Adhyaya 9
Mārkaṇḍeya’s Request to See Māyā and the Vision of the Cosmic Deluge
Matapos luwalhatiin ni Mārkaṇḍeya ang Nara-Nārāyaṇa (si Bhagavān bilang kaibigan ni Nara), nagpakita ang Panginoon at nag-alok ng biyaya, pinupuri ang kanyang brahmacarya, tapas, pag-aaral ng Veda, niyama, at matatag na pagninilay. Tumanggi si Mārkaṇḍeya sa mga materyal na kaloob, sapagkat ang darśana ng Panginoon ang pinakamataas na handog; ngunit humiling pa siya ng isang grasya: masaksihan ang māyā-śakti ng Panginoon, ang kapangyarihang ilusyon na nagpapakita sa daigdig na sari-saring materyal. Pumayag ang Panginoon at umalis. Lubos sa pagninilay, nagpatuloy ang rishi sa pagsamba, at kung minsan dahil sa bhāva ay nalilimutan ang pormal na ritwal. Sa pagsamba sa dapithapon sa pampang ng Puṣpabhadrā, biglang sumiklab ang pralaya: mababangis na hangin, kulog na ulap, at isang pangkalahatang baha ang lumamon sa kosmos, iniwang mag-isa ang rishi, pinahihirapan ng gutom, takot, at mga halimaw sa dagat sa loob ng “milyun-milyong taon.” Sa wakas nakita niya ang munting pulo na may punong balete at isang maningning na sanggol sa ibabaw ng dahon; hininga ng sanggol ang sumipsip sa kanya, ipinakita ang buong sansinukob bago ang pagkalusaw sa loob ng Kanyang katawan, at saka siya ibinuga pabalik sa baha. Nang tumakbo si Mārkaṇḍeya upang yakapin ang Panginoon, naglaho ang sanggol at agad ding naglaho ang baha, ibinalik siya sa kanyang ashram—tungo sa mga paksang nirodha, kāla, at āśraya.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच संस्तुतो भगवानित्थं मार्कण्डेयेन धीमता । नारायणो नरसख: प्रीत आह भृगूद्वहम् ॥ १ ॥
Sinabi ni Sūta: Nang mapapurihan nang ganito ng matalinong pantas na si Mārkaṇḍeya, nasiyahan ang Panginoong Nārāyaṇa, kaibigan ni Nara, at nagsalita sa dakilang inapo ni Bhṛgu.
Verse 2
श्रीभगवानुवाच भो भो ब्रह्मर्षिवर्योऽसि सिद्ध आत्मसमाधिना । मयि भक्त्यानपायिन्या तप:स्वाध्यायसंयमै: ॥ २ ॥
Sinabi ng Kataas-taasang Panginoon: O, o! Ikaw ang pinakadakila sa mga brahmarṣi. Naganap mo ang kasakdalan sa pamamagitan ng matatag na samādhi sa Paramātmā; at sa di-nalilihis na bhakti sa Akin, tapasya, pag-aaral ng Veda, at mahigpit na pagpipigil sa sarili.
Verse 3
वयं ते परितुष्टा: स्म त्वद् बृहद्व्रतचर्यया । वरं प्रतीच्छ भद्रं ते वरदोऽस्मि त्वदीप्सितम् ॥ ३ ॥
Lubos kaming nasiyahan sa iyong pagsasagawa ng dakilang panata. Nawa’y mapasa iyo ang kabutihang-palad—piliin mo ang biyayang nais mo; Ako ang tagapagkaloob ng biyaya at tutuparin Ko ang iyong hangarin.
Verse 4
श्रीऋषिरुवाच जितं ते देवदेवेश प्रपन्नार्तिहराच्युत । वरेणैतावतालं नो यद् भवान् समदृश्यत ॥ ४ ॥
Wika ng pantas: Tagumpay sa Iyo, O Panginoon ng mga panginoon! O Acyuta, inaalis Mo ang dalamhati ng mga bhaktang sumuko sa Iyo. Para sa akin, sapat na ang biyayang ito—na pinahintulutan Mo akong makita Ka.
Verse 5
गृहीत्वाजादयो यस्य श्रीमत्पादाब्जदर्शनम् । मनसा योगपक्वेन स भवान् मेऽक्षिगोचर: ॥ ५ ॥
Sa isip na hinog sa yoga, ang mga diyos gaya ni Brahmā ay nakamit ang dakilang kalagayan sa pagtanaw lamang sa iyong banal na mga paang-loto; O Panginoon, ngayon ay ikaw mismo ang nagpakita sa aking paningin.
Verse 6
अथाप्यम्बुजपत्राक्ष पुण्यश्लोकशिखामणे । द्रक्ष्ये मायां यया लोक: सपालो वेद सद्भिदाम् ॥ ६ ॥
O Panginoong may matang tulad ng talulot ng lotus, O hiyas na korona ng mga dakilang pinupuri! Bagama’t sapat na sa akin ang iyong darśana, nais ko ring masilayan ang iyong kapangyarihang māyā, na sa impluwensiya nito ang buong daigdig, kasama ang mga namumunong diyos, ay inaakalang ang katotohanan ay sari-saring anyong materyal.
Verse 7
सूत उवाच इतीडितोऽर्चित: काममृषिणा भगवान् मुने । तथेति स स्मयन् प्रागाद् बदर्याश्रममीश्वर: ॥ ७ ॥
Sinabi ni Sūta: O marunong na Śaunaka, nang masiyahan ang Kataas-taasang Panginoon sa papuri at pagsamba ni Mārkaṇḍeya, ngumiti Siya at sumagot, “Mangyari nawa,” at pagkatapos ay umalis patungo sa Kanyang āśrama sa Badarikāśrama.
Verse 8
तमेव चिन्तयन्नर्थमृषि: स्वाश्रम एव स: । वसन्नग्न्यर्कसोमाम्बुभूवायुवियदात्मसु ॥ ८ ॥ ध्यायन् सर्वत्र च हरिं भावद्रव्यैरपूजयत् । क्वचित् पूजां विसस्मार प्रेमप्रसरसम्प्लुत: ॥ ९ ॥
Palaging iniisip ang hangaring makita ang māyā-śakti ng Panginoon, nanatili ang rishi sa sarili niyang āśrama. Patuloy niyang ninilayan si Hari sa apoy, sa araw, sa buwan, sa tubig, sa lupa, sa hangin, sa kidlat, sa kalangitan, at sa sarili niyang puso, at sinasamba Siya gamit ang mga handog na nilikha sa isip; ngunit kung minsan, nalulunod sa mga alon ng pag-ibig sa Panginoon, nalilimutan niya ang kanyang pang-araw-araw na pagsamba.
Verse 9
तमेव चिन्तयन्नर्थमृषि: स्वाश्रम एव स: । वसन्नग्न्यर्कसोमाम्बुभूवायुवियदात्मसु ॥ ८ ॥ ध्यायन् सर्वत्र च हरिं भावद्रव्यैरपूजयत् । क्वचित् पूजां विसस्मार प्रेमप्रसरसम्प्लुत: ॥ ९ ॥
Palaging iniisip ang hangaring makita ang māyā-śakti ng Panginoon, nanatili ang rishi sa sarili niyang āśrama. Patuloy niyang ninilayan si Hari sa apoy, sa araw, sa buwan, sa tubig, sa lupa, sa hangin, sa kidlat, sa kalangitan, at sa sarili niyang puso, at sinasamba Siya gamit ang mga handog na nilikha sa isip; ngunit kung minsan, nalulunod sa mga alon ng pag-ibig sa Panginoon, nalilimutan niya ang kanyang pang-araw-araw na pagsamba.
Verse 10
तस्यैकदा भृगुश्रेष्ठ पुष्पभद्रातटे मुने: । उपासीनस्य सन्ध्यायां ब्रह्मन् वायुरभून्महान् ॥ १० ॥
O Śaunaka, pinakamainam sa angkan ng Bhṛgu! Isang araw, habang si Mārkaṇḍeya ay nagsasagawa ng pagsamba sa dapithapon sa pampang ng Puṣpabhadrā, biglang sumiklab ang isang napakalakas na hangin.
Verse 11
तं चण्डशब्दं समुदीरयन्तं बलाहका अन्वभवन् कराला: । अक्षस्थविष्ठा मुमुचुस्तडिद्भि: स्वनन्त उच्चैरभिवर्षधारा: ॥ ११ ॥
Ang hangin ay lumikha ng nakapanghihilakbot na ugong, at kasunod nito’y dumating ang mababangis na ulap. May kidlat at dagundong, ibinuhos nila sa lahat ng panig ang ulang kasingbigat ng gulong ng karwahe.
Verse 12
ततो व्यदृश्यन्त चतु:समुद्रा: समन्तत: क्ष्मातलमाग्रसन्त: । समीरवेगोर्मिभिरुग्रनक्र- महाभयावर्तगभीरघोषा: ॥ १२ ॥
Pagkaraan, lumitaw sa lahat ng panig ang apat na dakilang karagatan, nilalamon ang ibabaw ng lupa sa mga alon na hinahampas ng hangin. Nandoon ang mababangis na halimaw-dagat, nakatatakot na buhawi ng tubig, at madilim na ugong.
Verse 13
अन्तर्बहिश्चाद्भिरतिद्युभि: खरै: शतह्रदाभिरुपतापितं जगत् । चतुर्विधं वीक्ष्य सहात्मना मुनि- र्जलाप्लुतां क्ष्मां विमना: समत्रसत् ॥ १३ ॥
Nakita ng pantas ang lahat ng nilalang sa sansinukob, kasama ang sarili niya, na pinahihirapan sa loob at labas ng marahas na hangin, kidlat, at dambuhalang alon na sumasampa lampas sa langit. Nang malubog sa tubig ang buong daigdig, siya’y nalito at natakot.
Verse 14
तस्यैवमुद्वीक्षत ऊर्मिभीषण: प्रभञ्जनाघूर्णितवार्महार्णव: । आपूर्यमाणो वरषद्भिरम्बुदै: क्ष्मामप्यधाद् द्वीपवर्षाद्रिभि: समम् ॥ १४ ॥
Habang nakatingin si Mārkaṇḍeya, ang ulang bumubuhos mula sa mga ulap ay lalong nagpuno sa karagatan. Ang dakilang dagat, hinahagupit ng bagyo at nag-aalun-alon nang nakapanghihilakbot, ay tumabon sa buong daigdig kasama ang mga pulo, bundok, at mga lupain.
Verse 15
सक्ष्मान्तरिक्षं सदिवं सभागणं त्रैलोक्यमासीत् सह दिग्भिराप्लुतम् । स एक एवोर्वरितो महामुनि- र्बभ्राम विक्षिप्य जटा जडान्धवत् ॥ १५ ॥
Nilamon ng tubig ang lupa, kalawakan, langit at daigdig ng mga diyos; ang buong tatlong daigdig ay nabaha sa lahat ng dako. Sa lahat ng nilalang, si Mahamuni Mārkaṇḍeya lamang ang naiwan; nagkalat ang kanyang buhók na jata, at naglakbay siyang mag-isa sa tubig na wari’y pipi at bulag.
Verse 16
क्षुत्तृट्परीतो मकरैस्तिमिङ्गिलै- रुपद्रुतो वीचिनभस्वता हत: । तमस्यपारे पतितो भ्रमन् दिशो न वेद खं गां च परिश्रमेषित: ॥ १६ ॥
Pinahihirapan ng gutom at uhaw, inaatake ng mga makara at isdang timiṅgila, at hinahampas ng hangin at alon, siya’y nalugmok sa walang-hanggang dilim. Sa tindi ng pagod, gumala siyang walang direksiyon at di na mawari ang langit at ang lupa.
Verse 17
क्वचिन्मग्नो महावर्ते तरलैस्ताडित: क्वचित् । यादोभिर्भक्ष्यते क्वापि स्वयमन्योन्यघातिभि: ॥ १७ ॥ क्वचिच्छोकं क्वचिन्मोहं क्वचिद्दु:खं सुखं भयम् । क्वचिन्मृत्युमवाप्नोति व्याध्यादिभिरुतार्दित: ॥ १८ ॥
Kung minsan siya’y nilulunod ng malalaking ipuipo, kung minsan hinahampas ng dambuhalang alon; at kung minsan ang mga halimaw sa tubig, na nagbabanggaan sa isa’t isa, ay nagbabantang lamunin siya. Kung minsan may dalamhati, kung minsan pagkalito, kung minsan pighati, ligaya o takot; at kung minsan, dahil sa sakit at matinding kirot, wari niya’y inaabot na siya ng kamatayan.
Verse 18
क्वचिन्मग्नो महावर्ते तरलैस्ताडित: क्वचित् । यादोभिर्भक्ष्यते क्वापि स्वयमन्योन्यघातिभि: ॥ १७ ॥ क्वचिच्छोकं क्वचिन्मोहं क्वचिद्दु:खं सुखं भयम् । क्वचिन्मृत्युमवाप्नोति व्याध्यादिभिरुतार्दित: ॥ १८ ॥
Kung minsan siya’y nilulunod ng malalaking ipuipo, kung minsan hinahampas ng dambuhalang alon; at kung minsan ang mga halimaw sa tubig, na nagbabanggaan sa isa’t isa, ay nagbabantang lamunin siya. Kung minsan may dalamhati, kung minsan pagkalito, kung minsan pighati, ligaya o takot; at kung minsan, dahil sa sakit at matinding kirot, wari niya’y inaabot na siya ng kamatayan.
Verse 19
अयुतायुतवर्षाणां सहस्राणि शतानि च । व्यतीयुर्भ्रमतस्तस्मिन् विष्णुमायावृतात्मन: ॥ १९ ॥
Di-mabilang na milyun-milyong taon—mga libo-libo at daan-daang siglo—ang lumipas habang si Mārkaṇḍeya ay gumagala sa delubyong iyon, sapagkat ang kanyang diwa ay natakpan ng māyā ni Panginoong Viṣṇu, ang Kataas-taasang Persona ng Diyos.
Verse 20
स कदाचिद् भ्रमंस्तस्मिन् पृथिव्या: ककुदि द्विज: । न्याग्रोधपोतं ददृशे फलपल्लवशोभितम् ॥ २० ॥
Minsan, habang pagala-gala sa gitna ng tubig, nakita ng brahmana na si Mārkaṇḍeya ang isang munting pulo sa ibabaw ng daigdig; doon ay may batang punong balete na hitik sa bulaklak at bunga.
Verse 21
प्रागुत्तरस्यां शाखायां तस्यापि ददृशे शिशुम् । शयानं पर्णपुटके ग्रसन्तं प्रभया तम: ॥ २१ ॥
Sa sanga sa hilagang-silangan ng punong iyon, nakita niya ang isang sanggol na nakahiga sa loob ng tiklop ng dahon; nilalamon ng ningning nito ang dilim.
Verse 22
महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥
Ang sanggol ay bughaw-itim na gaya ng dalisay na esmeralda; ang mukha niyang parang lotus ay nagniningning sa kagandahan, at ang leeg ay may guhit na tila sa kabibe. Malapad ang dibdib, maganda ang ilong, marikit ang kilay; ang mga tainga’y tulad ng bulaklak ng granada at may mga tiklop na parang ikid ng kabibe. Mapula ang sulok ng mga mata na gaya ng pusod ng lotus; ang ningning ng mga labing parang korales ay bahagyang nagpapapula sa matamis na ngiting tila nektar. Sa bawat hinga, nanginginig ang buhok, at ang mga tiklop sa tiyan na tulad ng dahon ng balete ay gumagalaw sa paligid ng malalim na pusod. Namangha ang dakilang brahmana nang makita niyang iniaangat ng sanggol ang sariling paang-lotus sa magagandang daliri, inilalagay ang daliri ng paa sa bibig, at sinisipsip ito.
Verse 23
महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥
Ang sanggol ay bughaw-itim na gaya ng dalisay na esmeralda; ang mukha niyang parang lotus ay nagniningning sa kagandahan, at ang leeg ay may guhit na tila sa kabibe. Malapad ang dibdib, maganda ang ilong, marikit ang kilay; ang mga tainga’y tulad ng bulaklak ng granada at may mga tiklop na parang ikid ng kabibe. Mapula ang sulok ng mga mata na gaya ng pusod ng lotus; ang ningning ng mga labing parang korales ay bahagyang nagpapapula sa matamis na ngiting tila nektar. Sa bawat hinga, nanginginig ang buhok, at ang mga tiklop sa tiyan na tulad ng dahon ng balete ay gumagalaw sa paligid ng malalim na pusod. Namangha ang dakilang brahmana nang makita niyang iniaangat ng sanggol ang sariling paang-lotus sa magagandang daliri, inilalagay ang daliri ng paa sa bibig, at sinisipsip ito.
Verse 24
महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥
Ang sanggol ay bughaw-itim na gaya ng dalisay na esmeralda; ang mukha niyang parang lotus ay nagniningning sa kagandahan, at ang leeg ay may guhit na tila sa kabibe. Malapad ang dibdib, maganda ang ilong, marikit ang kilay; ang mga tainga’y tulad ng bulaklak ng granada at may mga tiklop na parang ikid ng kabibe. Mapula ang sulok ng mga mata na gaya ng pusod ng lotus; ang ningning ng mga labing parang korales ay bahagyang nagpapapula sa matamis na ngiting tila nektar. Sa bawat hinga, nanginginig ang buhok, at ang mga tiklop sa tiyan na tulad ng dahon ng balete ay gumagalaw sa paligid ng malalim na pusod. Namangha ang dakilang brahmana nang makita niyang iniaangat ng sanggol ang sariling paang-lotus sa magagandang daliri, inilalagay ang daliri ng paa sa bibig, at sinisipsip ito.
Verse 25
महामरकतश्यामं श्रीमद्वदनपङ्कजम् । कम्बुग्रीवं महोरस्कं सुनसं सुन्दरभ्रुवम् ॥ २२ ॥ श्वासैजदलकाभातं कम्बुश्रीकर्णदाडिमम् । विद्रुमाधरभासेषच्छोणायितसुधास्मितम् ॥ २३ ॥ पद्मगर्भारुणापाङ्गं हृद्यहासावलोकनम् । श्वासैजद्वलिसंविग्ननिम्ननाभिदलोदरम् ॥ २४ ॥ चार्वङ्गुलिभ्यां पाणिभ्यामुन्नीय चरणाम्बुजम् । मुखे निधाय विप्रेन्द्रो धयन्तं वीक्ष्य विस्मित: ॥ २५ ॥
Ang sanggol ay may kulay na bughaw-itim na tulad ng walang dungis na esmeralda; ang kanyang banal na mukha ay kumikislap na parang lotus, ang lalamunan ay may guhit na gaya ng sa kabibe, malapad ang dibdib, maayos ang ilong, at maganda ang mga kilay. Ang mga tainga ay tulad ng bulaklak ng granada at may mga tiklop sa loob na gaya ng ikid ng kabibe; mapula ang sulok ng mga mata na parang puso ng lotus, at ang ningning ng mga labing tila korales ay bahagyang nagpapapula sa kanyang matamis na ngiting parang nektar. Sa bawat hinga, nanginginig ang buhok at ang malalim na pusod ay naaantig ng gumagalaw na tiklop ng tiyan na tulad ng dahon ng balete. Namangha ang dakilang brahmana nang makita ang sanggol na iniaangat ang sariling paang-lotus, inilalagay ang daliri ng paa sa bibig, at sinisipsip ito.
Verse 26
तद्दर्शनाद् वीतपरिश्रमो मुदा प्रोत्फुल्लहृत्पद्मविलोचनाम्बुज: । प्रहृष्टरोमाद्भुतभावशङ्कित: प्रष्टुं पुरस्तं प्रससार बालकम् ॥ २६ ॥
Nang makita ni Mārkaṇḍeya ang bata, naglaho ang lahat ng kanyang pagod. Sa labis na galak, namukadkad ang lotus ng kanyang puso at ang lotus ng kanyang mga mata, at tumindig ang balahibo sa kanyang katawan. Nalilito kung sino ang kahanga-hangang sanggol na iyon, lumapit ang pantas upang magtanong.
Verse 27
तावच्छिशोर्वै श्वसितेन भार्गव: सोऽन्त: शरीरं मशको यथाविशत् । तत्राप्यदो न्यस्तमचष्ट कृत्स्नशो यथा पुरामुह्यदतीव विस्मित: ॥ २७ ॥
Noon din, huminga ang bata at hinigop si Bhārgava Mārkaṇḍeya papasok sa kanyang katawan na parang lamok. Doon, nakita ng pantas ang buong sansinukob na nakahanay nang ganap gaya noong bago ang pagkalusaw. Sa pagkakita nito, siya’y labis na namangha at nalito.
Verse 28
खं रोदसी भागणानद्रिसागरान् द्वीपान् सवर्षान् ककुभ: सुरासुरान् । वनानि देशान् सरित: पुराकरान् खेटान् व्रजानाश्रमवर्णवृत्तय: ॥ २८ ॥ महान्ति भूतान्यथ भौतिकान्यसौ कालं च नानायुगकल्पकल्पनम् । यत् किञ्चिदन्यद् व्यवहारकारणं ददर्श विश्वं सदिवावभासितम् ॥ २९ ॥
Nakita ng pantas ang buong sansinukob: ang kalangitan, langit at lupa, mga bituin, mga bundok at karagatan, malalaking pulo at mga kontinente, iba’t ibang lupain, lawak sa bawat direksiyon, mga deva at mga asura. Nakita niya ang mga gubat, mga bansa, mga ilog, mga lungsod at mga minahan, mga nayon ng pagsasaka at mga pastulan ng baka, at ang mga gawain at disiplina ng varṇa-āśrama. Nakita rin niya ang mga dakilang elemento at ang lahat ng bunga nito, pati ang Panahon na nag-aayos ng pag-ikot ng di-mabilang na yuga at kalpa sa mga araw ni Brahmā. At lahat ng iba pang nilikha para sa gamit ng buhay-materyal ay lumitaw sa harap niya na wari’y tunay na tunay.
Verse 29
खं रोदसी भागणानद्रिसागरान् द्वीपान् सवर्षान् ककुभ: सुरासुरान् । वनानि देशान् सरित: पुराकरान् खेटान् व्रजानाश्रमवर्णवृत्तय: ॥ २८ ॥ महान्ति भूतान्यथ भौतिकान्यसौ कालं च नानायुगकल्पकल्पनम् । यत् किञ्चिदन्यद् व्यवहारकारणं ददर्श विश्वं सदिवावभासितम् ॥ २९ ॥
Nakita ng pantas ang buong sansinukob: ang kalangitan, langit at lupa, mga bituin, mga bundok at karagatan, malalaking pulo at mga kontinente, iba’t ibang lupain, lawak sa bawat direksiyon, mga deva at mga asura. Nakita niya ang mga gubat, mga bansa, mga ilog, mga lungsod at mga minahan, mga nayon ng pagsasaka at mga pastulan ng baka, at ang mga gawain at disiplina ng varṇa-āśrama. Nakita rin niya ang mga dakilang elemento at ang lahat ng bunga nito, pati ang Panahon na nag-aayos ng pag-ikot ng di-mabilang na yuga at kalpa sa mga araw ni Brahmā. At lahat ng iba pang nilikha para sa gamit ng buhay-materyal ay lumitaw sa harap niya na wari’y tunay na tunay.
Verse 30
हिमालयं पुष्पवहां च तां नदीं निजाश्रमं यत्र ऋषी अपश्यत । विश्वं विपश्यञ्छ्वसिताच्छिशोर्वै बहिर्निरस्तो न्यपतल्लयाब्धौ ॥ ३० ॥
Nakita niya ang Kabundukang Himalaya, ang Ilog Puṣpabhadrā, at ang sarili niyang ashram kung saan niya minsang natamo ang darśana nina Nara–Nārāyaṇa. Pagkaraan, habang minamasdan ni Mārkaṇḍeya ang buong sansinukob, sa hininga ng Sanggol siya’y itinaboy palabas at ibinagsak muli sa dagat ng pralaya.
Verse 31
तस्मिन् पृथिव्या: ककुदि प्ररूढं वटं च तत्पर्णपुटे शयानम् । तोकं च तत्प्रेमसुधास्मितेन निरीक्षितोऽपाङ्गनिरीक्षणेन ॥ ३१ ॥ अथ तं बालकं वीक्ष्य नेत्राभ्यां धिष्ठितं हृदि । अभ्ययादतिसङ्क्लिष्ट: परिष्वक्तुमधोक्षजम् ॥ ३२ ॥
Sa malawak na dagat na iyon, muli niyang nakita ang punong balete na tumutubo sa munting pulo at ang Sanggol na nakahimlay sa loob ng tiklop ng dahon. Sa ngiting hitik sa nektar ng pag-ibig, tiningnan siya ng Bata mula sa sulok ng mga mata; at si Mārkaṇḍeya ay inilagay Siya sa puso sa pamamagitan ng paningin. Lubhang nabalisa, tumakbo ang pantas upang yakapin ang Panginoong Adhokṣaja.
Verse 32
तस्मिन् पृथिव्या: ककुदि प्ररूढं वटं च तत्पर्णपुटे शयानम् । तोकं च तत्प्रेमसुधास्मितेन निरीक्षितोऽपाङ्गनिरीक्षणेन ॥ ३१ ॥ अथ तं बालकं वीक्ष्य नेत्राभ्यां धिष्ठितं हृदि । अभ्ययादतिसङ्क्लिष्ट: परिष्वक्तुमधोक्षजम् ॥ ३२ ॥
Sa malawak na dagat na iyon, muli niyang nakita ang punong balete na tumutubo sa munting pulo at ang Sanggol na nakahimlay sa loob ng tiklop ng dahon. Sa ngiting hitik sa nektar ng pag-ibig, tiningnan siya ng Bata mula sa sulok ng mga mata; at si Mārkaṇḍeya ay inilagay Siya sa puso sa pamamagitan ng paningin. Lubhang nabalisa, tumakbo ang pantas upang yakapin ang Panginoong Adhokṣaja.
Verse 33
तावत् स भगवान् साक्षाद् योगाधीशो गुहाशय: । अन्तर्दध ऋषे: सद्यो यथेहानीशनिर्मिता ॥ ३३ ॥
Sa sandaling iyon, ang Kataas-taasang Panginoon—ang orihinal na panginoon ng lahat ng yoga at nakatago sa yungib ng puso ng bawat nilalang—ay biglang naglaho sa paningin ng pantas, gaya ng mga tagumpay ng taong walang kakayahan na biglang nawawala.
Verse 34
तमन्वथ वटो ब्रह्मन् सलिलं लोकसम्प्लव: । तिरोधायि क्षणादस्य स्वाश्रमे पूर्ववत्स्थित: ॥ ३४ ॥
Pagkaraang maglaho ang Panginoon, O brāhmaṇa, ang punong balete, ang napakalawak na tubig, at ang pagkalunod ng sanlibutan sa pralaya ay naglaho rin sa isang kisap; at sa isang iglap natagpuan ni Mārkaṇḍeya ang sarili na nasa kanyang ashram muli, gaya ng dati.
Frequently Asked Questions
His request is not for entertainment or skepticism but for tattva-jijñāsā: to understand how the Lord’s śakti makes the one reality appear as many and binds conditioned beings (including rulers of the cosmos) to mistaken notions of material variegation as ultimate. The episode teaches that māyā is apprehended correctly only when seen as Bhagavān’s controlled potency, not as an independent principle.
Śāstric narration presents pralaya as a real cosmic process governed by kāla and the Lord’s will (nirodha), while also functioning pedagogically: it dramatizes the fragility of all worlds and identities under time. The double function is central to Purāṇic method—cosmology that simultaneously instructs vairāgya (detachment) and directs the mind to āśraya, the only stable refuge.
The child is Bhagavān Himself in the vatapatra-śāyī manifestation, revealing that the cosmos rests within Him even when it seems dissolved. By inhaling Mārkaṇḍeya and showing him the complete universe inside His body, the Lord demonstrates that creation, maintenance, and dissolution occur within His sovereignty; the sage’s “external” experience of chaos is thus reframed as māyā under divine control.
The disappearance underscores that mystical experience cannot be seized by personal effort alone; Bhagavān remains svatantra (fully independent). The point is not denial of intimacy, but instruction: the Lord reveals and withdraws visions to deepen surrender, preventing the devotee from mistaking extraordinary experiences for final attainment and directing him instead to steady bhakti anchored in the Lord as āśraya.