Adhyaya 3

Verse 1

श्रीराजोवाच परस्य विष्णोरीशस्य मायिनामपि मोहिनीम् । मायां वेदितुमिच्छामो भगवन्तो ब्रुवन्तु न: ॥ १ ॥

Wika ni Haring Nimi: O mga kagalang-galang, nais naming maunawaan ang māyā, ang kapangyarihang mapanlinlang ng Kataas-taasang Panginoon na si Śrī Viṣṇu, na nakalilito maging sa dakilang mga yogi. Ipagkaloob ninyong ipaliwanag ito sa amin.

Verse 2

नानुतृप्ये जुषन्युष्मद्वचोहरिकथामृतम् । संसारतापनिस्तप्तो मर्त्यस्तत्तापभेषजम् ॥ २ ॥

Kahit iniinom ko ang nektar ng harikathā mula sa inyong mga salita, hindi pa rin napapawi ang uhaw ko. Sapagkat ako’y mortal na sinusunog ng init ng saṁsāra; ang harikathā na ito ang tunay na gamot sa init na iyon.

Verse 3

श्रीअन्तरीक्ष उवाच एभिर्भूतानि भूतात्मा महाभूतैर्महाभुज । ससर्जोच्चावचान्याद्य: स्वमात्रात्मप्रसिद्धये ॥ ३ ॥

Sinabi ni Śrī Antarīkṣa: O haring makapangyarihan ang bisig, sa pagpagalaw ng mahābhūta, ang sinaunang Ātma—Kaluluwa ng lahat—ay lumikha ng mga nilalang sa mataas at mababang anyo, upang ayon sa nais ay tumahak sa bhoga o sa mokṣa.

Verse 4

एवं सृष्टानि भूतानि प्रविष्ट: पञ्चधातुभि: । एकधा दशधात्मानं विभजन्जुषते गुणान् ॥ ४ ॥

Sa gayon, pumapasok ang Paramātmā sa mga katawan ng nilikhang nilalang sa pamamagitan ng limang sangkap, pinapagalaw ang isip at mga pandama; bagama’t iisa, wari’y hinahati ang sarili sa sampung tungkulin at iniuugnay ang jīva sa mga guṇa.

Verse 5

गुणैर्गुणान्स भुञ्जान आत्मप्रद्योतितै: प्रभु: । मन्यमान इदं सृष्टमात्मानमिह सज्जते ॥ ५ ॥

Ang jīva, gamit ang mga pandamang pinasisigla ng Paramātmā, ay nagnanais magtamasa ng mga bagay na binubuo ng tatlong guṇa. Kaya napagkakamalan niyang ang nilikhang katawan ang ‘sarili,’ at naiuugnay ang walang-kapanganakang walang-hanggang ātman sa katawan, hanggang mabulid sa māyā ng Panginoon.

Verse 6

कर्माणि कर्मभि: कुर्वन्सनिमित्तानि देहभृत् । तत्तत्कर्मफलं गृह्णन्भ्रमतीह सुखेतरम् ॥ ६ ॥

Dahil sa malalalim na pagnanasa, ang nilalang na may katawan ay ginagamit ang mga pandama sa mga gawaing may bunga; at sa pagtanggap ng bunga ng mga iyon, gumagala siya sa mundong ito sa pagitan ng tinatawag na ligaya at pighati.

Verse 7

इत्थं कर्मगतीर्गच्छन्बह्वभद्रवहा: पुमान् । आभूतसम्प्लवात्सर्गप्रलयावश्न‍ुतेऽवश: ॥ ७ ॥

Kaya, ang taong sumusunod sa mga landas ng karma ay nagdadala ng maraming di-mapalad na kalagayan; dahil sa mga bunga ng sariling gawa, wala siyang magawa kundi maranasan ang paulit-ulit na kapanganakan at kamatayan mula sa simula ng paglikha hanggang sa kosmikong pagkalipol.

Verse 8

धातूपप्लव आसन्ने व्यक्तं द्रव्यगुणात्मकम् । अनादिनिधन: कालो ह्यव्यक्तायापकर्षति ॥ ८ ॥

Kapag nalalapit ang pagkalipol ng mga sangkap na materyal, ang Bhagavān sa anyo ng walang simula’t walang wakas na Panahon ay binabawi ang hayag na sansinukob—magaspang at maselan—at inilulubog ito sa di-nahahayag (avyakta).

Verse 9

शतवर्षा ह्यनावृष्टिर्भविष्यत्युल्बणा भुवि । तत्कालोपचितोष्णार्को लोकांस्त्रीन्प्रतपिष्यति ॥ ९ ॥

Habang papalapit ang pralaya, magkakaroon sa daigdig ng matinding tagtuyot sa loob ng isang daang taon. Sa panahong iyon, unti-unting titindi ang init ng araw at pahihirapan ang tatlong daigdig.

Verse 10

पातालतलमारभ्य सङ्कर्षणमुखानल: । दहन्नूर्ध्वशिखो विष्वग्वर्धते वायुनेरित: ॥ १० ॥

Mula sa Pātālaloka, sumisiklab ang apoy na lumalabas mula sa bibig ni Panginoong Saṅkarṣaṇa. Itinutulak ng malalakas na hangin, ang mga liyab nito’y pumapaitaas at sinusunog ang lahat sa bawat panig.

Verse 11

संवर्तको मेघगणो वर्षति स्म शतं समा: । धाराभिर्हस्तिहस्ताभिर्लीयते सलिले विराट् ॥ ११ ॥

Ang mga ulap na tinatawag na Saṁvartaka ay bumubuhos ng ulan sa loob ng isang daang taon. Sa mga patak na bumabagsak na kasinghaba ng nguso ng elepante, nalulubog sa tubig ang buong sansinukob.

Verse 12

ततो विराजमुत्सृज्य वैराज: पुरुषो नृप । अव्यक्तं विशते सूक्ष्मं निरिन्धन इवानल: ॥ १२ ॥

Pagkaraan, O Hari, ang Vairāja Brahmā—kaluluwa ng anyong sansinukob—ay iniiwan ang kaniyang katawan na Virāṭ at pumapasok sa maselang di-nahahayag na kalikasan, gaya ng apoy na naubusan ng panggatong.

Verse 13

वायुना हृतगन्धा भू: सलिलत्वाय कल्पते । सलिलं तद्‍धृतरसं ज्योतिष्ट्वायोपकल्पते ॥ १३ ॥

Kapag inalis ng hangin ang katangiang amoy ng lupa, ang lupa ay nagiging elemento ng tubig; at kapag inalis din nito ang lasa ng tubig, ang tubig ay nalulusaw sa elemento ng apoy.

Verse 14

हृतरूपं तु तमसा वायौ ज्योति: प्रलीयते । हृतस्पर्शोऽवकाशेन वायुर्नभसि लीयते । कालात्मना हृतगुणं नभ आत्मनि लीयते ॥ १४ ॥

Kapag inalis ng dilim ang anyo ng apoy, ang apoy ay nalulusaw sa hangin. Kapag nawala sa hangin ang katangiang haplos dahil sa impluwensiya ng kalawakan, ang hangin ay lumulubog sa kalawakan. At kapag inalis ng Paramatma sa anyong Panahon ang katangian ng kalawakan, ang kalawakan ay nalulusaw sa tamsik na ahankara.

Verse 15

इन्द्रियाणि मनो बुद्धि: सह वैकारिकैर्नृप । प्रविशन्ति ह्यहङ्कारं स्वगुणैरहमात्मनि ॥ १५ ॥

Mahal na Hari, O Hari, ang mga pandamang materyal at ang buddhi ay bumabalik at nalulusaw sa rajasic na ahankara na pinagmulan nila, kasama ang kani-kanilang katangian; at ang isipan, kasama ang mga deva, ay lumulubog sa sattvic na ahankara. Pagkaraan, ang kabuuang ahankara, kasama ang lahat ng guna, ay nalulusaw sa mahat-tattva.

Verse 16

एषा माया भगवत: सर्गस्थित्यन्तकारिणी । त्रिवर्णा वर्णितास्माभि: किं भूय: श्रोतुमिच्छसि ॥ १६ ॥

Ito ang māyā ng Bhagavan, na siyang gumagawa ng paglikha, pagpapanatili, at pagkalusaw. Inilarawan na namin ang māyā na may tatlong guna; ngayon, ano pa ang nais mong marinig?

Verse 17

श्रीराजोवाच यथैतामैश्वरीं मायां दुस्तरामकृतात्मभि: । तरन्त्यञ्ज: स्थूलधियो महर्ष इदमुच्यताम् ॥ १७ ॥

Wika ng Hari: O dakilang rishi, ipaliwanag kung paano kahit ang isang materyalistang may magaspang na pag-iisip ay madaling makakatawid sa makapangyarihang māyā ng Kataas-taasang Panginoon, na di-malalampasan ng mga walang pagpipigil-sa-sarili.

Verse 18

श्रीप्रबुद्ध उवाच कर्माण्यारभमाणानां दु:खहत्यै सुखाय च । पश्येत् पाकविपर्यासं मिथुनीचारिणां नृणाम् ॥ १८ ॥

Sinabi ni Śrī Prabuddha: Sa pagtanggap ng papel na lalaki at babae, ang mga kaluluwang nakagapos ay nagkakaisa sa ugnayang makamundo ng pita at laging nagsisikap upang puksain ang lungkot at paramihin ang ligaya; ngunit dapat makita ang kabaligtaran ng bunga—naglalaho ang saya at habang tumatanda, dumarami ang pagdurusang materyal.

Verse 19

नित्यार्तिदेन वित्तेन दुर्लभेनात्ममृत्युना । गृहापत्याप्तपशुभि: का प्रीति: साधितैश्चलै: ॥ १९ ॥

Ang yaman ay laging pinagmumulan ng dalamhati, mahirap kamtin, at para sa kaluluwa ay tila kamatayan. Anong tunay na kasiyahan ang nakukuha sa kayamanan? Gayundin, paano magkakaroon ng pangwakas at pangmatagalang ligaya mula sa bahay, mga anak, kamag‑anak at alagang hayop na pinananatili ng perang pinaghirapan?

Verse 20

एवं लोकं परं विद्यान्नश्वरं कर्मनिर्मितम् । सतुल्यातिशयध्वंसं यथा मण्डलवर्तिनाम् ॥ २० ॥

Kaya dapat ding malaman na maging ang langit sa kabilang buhay ay di‑pangmatagalan, nilikha ng bunga ng karma. Doon ay may tunggalian sa kapantay, inggit sa nakahihigit, at kapag naubos ang kabutihang bunga ay takot sa pagguho ng buhay‑langit—gaya ng mga haring laging ginugulo ng kaaway kaya di nakakamtan ang tunay na ligaya.

Verse 21

तस्माद् गुरुं प्रपद्येत जिज्ञासु: श्रेय उत्तमम् । शाब्दे परे च निष्णातं ब्रह्मण्युपशमाश्रयम् ॥ २१ ॥

Kaya ang sinumang taimtim na nagnanais ng pinakamataas na kabutihan ay dapat lumapit sa tunay na gurong espirituwal at sumilong sa kanya sa pamamagitan ng pagsisimula (inisasyon). Ang tunay na guru ay bihasa sa mga salita ng kasulatan at sa pinakamataas na katotohanan, naunawaan ang pasya ng śāstra sa pamamagitan ng pagninilay, at nakasandig sa Kataas‑taasang Diyos, payapa at walang pagkapit sa materyal.

Verse 22

तत्र भागवतान् धर्मान् शिक्षेद् गुर्वात्मदैवत: । अमाययानुवृत्त्या यैस्तुष्येदात्मात्मदोहरि: ॥ २२ ॥

Doon, dapat tanggapin ng alagad ang guru bilang kanyang buhay at bilang diyos na dapat sambahin, at matuto mula sa kanya ng mga dharmang Bhāgavata—ang dalisay na paglilingkod‑bhakti. Maglingkod nang walang daya, may pananampalataya at paborableng diwa, upang masiyahan si Hari, ang Kaluluwa ng lahat ng kaluluwa; sapagkat kapag nasiyahan, inihahandog ni Hari ang Kanyang Sarili sa dalisay na deboto.

Verse 23

सर्वतो मनसोऽसङ्गमादौ सङ्गं च साधुषु । दयां मैत्रीं प्रश्रयं च भूतेष्वद्धा यथोचितम् ॥ २३ ॥

Ang tapat na alagad ay dapat matutong ihiwalay ang isip sa lahat ng materyal na pagkakapit at palaguin ang banal na pakikisama sa gurong espirituwal at sa mga sadhu-bhakta. Maawain sa mas mababa, kaibigan sa kapantay, at mapagpakumbabang naglilingkod sa mas mataas sa espiritu; sa gayon, wasto ang pakikitungo sa lahat ng nilalang.

Verse 24

शौचं तपस्तितिक्षां च मौनं स्वाध्यायमार्जवम् । ब्रह्मचर्यमहिंसां च समत्वं द्वन्द्वसंज्ञयो: ॥ २४ ॥

Upang maglingkod sa gurong espirituwal, dapat matutuhan ng alagad ang kalinisan, pag-austeridad, pagtitiis, banal na katahimikan, pag-aaral ng kaalamang Veda, kasimplehan, brahmacarya, ahimsa, at pagkakapantay sa harap ng mga dinalawahan gaya ng init-lamig at ligaya-dalamhati.

Verse 25

सर्वत्रात्मेश्वरान्वीक्षां कैवल्यमनिकेतताम् । विविक्तचीरवसनं सन्तोषं येन केनचित् ॥ २५ ॥

Dapat magsanay ng pagninilay sa pamamagitan ng palagiang pagtanaw sa sarili bilang walang-hanggang, may-malay na espiritung kaluluwa, at sa Panginoon bilang ganap na tagapamahala ng lahat. Upang lalong lumalim ang pagninilay, manirahan sa liblib na lugar at talikuran ang huwad na pagkakapit sa tahanan at gamit. Iwaksi ang palamuti ng pansamantalang katawan, magsuot ng piraso-pirasong telang napulot sa itinapon o balat ng puno, at matutong masiyahan sa anumang kalagayan.

Verse 26

श्रद्धां भागवते शास्त्रेऽनिन्दामन्यत्र चापि हि । मनोवाक्कर्मदण्डं च सत्यं शमदमावपि ॥ २६ ॥

Dapat magkaroon ng matibay na pananampalataya sa mga kasulatang Bhāgavata na sa pagsunod sa mga kasulatang naglalarawan ng kaluwalhatian ng Bhagavān ay makakamtan ang ganap na tagumpay sa buhay. Kasabay nito, iwasang laitin ang ibang kasulatan. Mahigpit na supilin ang isip, pananalita, at gawa; laging magsabi ng katotohanan; at pasukuin ang isip at mga pandama sa ganap na pagpipigil (śama-dama).

Verse 27

श्रवणं कीर्तनं ध्यानं हरेरद्भ‍ुतकर्मण: । जन्मकर्मगुणानां च तदर्थेऽखिलचेष्टितम् ॥ २७ ॥ इष्टं दत्तं तपो जप्तं वृत्तं यच्चात्मन: प्रियम् । दारान् सुतान् गृहान् प्राणान् यत्परस्मै निवेदनम् ॥ २८ ॥

Dapat pakinggan, luwalhatiin (kīrtana), at pagnilayan ang mga kamangha-manghang transendental na gawa ni Hari; lalo na’y malubog sa Kanyang pagparito, mga lila, mga katangian, at mga banal na pangalan. Sa gayong inspirasyon, gawin ang lahat ng pang-araw-araw na gawain bilang handog sa Panginoon. Isagawa ang yajña, kawanggawa, pag-austeridad, japa, at lahat ng gawaing panrelihiyon para lamang sa Kanyang kasiyahan; at anumang ikinalulugod, ialay agad sa Kataas-taasan—maging ang asawa, mga anak, tahanan, at mismong hininga ng buhay—sa Kanyang mga paang-loto.

Verse 28

श्रवणं कीर्तनं ध्यानं हरेरद्भ‍ुतकर्मण: । जन्मकर्मगुणानां च तदर्थेऽखिलचेष्टितम् ॥ २७ ॥ इष्टं दत्तं तपो जप्तं वृत्तं यच्चात्मन: प्रियम् । दारान् सुतान् गृहान् प्राणान् यत्परस्मै निवेदनम् ॥ २८ ॥

Dapat pakinggan, purihin (kirtan), at pagnilayan ang mga kahanga-hangang banal na gawain ng Panginoong Hari. Ituon ang isip lalo na sa Kanyang pagparito, mga lila, mga katangian, at mga banal na pangalan ng Kataas-taasang Persona, at gawin ang lahat ng pang-araw-araw na gawain bilang handog sa Kanya. Ang yajña, kawanggawa, pag-aayuno/tapas, at japa ay gawin lamang para sa ikalulugod ng Panginoon; at ang mga mantrang inuusal ay yaong pumupuri sa Bhagavan. Anumang minamahal at kinagigiliwan, ialay agad sa Kataas-taasan—maging ang asawa, mga anak, tahanan, at mismong hininga ng buhay ay ihandog sa mga paang-lotus ni Sri Bhagavan.

Verse 29

एवं कृष्णात्मनाथेषु मनुष्येषु च सौहृदम् । परिचर्यां चोभयत्र महत्सु नृषु साधुषु ॥ २९ ॥

Ang naghahangad ng pinakamataas na kapakinabangan ay dapat maglinang ng pagkakaibigan sa mga taong tumanggap kay Kṛṣṇa bilang Panginoon ng kanilang buhay. Dapat din niyang paunlarin ang diwa ng paglilingkod sa lahat ng nilalang. Lalo na, sikaping tulungan ang mga nasa anyong-tao, at sa kanila, yaong tumatanggap ng mga simulain ng dharma. Sa mga relihiyoso, maglingkod nang higit sa lahat sa mga dalisay na bhakta ng Kataas-taasang Persona ng Diyos.

Verse 30

परस्परानुकथनं पावनं भगवद्यश: । मिथो रतिर्मिथस्तुष्टिर्निवृत्तिर्मिथ आत्मन: ॥ ३० ॥

Matutong makisama sa mga bhakta sa pamamagitan ng pagtitipon upang umawit at mag-usap tungkol sa kaluwalhatian ng Panginoon; ito ang pinakadalisay na paraan. Habang lumalago ang mapagmahal na pagkakaibigan, nadarama nila ang kapwa ligaya at kasiyahan. Sa pag-uudyok at pagpapalakas-loob sa isa’t isa, natatalikuran nila ang materyal na pagkalugod ng pandama—ang sanhi ng lahat ng pagdurusa.

Verse 31

स्मरन्त: स्मारयन्तश्च मिथोऽघौघहरं हरिम् । भक्त्या सञ्जातया भक्त्या बिभ्रत्युत्पुलकां तनुम् ॥ ३१ ॥

Ang mga bhakta ay palaging nag-uusap-usap tungkol sa kaluwalhatian ng Bhagavan. Sa gayon, lagi nilang inaalala ang Panginoon at pinaaalalahanan ang isa’t isa tungkol sa Kanyang mga katangian at lila. Sa debosyong umusbong mula sa mga simulain ng bhakti-yoga, pinasasaya nila si Hari, ang nag-aalis ng lahat ng di-mapalad. Kapag nalinis ang mga hadlang, nagigising ang dalisay na pag-ibig sa Diyos, at kahit sa mundong ito, ang kanilang katawan ay nagpapakita ng mga tanda ng transendental na ekstasi, gaya ng pagtayo ng balahibo.

Verse 32

क्व‍‍चिद् रुदन्त्यच्युतचिन्तया क्व‍‍चि- द्धसन्ति नन्दन्ति वदन्त्यलौकिका: । नृत्यन्ति गायन्त्यनुशीलयन्त्यजं भवन्ति तूष्णीं परमेत्य निवृता: ॥ ३२ ॥

Pagkamit ng pag-ibig sa Diyos, ang mga bhakta ay kung minsan umiiyak nang malakas, lubog sa paggunita kay Acyuta. Kung minsan sila’y tumatawa, nagagalak, at nagsasalita sa Panginoon sa paraang di-karaniwan sa mundo. Kung minsan sila’y sumasayaw at umaawit; kung minsan, ginagaya nila ang Walang-Kapanganakan sa pamamagitan ng pagsasadula ng Kanyang mga lila. At kung minsan, matapos makamit ang Kanyang tuwirang darśana, sila’y nagiging payapa, tahimik, at malaya sa kondisyong materyal.

Verse 33

इति भागवतान् धर्मान् शिक्षन् भक्त्या तदुत्थया । नारायणपरो मायामञ्जस्तरति दुस्तराम् ॥ ३३ ॥

Sa pagkatuto ng mga dharma ng Bhāgavata at pagsasabuhay nito nang may bhakti, ang deboto ay umaabot sa dalisay na pag-ibig sa Panginoon. Sa ganap na pagsuko kay Nārāyaṇa, madali niyang nalalampasan ang māyā na napakahirap tawirin.

Verse 34

श्रीराजोवाच नारायणाभिधानस्य ब्रह्मण: परमात्मन: । निष्ठामर्हथ नो वक्तुं यूयं हि ब्रह्मवित्तमा: ॥ ३४ ॥

Nagtanong si Haring Nimi: Ipaunawa ninyo sa akin ang kalagayang transendental ng Kataas-taasang Panginoon, si Nārāyaṇa, na Siya mismo ang Ganap na Katotohanan at ang Paramātmā ng lahat. Kayo ang pinakadakila sa kaalamang espirituwal, kaya kayo ang nararapat magpaliwanag.

Verse 35

श्रीपिप्पलायन उवाच स्थित्युद्भ‍वप्रलयहेतुरहेतुरस्य यत् स्वप्नजागरसुषुप्तिषु सद् बहिश्च । देहेन्द्रियासुहृदयानि चरन्ति येन सञ्जीवितानि तदवेहि परं नरेन्द्र ॥ ३५ ॥

Sinabi ni Śrī Pippalāyana: Ang Kataas-taasang Persona ng Diyos ang sanhi ng paglikha, pagpanatili, at pagkalusaw ng sansinukob, ngunit Siya mismo’y walang naunang sanhi. Siya’y naroroon sa paggising, panaginip, at mahimbing na tulog, at Siya rin ay lampas sa mga ito. Bilang Paramātmā, pumapasok Siya sa bawat katawan at binubuhay ang katawan, mga pandama, prāṇa, at isip; O hari, kilalanin Siya bilang Kataas-taasan.

Verse 36

नैतन्मनो विशति वागुत चक्षुरात्मा प्राणेन्द्रियाणि च यथानलमर्चिष: स्वा: । शब्दोऽपि बोधकनिषेधतयात्ममूल- मर्थोक्तमाह यद‍ृते न निषेधसिद्धि: ॥ ३६ ॥

Hindi kayang pasukin ng isip, pananalita, paningin, talino, prāṇa, o mga pandama ang Kataas-taasang Katotohanan—gaya ng munting baga na di makaaapekto sa pinagmulan nitong apoy. Maging ang wika ng mga Veda ay hindi Siya ganap na mailalarawan, sapagkat itinatanggi mismo ng Veda na maipapahayag Siya sa mga salita. Gayunman, sa di-tuwirang pagtukoy, ang tunog ng Veda ay nagiging patunay ng Kanyang pag-iral; kung wala Siya, mawawalan ng sukdulang layon ang mga utos at pagbabawal ng Veda.

Verse 37

सत्त्वं रजस्तम इति त्रिवृदेकमादौ सूत्रं महानहमिति प्रवदन्ति जीवम् । ज्ञानक्रियार्थफलरूपतयोरुशक्ति ब्रह्मैव भाति सदसच्च तयो: परं यत् ॥ ३७ ॥

Noong una, ang iisang Brahman ay nakikilala bilang tatlo: sattva, rajas, at tamas. Pagkaraan, pinalawak nito ang kapangyarihan at lumitaw ang sūtra, mahat, at ahaṅkāra na tumatakip sa pagkakakilanlan ng kaluluwang nakagapos. Sa anyo ng kaalaman, pagkilos, bagay, at bunga, nahahayag ang maraming lakas: ang mga deva bilang anyo ng kaalaman, ang mga pandama, ang kanilang mga paksa, at ang bunga ng karma—ligaya at dalamhati. Sa ganitong paraan, ang daigdig ay lumilitaw bilang maselang sanhi at magaspang na bunga; ngunit ang Brahman, pinagmulan ng lahat, ay nananatiling lampas sa mga ito, ganap at absolutong Katotohanan.

Verse 38

नात्मा जजान न मरिष्यति नैधतेऽसौ न क्षीयते सवनविद् व्यभिचारिणां हि । सर्वत्र शश्वदनपाय्युपलब्धिमात्रं प्राणो यथेन्द्रियबलेन विकल्पितं सत् ॥ ३८ ॥

Ang Ātma na may anyong Brahman ay hindi kailanman isinilang at hindi kailanman namamatay; hindi lumalaki at hindi rin kumukupas. Siya ang saksi at nakaaalam ng pagkabata, kabataan, katandaan, at kamatayan ng katawan. Siya ay dalisay na kamalayan, nasa lahat ng dako sa lahat ng panahon, at hindi nasisira. Gaya ng iisang prāṇa na nagmumukhang marami kapag sumasaling sa iba’t ibang pandama, gayon din ang iisang kaluluwa na tila may iba’t ibang pagkakakilanlang materyal dahil sa ugnay sa katawan.

Verse 39

अण्डेषु पेशिषु तरुष्वविनिश्चितेषु प्राणो हि जीवमुपधावति तत्र तत्र । सन्ने यदिन्द्रियगणेऽहमि च प्रसुप्ते कूटस्थ आशयमृते तदनुस्मृतिर्न: ॥ ३९ ॥

Maging mula sa itlog, mula sa sinapupunan, mula sa binhi ng halaman, o mula sa pawis, ang prāṇa ay sumusunod sa jīva sa iba’t ibang katawan. Ang prāṇa ay hindi nagbabago; kahit lumipat ng katawan, hindi ito nababago. Gayon din, ang Ātma ay walang hanggan na iisa. Ito’y napatutunayan sa karanasan: sa mahimbing na tulog na walang panaginip, ang mga pandama, isip, at huwad na ego ay nagiging di-aktibo at tila nalulubog; ngunit pagbangon ay naaalala natin, “Mahimbing at payapa akong natulog,” sapagkat ang di-natitinag na Ātma ay nananatili sa loob.

Verse 40

यर्ह्यब्जनाभचरणैषणयोरुभक्त्या चेतोमलानि विधमेद् गुणकर्मजानि । तस्मिन् विशुद्ध उपलभ्यत आत्मतत्त्वं साक्षाद् यथामलद‍ृशो: सवितृप्रकाश: ॥ ४० ॥

Kapag ang isang tao ay taimtim na naglilingkod sa Panginoon sa pamamagitan ng bhakti, itinatag ang mga talampakang-lotus ni Padmanābha Śrī Kṛṣṇa sa puso bilang tanging layunin ng buhay, napapawi agad ang mga dungis ng isip na bunga ng guṇa at karma—ang di-mabilang na maruruming pagnanasa. Kapag nalinis ang puso, tuwirang natatanaw ang Kataas-taasang Panginoon at ang sariling tunay na pagkatao; gaya ng malusog na paningin na tuwirang nakararanas ng sikat ng araw.

Verse 41

श्रीराजोवाच कर्मयोगं वदत न: पुरुषो येन संस्कृत: । विधूयेहाशु कर्माणि नैष्कर्म्यं विन्दते परम् ॥ ४१ ॥

Sinabi ng hari: “O mga dakilang pantas, ipaliwanag ninyo sa amin ang karma-yoga, na sa pamamagitan nito ang tao ay nalilinis. Sa yogang ito, kahit sa buhay na ito ay mabilis niyang naaalis ang lahat ng gawaing materyal at nakakamit ang pinakamataas na naiṣkarmya, at namumuhay nang dalisay sa antas na transendental.”

Verse 42

एवं प्रश्न‍मृषीन् पूर्वमपृच्छं पितुरन्तिके । नाब्रुवन् ब्रह्मण: पुत्रास्तत्र कारणमुच्यताम् ॥ ४२ ॥

Noong una, sa harap ng aking ama na si Mahārāja Ikṣvāku, nagtanong ako ng katulad nito sa apat na dakilang pantas na mga anak ni Brahmā. Ngunit hindi nila sinagot ang aking tanong. Pakiipaliwanag kung bakit sila nanahimik—ano ang dahilan?

Verse 43

श्रीआविर्होत्र उवाच कर्माकर्मविकर्मेति वेदवादो न लौकिक: । वेदस्य चेश्वरात्मत्वात् तत्र मुह्यन्ति सूरय: ॥ ४३ ॥

Sumagot si Śrī Āvirhotra: Ang karma, akarma, at vikarma ay mauunawaan nang wasto sa pamamagitan lamang ng awtoridad ng Veda, hindi sa makamundong haka-haka. Ang Veda ay ang pagkakatawang-salita ng mismong Bhagavān, kaya ganap ang kaalamang Vedic; kahit ang dakilang pantas ay nalilito sa agham ng pagkilos kapag binale-wala ang Veda.

Verse 44

परोक्षवादो वेदोऽयं बालानामनुशासनम् । कर्ममोक्षाय कर्माणि विधत्ते ह्यगदं यथा ॥ ४४ ॥

Ang Veda ay nagtuturo nang di-tuwiran upang disiplinahin ang may isip-bata. Upang palayain sa gapos ng karma, itinatakda muna nito ang mga gawaing may bunga—gaya ng amang nangangakong kendi upang uminom ng gamot ang bata.

Verse 45

नाचरेद् यस्तु वेदोक्तं स्वयमज्ञोऽजितेन्द्रिय: । विकर्मणा ह्यधर्मेण मृत्योर्मृत्युमुपैति स: ॥ ४५ ॥

Kapag ang mangmang na hindi pa nagwawagi sa mga pandama ay hindi sumunod sa itinakda ng Veda, tiyak na mahuhulog siya sa vikarma at adharma; kaya ang gantimpala niya ay “kamatayan sa ibabaw ng kamatayan,” ang paulit-ulit na kapanganakan at kamatayan.

Verse 46

वेदोक्तमेव कुर्वाणो नि:सङ्गोऽर्पितमीश्वरे । नैष्कर्म्यां लभते सिद्धिं रोचनार्था फलश्रुति: ॥ ४६ ॥

Sa pagsasagawa ng mga tungkuling itinakda ng Veda nang walang pagkapit, at pag-aalay ng bunga nito sa Īśvara, nakakamit ang naiṣkarmya-siddhi—kalayaan mula sa gapos ng materyal na paggawa. Ang mga pangakong bunga sa śāstra ay para lamang pukawin ang sigasig, hindi ang tunay na layon ng kaalamang Vedic.

Verse 47

य आशु हृदयग्रन्थिं निर्जिहीर्षु: परात्मन: । विधिनोपचरेद् देवं तन्त्रोक्तेन च केशवम् ॥ ४७ ॥

Ang nagnanais na mabilis putulin ang “buhol sa puso”—ang gapos ng huwad na ego na nagbubuklod sa kaluluwa—ay dapat sumamba sa Kataas-taasang Panginoon, si Keśava, ayon sa mga tuntuning nasa mga aklat Vedic gaya ng mga tantra.

Verse 48

लब्ध्वानुग्रह आचार्यात् तेन सन्दर्शितागम: । महापुरुषमभ्यर्चेन्मूर्त्याभिमतयात्मन: ॥ ४८ ॥

Matapos matamo ang habag ng gurong espirituwal at maunawaan ang mga tuntunin ng kasulatan, dapat sambahin ng deboto ang Kataas-taasang Panginoon sa anyong personal na pinakamahal niya.

Verse 49

शुचि: सम्मुखमासीन: प्राणसंयमनादिभि: । पिण्डं विशोध्य सन्न्यासकृतरक्षोऽर्चयेद्धरिम् ॥ ४९ ॥

Pagkatapos maglinis at umupo sa harap ng Diyos sa anyong-murti, linisin ang katawan sa pamamagitan ng prāṇāyāma at iba pang paraan, maglagay ng tilaka bilang panangga, at sambahin si Śrī Hari.

Verse 50

अर्चादौ हृदये चापि यथालब्धोपचारकै: । द्रव्यक्षित्यात्मलिङ्गानि निष्पाद्य प्रोक्ष्य चासनम् ॥ ५० ॥ पाद्यादीनुपकल्प्याथ सन्निधाप्य समाहित: । हृदादिभि: कृतन्यासो मूलमन्त्रेण चार्चयेत् ॥ ५१ ॥

Dapat tipunin ng deboto ang anumang sangkap na mayroon para sa pagsamba, ihanda ang mga handog, ang lugar, ang isip at ang murti; wisikan ng tubig ang upuan upang luminis at ihanda ang tubig-panghugas ng paa at iba pang gamit. Pagkatapos, ilagay ang murti sa wastong kinalalagyan, sa labas at sa loob ng puso, ituon ang diwa, gawin ang nyāsa/tilaka sa puso at iba pang bahagi, at sambahin sa pamamagitan ng pangunahing mantra.

Verse 51

अर्चादौ हृदये चापि यथालब्धोपचारकै: । द्रव्यक्षित्यात्मलिङ्गानि निष्पाद्य प्रोक्ष्य चासनम् ॥ ५० ॥ पाद्यादीनुपकल्प्याथ सन्निधाप्य समाहित: । हृदादिभि: कृतन्यासो मूलमन्त्रेण चार्चयेत् ॥ ५१ ॥

Dapat tipunin ng deboto ang anumang sangkap na mayroon para sa pagsamba, ihanda ang mga handog, ang lugar, ang isip at ang murti; wisikan ng tubig ang upuan upang luminis at ihanda ang tubig-panghugas ng paa at iba pang gamit. Pagkatapos, ilagay ang murti sa wastong kinalalagyan, sa labas at sa loob ng puso, ituon ang diwa, gawin ang nyāsa/tilaka sa puso at iba pang bahagi, at sambahin sa pamamagitan ng pangunahing mantra.

Verse 52

साङ्गोपाङ्गां सपार्षदां तां तां मूर्तिं स्वमन्त्रत: । पाद्यार्घ्याचमनीयाद्यै: स्न‍ानवासोविभूषणै: ॥ ५२ ॥ गन्धमाल्याक्षतस्रग्भिर्धूपदीपोपहारकै: । साङ्गंसम्पूज्य विधिवत् स्तवै: स्तुत्वा नमेद्धरिम् ॥ ५३ ॥

Sambahin ang murti kasama ang mga bahagi ng Kanyang transendental na katawan, ang mga sandata gaya ng Sudarśana-cakra, ang iba pang banal na katangian, at ang Kanyang mga kasama. Ihandog sa bawat isa ang sariling mantra at ang tubig-panghugas ng paa, mabangong tubig, tubig-pangmumog, tubig-pangligo, mainam na kasuotan at alahas, pabango, mga kuwintas at bulaklak, bigas na buo, insenso at ilawan. Matapos ang ganap na pagsamba ayon sa tuntunin, purihin si Śrī Hari sa mga panalangin at magpatirapa sa Kanya.

Verse 53

साङ्गोपाङ्गां सपार्षदां तां तां मूर्तिं स्वमन्त्रत: । पाद्यार्घ्याचमनीयाद्यै: स्न‍ानवासोविभूषणै: ॥ ५२ ॥ गन्धमाल्याक्षतस्रग्भिर्धूपदीपोपहारकै: । साङ्गंसम्पूज्य विधिवत् स्तवै: स्तुत्वा नमेद्धरिम् ॥ ५३ ॥

Dapat sambahin ang anyo ng Panginoong Hari kasama ang Kanyang mga banal na bahagi, sandata, at mga kasamang lingkod, bawat isa sa sariling mantra. Maghandog ng tubig sa paghuhugas ng paa, arghya, tubig sa pag-inom/pagmumog, paliligo, kasuotan at alahas, pabango, mga bulaklak at garland, buo-buong bigas, insenso at ilawan; matapos ang ganap na pagsamba ayon sa tuntunin, umawit ng papuri at magpatirapa sa Kanya.

Verse 54

आत्मानम् तन्मयं ध्यायन् मूर्तिं सम्पूजयेद्धरे: । शेषामाधाय शिरसा स्वधाम्न्युद्वास्य सत्कृतम् ॥ ५४ ॥

Ang sumasamba ay dapat magnilay na siya’y walang-hanggang lingkod ng Panginoon, at sa gayong pagkalubog ay ganap na sambahin ang anyo ni Hari, na inaalala ring ang Diyos ay nasa puso. Pagkatapos, ilagay sa ulo ang mga nalalabing handog gaya ng garland, at may paggalang ibalik ang banal na anyo sa Kanyang sariling dako, upang tapusin ang pagsamba.

Verse 55

एवमग्‍न्यर्कतोयादावतिथौ हृदये च य: । यजतीश्वरमात्मानमचिरान्मुच्यते हि स: ॥ ५५ ॥

Kaya nito, ang sumasamba na kumikilala sa Kataas-taasang Panginoon bilang laganap sa lahat at sumasamba sa Kanya sa pamamagitan ng Kanyang presensya sa apoy, araw, tubig at iba pang sangkap, sa puso ng panauhing dumarating, at sa sariling puso, ay madaling makakamit ang paglaya.