे मनो भक्त्या दधीतोज्झितदुष्कलेवर: ॥ १३ ॥

O Panginoon, Yogēśvara, ito ang paliwanag ng kahusayan sa yoga na sinabi ni Hiraṇyagarbha (Brahmā): sa oras ng kamatayan, iniiwan ng mga yogī ang katawang materyal at, sa pamamagitan ng bhakti, itinatag ang isip sa Iyo na lampas sa mga guṇa; iyan ang ganap na kaganapan ng yoga.

Verse 14

यथैहिकामुष्मिककामलम्पट: सुतेषु दारेषु धनेषु चिन्तयन् । शङ्केत विद्वान् कुकलेवरात्ययाद् यस्तस्य यत्न: श्रम एव केवलम् ॥ १४ ॥

Ang isang taong maalam na nakatali pa rin sa mga makamundong kasiyahan, laging iniisip ang asawa, mga anak, at kayamanan, at takot na iwanan ang katawang ito, ang kanyang pagsisikap ay pawang pag-aaksaya lamang ng pagod.

Verse 15

तन्न: प्रभो त्वं कुकलेवरार्पितां त्वन्माययाहंममतामधोक्षज । भिन्द्याम येनाशु वयं सुदुर्भिदां विधेहि योगं त्वयि न: स्वभावमिति ॥ १५ ॥

O Panginoon, dahil sa Iyong ilusyon, kami ay nakatali sa konsepto ng 'ako' at 'akin' sa katawang ito. Mangyaring ipagkaloob sa amin ang debosyonal na paglilingkod upang maputol namin ang mahigpit na buhol na ito at maituon ang aming isip sa Iyo.

Verse 16

भारतेऽप्यस्मिन्वर्षे सरिच्छैला: सन्ति बहवो मलयो मङ्गलप्रस्थो मैनाकस्त्रिकूट ऋषभ: कूटक: कोल्लक: सह्यो देवगिरिऋर्ष्यमूक: श्रीशैलो वेङ्कटो महेन्द्रो वारिधारो विन्ध्य: शुक्तिमानृक्षगिरि: पारियात्रो द्रोणश्चित्रकूटो गोवर्धनो रैवतक: ककुभो नीलो गोकामुख इन्द्रकील: कामगिरिरिति चान्ये च शतसहस्रश: शैलास्तेषां नितम्बप्रभवा नदा नद्यश्च सन्त्यसङ्ख्याता: ॥ १६ ॥

Sa lupain ng Bhārata-varṣa, maraming bundok at ilog. Ang ilan sa mga bundok ay kilala bilang Malaya, Maṅgala-prastha, Maināka, Trikūṭa, Ṛṣabha, Kūṭaka, Kollaka, Sahya, Devagiri, Ṛṣyamūka, Śrī-śaila, Veṅkaṭa, Mahendra, Vāridhāra, Vindhya, Śuktimān, Ṛkṣagiri, Pāriyātra, Droṇa, Citrakūṭa, Govardhana, Raivataka, Kakubha, Nīla, Gokāmukha, Indrakīla at Kāmagiri. Bukod dito, may marami pang ibang burol na may malalaki at maliliit na ilog na dumadaloy mula sa kanilang mga dalisdis.

Verse 17

एतासामपो भारत्य: प्रजा नामभिरेव पुनन्तीनामात्मना चोपस्पृशन्ति ॥ १७ ॥ चन्द्रवसा ताम्रपर्णी अवटोदा कृतमाला वैहायसी कावेरी वेणी पयस्विनी शर्करावर्ता तुङ्गभद्रा कृष्णा वेण्या भीमरथी गोदावरी निर्विन्ध्या पयोष्णी तापी रेवा सुरसा नर्मदा चर्मण्वती सिन्धुरन्ध: शोणश्च नदौ महानदी वेदस्मृतिऋर्षिकुल्या त्रिसामा कौशिकी मन्दाकिनी यमुना सरस्वती द‍ृषद्वती गोमती सरयू रोधस्वती सप्तवती सुषोमा शतद्रूश्चन्द्रभागा मरुद्‍वृधा वितस्ता असिक्नी विश्‍वेति महानद्य: ॥ १८ ॥

Ang dalawang ilog — ang Brahmaputra at Śoṇa — ay tinatawag na nada, o pangunahing mga ilog. Ang iba pang malalaking ilog na tanyag ay: Candravasā, Tāmraparṇī, Avaṭodā, Kṛtamālā, Vaihāyasī, Kāverī, Veṇī, Payasvinī, Śarkarāvartā, Tuṅgabhadrā, Kṛṣṇāveṇyā, Bhīmarathī, Godāvarī, Nirvindhyā, Payoṣṇī, Tāpī, Revā, Surasā, Narmadā, Carmaṇvatī, Mahānadī, Vedasmṛti, Ṛṣikulyā, Trisāmā, Kauśikī, Mandākinī, Yamunā, Sarasvatī, Dṛṣadvatī, Gomatī, Sarayū, Rodhasvatī, Saptavatī, Suṣomā, Śatadrū, Candrabhāgā, Marudvṛdhā, Vitastā, Asiknī at Viśvā. Ang mga naninirahan sa Bhārata-varṣa ay dumadalisay sa pamamagitan ng pag-alaala, paghawak, at pagligo sa mga ilog na ito.

Verse 18

एतासामपो भारत्य: प्रजा नामभिरेव पुनन्तीनामात्मना चोपस्पृशन्ति ॥ १७ ॥ चन्द्रवसा ताम्रपर्णी अवटोदा कृतमाला वैहायसी कावेरी वेणी पयस्विनी शर्करावर्ता तुङ्गभद्रा कृष्णा वेण्या भीमरथी गोदावरी निर्विन्ध्या पयोष्णी तापी रेवा सुरसा नर्मदा चर्मण्वती सिन्धुरन्ध: शोणश्च नदौ महानदी वेदस्मृतिऋर्षिकुल्या त्रिसामा कौशिकी मन्दाकिनी यमुना सरस्वती द‍ृषद्वती गोमती सरयू रोधस्वती सप्तवती सुषोमा शतद्रूश्चन्द्रभागा मरुद्‍वृधा वितस्ता असिक्नी विश्‍वेति महानद्य: ॥ १८ ॥

Ang dalawang ilog — ang Brahmaputra at Śoṇa — ay tinatawag na nada, o pangunahing mga ilog. Ang iba pang malalaking ilog na tanyag ay: Candravasā, Tāmraparṇī, Avaṭodā, Kṛtamālā, Vaihāyasī, Kāverī, Veṇī, Payasvinī, Śarkarāvartā, Tuṅgabhadrā, Kṛṣṇāveṇyā, Bhīmarathī, Godāvarī, Nirvindhyā, Payoṣṇī, Tāpī, Revā, Surasā, Narmadā, Carmaṇvatī, Mahānadī, Vedasmṛti, Ṛṣikulyā, Trisāmā, Kauśikī, Mandākinī, Yamunā, Sarasvatī, Dṛṣadvatī, Gomatī, Sarayū, Rodhasvatī, Saptavatī, Suṣomā, Śatadrū, Candrabhāgā, Marudvṛdhā, Vitastā, Asiknī at Viśvā. Ang mga naninirahan sa Bhārata-varṣa ay dumadalisay sa pamamagitan ng pag-alaala, paghawak, at pagligo sa mga ilog na ito.

Verse 19

अस्मिन्नेव वर्षे पुरुषैर्लब्धजन्मभि: शुक्ललोहितकृष्णवर्णेन स्वारब्धेन कर्मणा दिव्यमानुषनारकगतयो बह्व्य: आत्मन आनुपूर्व्येण सर्वा ह्येव सर्वेषां विधीयन्ते यथावर्णविधानमपवर्गश्चापि भवति ॥ १९ ॥

Sa Bharata-varṣa na ito, ang mga taong isinilang ay tumatanggap ng kalagayan ayon sa dating karma at sa tatlong guṇa—sattva, rajas, at tamas—kaya nagkakaroon ng likas na “puti, pula, o itim.” May mga dakila, may karaniwang tao, at may nahuhulog sa kalagayang mala-impyerno. Kapag itinakda ng tunay na gurong espirituwal ang katayuan at sinanay sa paglilingkod kay Śrī Viṣṇu ayon sa apat na varṇa at apat na āśrama, nagiging ganap ang buhay at umaabot sa paglaya.

Verse 20

योऽसौ भगवति सर्वभूतात्मन्यनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयने परमात्मनि वासुदेवेऽनन्यनिमित्तभक्तियोगलक्षणो नानागतिनिमित्ताविद्याग्रन्थिरन्धनद्वारेण यदा हि महापुरुषपुरुषप्रसङ्ग: ॥ २० ॥

Ang bhakti-yoga na walang ibang motibo para kay Panginoong Vāsudeva—ang Paramātmā, Kaluluwa ng lahat ng nilalang, lampas sa isip at salita, di-maipaliwanag at di-nadidikit sa materya—iyan ang tunay na landas ng paglaya. Kapag naputol, sa pamamagitan ng pakikisama sa mga dakilang deboto, ang buhol ng kamangmangan na nagbubuklod dahil sa sari-saring gawaing may bunga, unti-unting naglilingkod ang tao sa Panginoon at nakakamit ang mokṣa.

Verse 21

एतदेव हि देवा गायन्ति— अहो अमीषां किमकारि शोभनं प्रसन्न एषां स्विदुत स्वयं हरि: । यैर्जन्म लब्धं नृषु भारताजिरे मुकुन्दसेवौपयिकं स्पृहा हि न: ॥ २१ ॥

Sinasambit ng mga diyos: Kay kamangha-mangha! Tiyak na nakagawa sila ng dakilang kabutihan, o kaya si Śrī Hari mismo ay nalugod sa kanila; kaya sila’y isinilang bilang tao sa lupain ng Bhārata, na angkop para sa paglilingkod kay Mukunda. Kami, mga diyos, ay naghahangad ding ipanganak bilang tao sa Bhārata-varṣa upang magsagawa ng bhakti; ngunit sila’y naroon na at abala na sa paglilingkod.

Verse 22

किं दुष्करैर्न: क्रतुभिस्तपोव्रतै- र्दानादिभिर्वा द्युजयेन फल्गुना । न यत्र नारायणपादपङ्कज- स्मृति: प्रमुष्टातिशयेन्द्रियोत्सवात् ॥ २२ ॥

Nagpapatuloy ang mga diyos: Matapos ang mahihirap na yajña, pag-aayuno at pagtalima sa mga panata, at pagbibigay-daan, nakamit namin ang kalagayan sa langit. Ngunit ano ang halaga nito? Dito kami abala sa labis na kasiyahang pandama, kaya halos hindi na namin maalaala ang mga paang-lotus ni Panginoong Nārāyaṇa; sa sobrang pag-enjoy, halos nalimutan na namin Siya.

Verse 23

कल्पायुषां स्थानजयात्पुनर्भवात् क्षणायुषां भारतभूजयो वरम् । क्षणेन मर्त्येन कृतं मनस्विन: सन्न्यस्य संयान्त्यभयं पदं हरे: ॥ २३ ॥

Mas mainam ang maikling buhay sa lupain ng Bhārata kaysa sa pag-abot ng Brahmaloka na tumatagal ng mga kalpa, sapagkat kahit sa Brahmaloka ay may pagbabalik sa muling pagsilang. Sa Bhārata, kahit sa maikling panahon, ang taong may talino at tibay-loob ay maaaring isuko ang lahat at lubusang sumuko sa mga paang-lotus ni Hari, at makamit ang walang-takot na kalagayan—Vaikuṇṭha—kung saan walang pangamba at walang muling pagsilang sa materyal na katawan.

Verse 24

न यत्र वैकुण्ठकथासुधापगा न साधवो भागवतास्तदाश्रया: । न यत्र यज्ञेशमखा महोत्सवा: सुरेशलोकोऽपि न वै स सेव्यताम् ॥ २४ ॥

Ang pook na hindi dinadaluyan ng ‘ilog ng nektar’ ng mga salaysay ng Vaikuṇṭha, na walang mga banal na Bhāgavata na debotong nananahan sa pampang nito, at na walang mga dakilang pagdiriwang ng saṅkīrtana-yajña upang bigyang-lugod ang Panginoon ng mga yajña—kahit ito’y daigdig ng mga deva, hindi ito dapat hangarin ng marunong.

Verse 25

प्राप्ता नृजातिं त्विह ये च जन्तवो ज्ञानक्रियाद्रव्यकलापसम्भृताम् । न वै यतेरन्नपुनर्भवाय ते भूयो वनौका इव यान्ति बन्धनम् ॥ २५ ॥

Ang mga nilalang na nagkamit ng kapanganakang-tao rito, kahit may mga kasangkapan ng jñāna at karma, ngunit hindi nagsisikap sa bhakti para sa apunarbhava—ay tulad ng mga hayop at ibon sa gubat na pabaya, at muling nabibihag.

Verse 26

यै: श्रद्धया बर्हिषि भागशो हवि- र्निरुप्तमिष्टं विधिमन्त्रवस्तुत: । एक: पृथङ्‌नामभिराहुतो मुदा गृह्णाति पूर्ण: स्वयमाशिषां प्रभु: ॥ २६ ॥

Yaong may pananampalataya na nag-aalay ng havis sa dambana ng yajña ayon sa ritwal, mantra, at handog, na tinatawag ang mga deva sa iba’t ibang pangalan bilang mga bahagi—sa katotohanan ay sumasamba sa iisang Ganap na Panginoon. Siya, na inaanyayahan sa sari-saring pangalan, ay masayang tumatanggap at Siya mismo ang nagbibigay ng ninanais na pagpapala.

Verse 27

सत्यं दिशत्यर्थितमर्थितो नृणां नैवार्थदो यत्पुनरर्थिता यत: । स्वयं विधत्ते भजतामनिच्छता- मिच्छापिधानं निजपादपल्लवम् ॥ २७ ॥

Tinutupad ng Kataas-taasang Panginoon ang hinihiling ng tao; ngunit hindi Siya nagbibigay ng biyayang magtutulak sa tao na humingi nang paulit-ulit. Sa halip, kahit hindi ito hangarin ng deboto, kusang ibinibigay Niya ang kanlungan sa Kanyang mga talampakang-loto—na siyang nagpapawi ng lahat ng pagnanasa. Ito ang Kanyang natatanging awa.

Verse 28

यद्यत्र न: स्वर्गसुखावशेषितं स्विष्टस्य सूक्तस्य कृतस्य शोभनम् । तेनाजनाभे स्मृतिमज्जन्म न: स्याद् वर्षे हरिर्यद्भ‍जतां शं तनोति ॥ २८ ॥

O Ajanābha! Dahil sa bunga ng mga yajña, mabubuting gawa, at pag-aaral ng Veda, ngayo’y tinatamasa namin ang ligaya sa langit; ngunit magwawakas din ang buhay na ito. Kung may natitirang bisa ng aming kabutihan, nawa’y ipanganak kaming muli sa Bhārata-varṣa bilang tao upang maalaala ang mga talampakang-loto ng Panginoon; sapagkat si Hari ay dumarating doon nang personal at pinalalawak ang pagpapala ng mga sumasamba sa Kanya.

Verse 29

श्रीशुक उवाच जम्बूद्वीपस्य च राजन्नुपद्वीपानष्टौ हैक उपदिशन्ति सगरात्मजैरश्‍वान्वेषण इमां महीं परितो निखनद्भ‍िरुपकल्पितान् ॥ २९ ॥ तद्यथा स्वर्णप्रस्थश्चन्द्रशुक्ल आवर्तनो रमणको मन्दरहरिण: पाञ्चजन्य: सिंहलो लङ्केति ॥ ३० ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: O mahal na Hari, ayon sa ilang pantas, may walong maliliit na pulo na nakapaligid sa Jambūdvīpa. Nang hanapin ng mga anak ni Mahārāja Sagara ang nawawalang kabayo, hinukay nila ang lupa sa lahat ng dako; kaya lumitaw ang walong magkakatabing pulo. Ang mga pangalan ay: Svarṇaprastha, Candraśukla, Āvartana, Ramaṇaka, Mandara-hariṇa, Pāñcajanya, Siṁhala, at Laṅkā.

Verse 30

श्रीशुक उवाच जम्बूद्वीपस्य च राजन्नुपद्वीपानष्टौ हैक उपदिशन्ति सगरात्मजैरश्‍वान्वेषण इमां महीं परितो निखनद्भ‍िरुपकल्पितान् ॥ २९ ॥ तद्यथा स्वर्णप्रस्थश्चन्द्रशुक्ल आवर्तनो रमणको मन्दरहरिण: पाञ्चजन्य: सिंहलो लङ्केति ॥ ३० ॥

Ang mga pangalan ay: Svarṇaprastha, Candraśukla, Āvartana, Ramaṇaka, Mandara-hariṇa, Pāñcajanya, Siṁhala, at Laṅkā; ang mga ito ang mga upapulo na nakapaligid sa Jambūdvīpa.

Verse 31

एवं तव भारतोत्तम जम्बूद्वीपवर्षविभागो यथोपदेशमुपवर्णित इति ॥ ३१ ॥

O Haring Parīkṣit, pinakamainam sa lahi ni Bharata, ganito ko—ayon sa itinuro sa akin—naipaliwanag sa iyo ang Bhārata-varṣa at ang mga kalapit na pulo na bumubuo sa Jambūdvīpa.