Adhyaya 6

Verse 1

सूत उवाच एतन्निशम्य मुनिनाभिहितं परीक्षिद् व्यासात्मजेन निखिलात्मद‍ृशा समेन । तत्पादमूलमुपसृत्य नतेन मूर्ध्ना बद्धाञ्जलिस्तमिदमाह स विष्णुरात: ॥ १ ॥

Sinabi ni Sūta: Nang marinig ni Parīkṣit ang lahat ng isinalaysay ni Śukadeva, anak ni Vyāsa, ang pantay ang loob at ganap na nakakakita ng Sarili, lumapit siya sa paanan ng pantas. Iniyuko ang ulo sa mga paa nito, nagtiklop ng mga kamay, at ang haring pinangangalagaan ni Viṣṇu ay nagsalita nang ganito.

Verse 2

राजोवाच सिद्धोऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि भवता करुणात्मना । श्रावितो यच्च मे साक्षादनादिनिधनो हरि: ॥ २ ॥

Wika ng hari: O mahabaging dakilang kaluluwa! Sa iyong biyaya, natamo ko na ang layon ng aking buhay. Ikaw mismo ang nagsalaysay sa akin ng katha ni Hari, ang Walang simula at walang wakas.

Verse 3

नात्यद्भ‍ुतमहं मन्ये महतामच्युतात्मनाम् । अज्ञेषु तापतप्तेषु भूतेषु यदनुग्रह: ॥ ३ ॥

Hindi ko itinuturing na kamangha-mangha na ang mga dakilang kaluluwa tulad mo, na ang isip ay laging nakalubog kay Acyuta, ay mahabagin sa mga mangmang na nilalang na tulad namin na pinahihirapan ng init ng buhay-makamundo.

Verse 4

पुराणसंहितामेतामश्रौष्म भवतो वयम् । यस्यां खलूत्तम:श्लोको भगवाननुवर्ण्यते ॥ ४ ॥

O Panginoon, narinig namin mula sa iyo ang Śrīmad-Bhāgavatam na ito; ito ang ganap na buod ng lahat ng Purāṇa at dito ganap na inilalarawan ang Bhagavān na Uttamaḥśloka.

Verse 5

भगवंस्तक्षकादिभ्यो मृत्युभ्यो न बिभेम्यहम् । प्रविष्टो ब्रह्म निर्वाणमभयं दर्शितं त्वया ॥ ५ ॥

O Bhagavān, ngayon ay hindi na ako natatakot kay Takṣaka o kaninuman, ni sa paulit-ulit na kamatayan, sapagkat nalubog ako sa dalisay at walang-takot na Brahman-nirvāṇa na ipinahayag mo.

Verse 6

अनुजानीहि मां ब्रह्मन् वाचं यच्छाम्यधोक्षजे । मुक्तकामाशयं चेत: प्रवेश्य विसृजाम्यसून् ॥ ६ ॥

O brāhmaṇa, pahintulutan mo ako na ialay ang aking pananalita at mga gawain ng lahat ng pandama kay Panginoong Adhokṣaja. Hayaang ang isip na malaya sa pagnanasa ay lumubog sa Kanya, at saka ko iiwan ang buhay na ito.

Verse 7

अज्ञानं च निरस्तं मे ज्ञानविज्ञाननिष्ठया । भवता दर्शितं क्षेमं परं भगवत: पदम् ॥ ७ ॥

Ipinahayag mo sa akin ang pinakamasuwerte—ang kataas-taasang kalagayan ng Bhagavān. Ngayon ay matatag ako sa kaalaman at pagsasakatuparan ng sarili, at napawi na ang aking kamangmangan.

Verse 8

सूत उवाच इत्युक्तस्तमनुज्ञाप्य भगवान् बादरायणि: । जगाम भिक्षुभि: साकं नरदेवेन पूजित: ॥ ८ ॥

Sinabi ni Sūta Gosvāmī: Nang hilingin nang gayon, ibinigay ni Bhagavān Bādarāyaṇi (Śukadeva) ang pahintulot kay Haring Parīkṣit. Pagkaraan, matapos sambahin ng hari at ng mga pantas na naroon, umalis siya mula roon kasama ang mga banal na pulubi.

Verse 9

परीक्षिदपि राजर्षिरात्मन्यात्मानमात्मना । समाधाय परं दध्यावस्पन्दासुर्यथा तरु: ॥ ९ ॥ प्राक्कूले बर्हिष्यासीनो गङ्गाकूल उदङ्‍मुख: । ब्रह्मभूतो महायोगी नि:सङ्गश्छिन्नसंशय: ॥ १० ॥

Pagkaraan, itinatag ni Mahārāja Parīkṣit ang isip sa espirituwal na sarili sa dalisay na talino at nagmuni sa Kataas-taasang Ganap na Katotohanan; tumigil ang galaw ng prāṇa at siya’y naging di-makilos na parang puno.

Verse 10

परीक्षिदपि राजर्षिरात्मन्यात्मानमात्मना । समाधाय परं दध्यावस्पन्दासुर्यथा तरु: ॥ ९ ॥ प्राक्कूले बर्हिष्यासीनो गङ्गाकूल उदङ्‍मुख: । ब्रह्मभूतो महायोगी नि:सङ्गश्छिन्नसंशय: ॥ १० ॥

Umupo si Mahārāja Parīkṣit sa pampang ng Gaṅgā sa upuang gawa sa damong darbha na ang dulo’y nakaharap sa silangan, at humarap sa hilaga; sa ganap na yoga, nakamtan niya ang kalagayang Brahman, naging dakilang yogī na walang pagkapit at walang pag-aalinlangan.

Verse 11

तक्षक: प्रहितो विप्रा: क्रुद्धेन द्विजसूनुना । हन्तुकामो नृपं गच्छन् ददर्श पथि कश्यपम् ॥ ११ ॥

O mga pantas na brāhmaṇa, si Takṣaka, ang ibong-ahas na isinugo ng galit na anak ng brāhmaṇa, ay papunta upang patayin ang hari nang makita niya si Muni Kaśyapa sa daan.

Verse 12

तं तर्पयित्वा द्रविणैर्निवर्त्य विषहारिणम् । द्विजरूपप्रतिच्छन्न: कामरूपोऽदशन्नृपम् ॥ १२ ॥

Pinuri ni Takṣaka si Kaśyapa sa pamamagitan ng mahahalagang handog at napaurong ang pantas na bihasa sa pag-alis ng lason; saka ang nagbabagong-anyo ayon sa nais ay nagkunwaring brāhmaṇa, lumapit sa hari at kinagat siya.

Verse 13

ब्रह्मभूतस्य राजर्षेर्देहोऽहिगरलाग्निना । बभूव भस्मसात् सद्य: पश्यतां सर्वदेहिनाम् ॥ १३ ॥

Sa harap ng lahat ng nilalang, ang katawan ng banal na haring nakamtan ang kalagayang Brahman ay agad na naging abo dahil sa apoy ng lason ng ahas.

Verse 14

हाहाकारो महानासीद् भुवि खे दिक्षु सर्वत: । विस्मिता ह्यभवन् सर्वे देवासुरनरादय: ॥ १४ ॥

Sa lupa, sa langit, at sa lahat ng dako ay sumiklab ang matinding daing; ang mga deva, asura, tao at iba pang nilalang ay namangha.

Verse 15

देवदुन्दुभयो नेदुर्गन्धर्वाप्सरसो जगु: । ववृषु: पुष्पवर्षाणि विबुधा: साधुवादिन: ॥ १५ ॥

Umalingawngaw ang mga tambol ng mga deva; umawit ang mga Gandharva at Apsara; ang mga deva na pumupuri ay nagpaulan ng mga bulaklak.

Verse 16

जन्मेजय: स्वपितरं श्रुत्वा तक्षकभक्षितम् । यथा जुहाव सङ्‌क्रुद्धो नागान् सत्रे सह द्विजै: ॥ १६ ॥

Nang marinig ni Haring Janamejaya na ang kanyang ama’y napatay sa kagat ni Takṣaka, nag-alab ang kanyang galit; kasama ang mga brahmana, nagsagawa siya ng Sarpasatra at inihandog ang lahat ng ahas sa apoy ng yajña.

Verse 17

सर्पसत्रे समिद्धाग्नौ दह्यमानान् महोरगान् । द‍ृष्ट्वेन्द्रं भयसंविग्नस्तक्षक: शरणं ययौ ॥ १७ ॥

Nang makita ni Takṣaka ang mga dambuhalang ahas na nasusunog sa naglalagablab na apoy ng Sarpasatra, siya’y nabalot ng takot at lumapit kay Indra upang magkanlong.

Verse 18

अपश्यंस्तक्षकं तत्र राजा पारीक्षितो द्विजान् । उवाच तक्षक: कस्मान्न दह्येतोरगाधम: ॥ १८ ॥

Nang hindi makita ni Haring Janamejaya si Takṣaka roon, sinabi niya sa mga brahmana: “Bakit hindi nasusunog sa apoy na ito si Takṣaka, ang pinakahamak sa mga ahas?”

Verse 19

तं गोपायति राजेन्द्र शक्र: शरणमागतम् । तेन संस्तम्भित: सर्पस्तस्मान्नाग्नौ पतत्यसौ ॥ १९ ॥

Sumagot ang mga brāhmaṇa: O pinakamainam na hari, hindi nahuhulog sa apoy si Takṣaka sapagkat siya’y pinangangalagaan ni Indra (Śakra) na kanyang nilapitan bilang kanlungan; si Indra ang pumipigil sa kanya sa apoy.

Verse 20

पारीक्षित इति श्रुत्वा प्राहर्त्विज उदारधी: । सहेन्द्रस्तक्षको विप्रा नाग्नौ किमिति पात्यते ॥ २० ॥

Nang marinig ito, sinabi ng matalinong Haring Janamejaya sa mga pari: Mga mahal na brāhmaṇa, kung gayon, bakit hindi ipahulog sa apoy si Takṣaka kasama ang tagapagtanggol niyang si Indra?

Verse 21

तच्छ्रुत्वाजुहुवुर्विप्रा: सहेन्द्रं तक्षकं मखे । तक्षकाशु पतस्वेह सहेन्द्रेण मरुत्वता ॥ २१ ॥

Pagkarinig nito, inusal ng mga pari ang mantra sa handog upang ialay si Takṣaka kasama si Indra: “O Takṣaka, bumagsak ka agad sa apoy na ito, kasama si Indra at ang buong pangkat ng mga Marut!”

Verse 22

इति ब्रह्मोदिताक्षेपै: स्थानादिन्द्र: प्रचालित: । बभूव सम्भ्रान्तमति: सविमान: सतक्षक: ॥ २२ ॥

Dahil sa mapanuyang mga salitang binigkas ng mga brāhmaṇa sa kapangyarihan ng mantra, nayanig si Indra mula sa kanyang kinalalagyan; kasama ang kanyang vimāna at si Takṣaka, siya’y labis na nabalisa.

Verse 23

तं पतन्तं विमानेन सहतक्षकमम्बरात् । विलोक्याङ्गिरस: प्राह राजानं तं बृहस्पति: ॥ २३ ॥

Nang makita ni Bṛhaspati, anak ni Aṅgirā Muni, si Indra na bumabagsak mula sa langit sa kanyang vimāna kasama si Takṣaka, lumapit siya kay Haring Janamejaya at nagsalita nang ganito.

Verse 24

नैष त्वया मनुष्येन्द्र वधमर्हति सर्पराट् । अनेन पीतममृतमथ वा अजरामर: ॥ २४ ॥

O hari ng mga tao, hindi nararapat na mamatay sa iyong kamay ang haring ahas na ito, sapagkat nakainom siya ng amrita ng mga deva; kaya hindi siya saklaw ng karaniwang pagtanda at kamatayan.

Verse 25

जीवितं मरणं जन्तोर्गति: स्वेनैव कर्मणा । राजंस्ततोऽन्यो नास्त्यस्य प्रदाता सुखदु:खयो: ॥ २५ ॥

Ang buhay, kamatayan, at hantungan sa susunod na buhay ng nilalang na may katawan ay bunga ng sariling karma; kaya, O Hari, wala talagang ibang may pananagutan sa ligaya at dusa niya.

Verse 26

सर्पचौराग्निविद्युद्‌भ्य: क्षुत्तृड्‌व्याध्यादिभिर्नृप । पञ्चत्वमृच्छते जन्तुर्भुङ्क्त आरब्धकर्म तत् ॥ २६ ॥

Mahal na Hari, kapag ang isang nilalang ay namatay dahil sa ahas, magnanakaw, apoy, kidlat, gutom, sakit, o anumang iba pa, tinatamasa niya ang bunga ng naunang karmang nagsimula nang magbunga.

Verse 27

तस्मात् सत्रमिदं राजन् संस्थीयेताभिचारिकम् । सर्पा अनागसो दग्धा जनैर्दिष्टं हि भुज्यते ॥ २७ ॥

Kaya, mahal na Hari, itigil mo ang handog na ito na sinimulan upang manakit ng iba. Marami nang walang-salang ahas ang nasunog at namatay; tunay na ang tao’y tumatanggap ng itinakdang bunga ng nakaraang gawa.

Verse 28

सूत उवाच इत्युक्त: स तथेत्याह महर्षेर्मानयन् वच: । सर्पसत्रादुपरत: पूजयामास वाक्पतिम् ॥ २८ ॥

Sinabi ni Sūta: Nang mapayuhan nang ganito, sumagot si Mahārāja Janamejaya, “Mangyari nawa.” Sa paggalang sa salita ng dakilang rishi, itinigil niya ang handog para sa mga ahas at sinamba si Bṛhaspati, ang panginoon ng mahusay na pananalita.

Verse 29

सैषा विष्णोर्महामायाबाध्ययालक्षणा यया । मुह्यन्त्यस्यैवात्मभूता भूतेषु गुणवृत्तिभि: ॥ २९ ॥

Ito ang Mahā-māyā ni Panginoong Viṣṇu—di matitinag at mahirap maunawaan. Bagaman ang mga jīva ay bahagi ng Panginoon, sa impluwensiya ng māyā sila’y nalilito ng galaw ng mga guṇa at kumakapit sa pagkakakilanlan ng katawan.

Verse 30

न यत्र दम्भीत्यभया विराजिता मायात्मवादेऽसकृदात्मवादिभि: । न यद्विवादो विविधस्तदाश्रयो मनश्च सङ्कल्पविकल्पवृत्ति यत् ॥ ३० ॥ न यत्र सृज्यं सृजतोभयो: परं श्रेयश्च जीवस्त्रिभिरन्वितस्त्वहम् । तदेतदुत्सादितबाध्यबाधकं निषिध्य चोर्मीन् विरमेत तन्मुनि: ॥ ३१ ॥

May isang Kataas-taasang Katotohanan kung saan hindi makapangibabaw ang māyā nang walang takot na iniisip, “Mandaraya siya; mapapasunod ko siya.” Doon ay walang mga pilosopiyang mapagtalo na mapanlinlang; sa halip, ang mga tunay na mag-aaral ng agham ng ātman ay laging nagsisiyasat ayon sa wastong pramāṇa. Doon ay hindi lumilitaw ang isip na materyal na umiindayog sa pasya at pag-aalinlangan; wala roon ang nilikhang bagay, ang maselang sanhi, o ang layuning pag-enjoy. Wala rin ang jīva na nakagapos, natatakpan ng ahaṅkāra at ng tatlong guṇa. Ang Katotohanang iyon ay lampas sa lahat ng naglilimita at nalilimitahan; kaya ang pantas ay dapat pigilin ang mga alon ng buhay-mundo at manahan sa Kataas-taasang Katotohanan.

Verse 31

न यत्र दम्भीत्यभया विराजिता मायात्मवादेऽसकृदात्मवादिभि: । न यद्विवादो विविधस्तदाश्रयो मनश्च सङ्कल्पविकल्पवृत्ति यत् ॥ ३० ॥ न यत्र सृज्यं सृजतोभयो: परं श्रेयश्च जीवस्त्रिभिरन्वितस्त्वहम् । तदेतदुत्सादितबाध्यबाधकं निषिध्य चोर्मीन् विरमेत तन्मुनि: ॥ ३१ ॥

May isang Kataas-taasang Katotohanan kung saan hindi makapangibabaw ang māyā nang walang takot na iniisip, “Mandaraya siya; mapapasunod ko siya.” Doon ay walang mga pilosopiyang mapagtalo na mapanlinlang; sa halip, ang mga tunay na mag-aaral ng agham ng ātman ay laging nagsisiyasat ayon sa wastong pramāṇa. Doon ay hindi lumilitaw ang isip na materyal na umiindayog sa pasya at pag-aalinlangan; wala roon ang nilikhang bagay, ang maselang sanhi, o ang layuning pag-enjoy. Wala rin ang jīva na nakagapos, natatakpan ng ahaṅkāra at ng tatlong guṇa. Ang Katotohanang iyon ay lampas sa lahat ng naglilimita at nalilimitahan; kaya ang pantas ay dapat pigilin ang mga alon ng buhay-mundo at manahan sa Kataas-taasang Katotohanan.

Verse 32

परं पदं वैष्णवमामनन्ति तद् यन्नेति नेतीत्यतदुत्सिसृक्षव: । विसृज्य दौरात्म्यमनन्यसौहृदा हृदोपगुह्यावसितं समाहितै: ॥ ३२ ॥

Ang mga nagnanais talikuran ang lahat ng di-tunay ay sumusulong nang paunti-unti sa pamamagitan ng “neti, neti” (hindi ito, hindi iyon) hanggang sa Parama-pada ng mga Vaiṣṇava, ang kataas-taasang kalagayan ni Viṣṇu. Iniwan ang munting materyalismo, iniaalay nila ang pag-ibig na iisa lamang sa Ganap na Katotohanan sa puso at niyayakap iyon sa matatag na pagninilay.

Verse 33

त एतदधिगच्छन्ति विष्णोर्यत् परमं पदम् । अहं ममेति दौर्जन्यं न येषां देहगेहजम् ॥ ३३ ॥

Ang gayong mga deboto ay nakauunawa sa kataas-taasang kalagayan ni Viṣṇu, sapagkat wala na sa kanila ang dungis ng “ako” at “akin” na nakabatay sa katawan at tahanan.

Verse 34

अतिवादांस्तितिक्षेत नावमन्येत कञ्चन । न चेमं देहमाश्रित्य वैरं कुर्वीत केनचित् ॥ ३४ ॥

Dapat tiisin ang lahat ng pag-insulto at huwag hamakin ang sinuman. Sa pagtalikod sa pagkakakilanlan sa katawan, huwag makipagkaaway kaninuman.

Verse 35

नमो भगवते तस्मै कृष्णायाकुण्ठमेधसे । यत्पादाम्बुरुहध्यानात् संहितामध्यगामिमाम् ॥ ३५ ॥

Nag-aalay ako ng pagyukod kay Bhagavān Śrī Kṛṣṇa, ang di-matatalo at may walang-hanggang talino. Sa pagninilay sa Kanyang mga paang-loto, naunawaan ko ang saṁhitā na ito.

Verse 36

श्रीशौनक उवाच पैलादिभिर्व्यासशिष्यैर्वेदाचार्यैर्महात्मभि: । वेदाश्च कथिता व्यस्ता एतत् सौम्याभिधेहि न: ॥ ३६ ॥

Sinabi ni Ṛṣi Śaunaka: O banayad na Sūta, isalaysay mo sa amin kung paano sina Paila at ang iba pang dakilang alagad ni Vyāsadeva, mga ācārya ng Veda, ay nagsalita at nag-ayos ng mga Veda.

Verse 37

सूत उवाच समाहितात्मनो ब्रह्मन् ब्रह्मण: परमेष्ठिन: । हृद्याकाशादभून्नादो वृत्तिरोधाद् विभाव्यते ॥ ३७ ॥

Sinabi ni Sūta: O brāhmaṇa, mula sa langit ng puso ni Brahmā na Paramesthin, na ang isip ay nakapirmi sa samādhi, lumitaw ang banayad na panginginig ng tunog; ito’y nahihinuha kapag pinigil ang pakikinig sa labas.

Verse 38

यदुपासनया ब्रह्मन् योगिनो मलमात्मन: । द्रव्यक्रियाकारकाख्यं धूत्वा यान्त्यपुनर्भवम् ॥ ३८ ॥

O brāhmaṇa, sa pagsamba sa banayad na anyo ng Veda na ito, nililinis ng mga yogī ang puso mula sa dungis na dulot ng bagay, gawa, at pagiging gumagawa, at sa gayon ay nakakamit ang kalagayang walang muling pagsilang.

Verse 39

ततोऽभूत्‍त्रिवृदोंकारो योऽव्यक्तप्रभव: स्वराट् । यत्तल्ल‍िङ्गं भगवतो ब्रह्मण: परमात्मन: ॥ ३९ ॥

Pagkaraan, mula sa maselang makalangit na panginginig na iyon ay lumitaw ang oṁkāra na binubuo ng tatlong tunog, nagmumula sa di-nahahayag at kusang nagliliwanag. Ang oṁkāra ang banal na sagisag ng Ganap na Katotohanan sa tatlong anyo: Bhagavān, Paramātmā, at Brahman na walang anyo.

Verse 40

श‍ृणोति य इमं स्फोटं सुप्तश्रोत्रे च शून्यद‍ृक् । येन वाग् व्यज्यते यस्य व्यक्तिराकाश आत्मन: ॥ ४० ॥ स्वधाम्नो ब्राह्मण: साक्षाद् वाचक: परमात्मन: । स सर्वमन्त्रोपनिषद्वेदबीजं सनातनम् ॥ ४१ ॥

Ang oṁkāra bilang sphoṭa na ito ay sa huli’y walang anyo at lampas sa pandama; “naririnig” ito ng Paramātmā nang walang materyal na tainga, na parang tagapakinig na di umaasa sa mga pandama. Mula rito nahahayag ang pananalita, at ito’y lumilitaw sa langit ng puso ng kaluluwa.

Verse 41

श‍ृणोति य इमं स्फोटं सुप्तश्रोत्रे च शून्यद‍ृक् । येन वाग् व्यज्यते यस्य व्यक्तिराकाश आत्मन: ॥ ४० ॥ स्वधाम्नो ब्राह्मण: साक्षाद् वाचक: परमात्मन: । स सर्वमन्त्रोपनिषद्वेदबीजं सनातनम् ॥ ४१ ॥

Ang oṁkāra na ito ang tuwirang pagtukoy sa Paramātmā na nananahan sa Kanyang sariling tahanang banal. Ito ang lihim na diwa at walang-hanggang binhi ng lahat ng mantra, Upaniṣad, at Veda.

Verse 42

तस्य ह्यासंस्त्रयो वर्णा अकाराद्या भृगूद्वह । धार्यन्ते यैस्त्रयो भावा गुणनामार्थवृत्तय: ॥ ४२ ॥

O pinakadakila sa angkan ni Bhṛgu, ipinamalas ng oṁkāra ang tatlong unang tunog—A, U, at M. Sa tatlong ito nasasandigan ang lahat ng tatluhang aspekto: guṇa, pangalan, kahulugan, at iba’t ibang gampanin at kalagayan.

Verse 43

ततोऽक्षरसमाम्नायमसृजद् भगवानज: । अन्तस्थोष्मस्वरस्पर्शह्रस्वदीर्घादिलक्षणम् ॥ ४३ ॥

Mula rin sa oṁkāra na iyon, nilikha ni Bhagavān Brahmā, ang Aja, ang buong hanay ng mga tunog ng titik—mga patinig, katinig, semipatinig, sibilante at iba pa—na pinag-iba sa mga katangiang gaya ng maikli at mahaba.

Verse 44

तेनासौ चतुरो वेदांश्चतुर्भिर्वदनैर्विभु: । सव्याहृतिकान् सोंकारांश्चातुर्होत्रविवक्षया ॥ ४४ ॥

Sa pamamagitan ng kalipunan ng mga tunog na iyon, ipinamalas ng makapangyarihang Brahmā mula sa apat niyang mukha ang apat na Veda, kasama ang oṁkāra at pitong vyāhṛti, upang ipalaganap ang paraang Vedic na yajña ayon sa tungkulin ng mga pari ng bawat Veda.

Verse 45

पुत्रानध्यापयत्तांस्तु ब्रह्मर्षीन् ब्रह्मकोविदान् । ते तु धर्मोपदेष्टार: स्वपुत्रेभ्य: समादिशन् ॥ ४५ ॥

Itinuro ni Brahmā ang mga Vedang iyon sa kanyang mga anak, na mga dakilang rishi sa hanay ng mga brāhmaṇa at bihasa sa pagbigkas ng Veda. Sila naman ay naging ācārya at ipinasa ang Veda sa sarili nilang mga anak sa linya ng pagmamana.

Verse 46

ते परम्परया प्राप्तास्तत्तच्छिष्यैर्धृतव्रतै: । चतुर्युगेष्वथ व्यस्ता द्वापरादौ महर्षिभि: ॥ ४६ ॥

Sa ganitong paraan, sa pamamagitan ng paramparā, tinanggap ng mga alagad na matatag sa kanilang panata ang mga Veda sa buong ikot ng apat na yuga. Sa pagtatapos ng bawat Dvāpara-yuga, inaayos at hinahati ng mga dakilang rishi ang Veda sa magkakahiwalay na bahagi.

Verse 47

क्षीणायुष: क्षीणसत्त्वान् दुर्मेधान् वीक्ष्य कालत: । वेदान्ब्रह्मर्षयो व्यस्यन् हृदिस्थाच्युतचोदिता: ॥ ४७ ॥

Nang makita na dahil sa impluwensiya ng panahon ay lumiit ang haba ng buhay, lakas, at talino ng mga tao, ang mga dakilang rishi—na ginabayan ng Acyuta na nananahan sa puso—ay sistematikong hinati ang mga Veda.

Verse 48

अस्मिन्नप्यन्तरे ब्रह्मन् भगवान्लोकभावन: । ब्रह्मेशाद्यैर्लोकपालैर्याचितो धर्मगुप्तये ॥ ४८ ॥ पराशरात् सत्यवत्यामंशांशकलया विभु: । अवतीर्णो महाभाग वेदं चक्रे चतुर्विधम् ॥ ४९ ॥

O brāhmaṇa, sa panahong ito ng Vaivasvata Manu, ang mga tagapamahala ng sansinukob na pinangungunahan nina Brahmā at Śiva ay nakiusap sa Bhagavān, ang tagapag-alaga ng mga daigdig, na ingatan ang dharma. O mapalad na Śaunaka, ang Makapangyarihang Panginoon, bilang banal na kislap ng bahagi ng Kanyang ganap na bahagi, ay nagkatawang-tao sa sinapupunan ni Satyavatī bilang anak ni Parāśara, at hinati ang iisang Veda sa apat.

Verse 49

अस्मिन्नप्यन्तरे ब्रह्मन् भगवान्लोकभावन: । ब्रह्मेशाद्यैर्लोकपालैर्याचितो धर्मगुप्तये ॥ ४८ ॥ पराशरात् सत्यवत्यामंशांशकलया विभु: । अवतीर्णो महाभाग वेदं चक्रे चतुर्विधम् ॥ ४९ ॥

O brāhmaṇa, sa kapanahunan ni Vaivasvata Manu, ang mga tagapangalaga ng sansinukob—pinangungunahan nina Brahmā at Śiva—ay nagsumamo sa Bhagavān, tagapag-alaga ng lahat ng daigdig, na iligtas ang dharma. O mapalad na Śaunaka, ang Makapangyarihang Panginoon ay bumaba bilang banal na kislap ng bahagi ng Kanyang bahagi, isinilang sa sinapupunan ni Satyavatī bilang anak ni Parāśara, at bilang Kṛṣṇa Dvaipāyana Vyāsa ay hinati ang iisang Veda sa apat.

Verse 50

ऋगथर्वयजु:साम्नां राशीरुद्‍धृत्य वर्गश: । चतस्र: संहिताश्चक्रे मन्त्रैर्मणिगणा इव ॥ ५० ॥

Inihiwalay ni Śrīla Vyāsadeva ang mga mantra ng Ṛg, Atharva, Yajur at Sāma Veda at inayos ayon sa mga pangkat; gaya ng paghihiwalay ng halong mga hiyas sa magkakahiwalay na bunton, gayon niya binuo ang apat na magkakaibang saṁhitā.

Verse 51

तासां स चतुर: शिष्यानुपाहूय महामति: । एकैकां संहितां ब्रह्मन्नेकैकस्मै ददौ विभु: ॥ ५१ ॥

O brāhmaṇa, tinawag ng makapangyarihan at dakilang pantas na si Vyāsadeva ang apat niyang alagad at ipinagkatiwala sa bawat isa ang tig-iisang saṁhitā mula sa apat na iyon.

Verse 52

पैलाय संहितामाद्यां बह्‌वृचाख्यां उवाच ह । वैशम्पायनसंज्ञाय निगदाख्यं यजुर्गणम् ॥ ५२ ॥ साम्नां जैमिनये प्राह तथा छन्दोगसंहिताम् । अथर्वाङ्गिरसीं नाम स्वशिष्याय सुमन्तवे ॥ ५३ ॥

Itinuro ni Vyāsadeva ang unang saṁhitā—ang Ṛg Veda—kay Paila at tinawag itong Bahvṛca. Ibinigay niya kay Vaiśampāyana ang kalipunan ng mga mantra ng Yajur na tinatawag na Nigada. Ang mga mantra ng Sāma Veda, na kilala bilang Chandoga-saṁhitā, ay itinuro niya kay Jaimini; at ang Atharva Veda na tinatawag na Atharvāṅgirasa ay ipinagkaloob niya sa minamahal niyang alagad na si Sumantu.

Verse 53

पैलाय संहितामाद्यां बह्‌वृचाख्यां उवाच ह । वैशम्पायनसंज्ञाय निगदाख्यं यजुर्गणम् ॥ ५२ ॥ साम्नां जैमिनये प्राह तथा छन्दोगसंहिताम् । अथर्वाङ्गिरसीं नाम स्वशिष्याय सुमन्तवे ॥ ५३ ॥

Itinuro ni Vyāsadeva ang unang saṁhitā—ang Ṛg Veda—kay Paila at tinawag itong Bahvṛca. Ibinigay niya kay Vaiśampāyana ang kalipunan ng mga mantra ng Yajur na tinatawag na Nigada. Ang mga mantra ng Sāma Veda, na kilala bilang Chandoga-saṁhitā, ay itinuro niya kay Jaimini; at ang Atharva Veda na tinatawag na Atharvāṅgirasa ay ipinagkaloob niya sa minamahal niyang alagad na si Sumantu.

Verse 54

पैल: स्वसंहितामूचे इन्द्रप्रमितये मुनि: । बाष्कलाय च सोऽप्याह शिष्येभ्य: संहितां स्वकाम् ॥ ५४ ॥ चतुर्धा व्यस्य बोध्याय याज्ञवल्क्‍‍याय भार्गव । पराशरायाग्निमित्र इन्द्रप्रमितिरात्मवान् ॥ ५५ ॥ अध्यापयत् संहितां स्वां माण्डूकेयमृषिं कविम् । तस्य शिष्यो देवमित्र: सौभर्यादिभ्य ऊचिवान् ॥ ५६ ॥

Hinati ni Paila ang kanyang saṁhitā sa dalawa at itinuro kina Indrapramiti at Bāṣkala.

Verse 55

पैल: स्वसंहितामूचे इन्द्रप्रमितये मुनि: । बाष्कलाय च सोऽप्याह शिष्येभ्य: संहितां स्वकाम् ॥ ५४ ॥ चतुर्धा व्यस्य बोध्याय याज्ञवल्क्‍‍याय भार्गव । पराशरायाग्निमित्र इन्द्रप्रमितिरात्मवान् ॥ ५५ ॥ अध्यापयत् संहितां स्वां माण्डूकेयमृषिं कविम् । तस्य शिष्यो देवमित्र: सौभर्यादिभ्य ऊचिवान् ॥ ५६ ॥

Hinati ni Bāṣkala ang kanyang kalipunan sa apat at itinuro kina Bodhya, Yājñavalkya, Parāśara, at Agnimitra.

Verse 56

पैल: स्वसंहितामूचे इन्द्रप्रमितये मुनि: । बाष्कलाय च सोऽप्याह शिष्येभ्य: संहितां स्वकाम् ॥ ५४ ॥ चतुर्धा व्यस्य बोध्याय याज्ञवल्क्‍‍याय भार्गव । पराशरायाग्निमित्र इन्द्रप्रमितिरात्मवान् ॥ ५५ ॥ अध्यापयत् संहितां स्वां माण्डूकेयमृषिं कविम् । तस्य शिष्यो देवमित्र: सौभर्यादिभ्य ऊचिवान् ॥ ५६ ॥

Itinuro ni Indrapramiti na may pagpipigil-sa-sarili ang kanyang saṁhitā kay Māṇḍūkeya na rishi-makata; at ipinasa ito ng alagad niyang si Devamitra kina Saubhari at iba pa.

Verse 57

शाकल्यस्तत्सुत: स्वां तु पञ्चधा व्यस्य संहिताम् । वात्स्यमुद्गलशालीयगोखल्यशिशिरेष्वधात् ॥ ५७ ॥

Si Śākalya, anak ni Māṇḍūkeya, ay hinati ang kanyang saṁhitā sa lima at ipinagkatiwala kina Vātsya, Mudgala, Śālīya, Gokhalya, at Śiśira.

Verse 58

जातूकर्ण्यश्च तच्छिष्य: सनिरुक्तां स्वसंहिताम् । बलाकपैलजाबालविरजेभ्यो ददौ मुनि: ॥ ५८ ॥

Si Jātūkarṇya, alagad ni Śākalya, ay hinati sa tatlo ang saṁhitā na natanggap niya, dinagdagan ng ikaapat na bahagi na nirukta, at itinuro kina Balāka, ikalawang Paila, Jābāla, at Viraja.

Verse 59

बाष्कलि: प्रतिशाखाभ्यो वालखिल्याख्यसंहिताम् । चक्रे वालायनिर्भज्य: काशारश्चैव तां दधु: ॥ ५९ ॥

Tinipon ni Bāṣkali ang ‘Vālakhilya-saṁhitā’ mula sa lahat ng sangay ng Ṛg Veda. Tinanggap ito nina Vālāyani, Bhajya, at Kāśāra at iningatan sa linya ng paramparā.

Verse 60

बह्‌वृचा: संहिता ह्येता एभिर्ब्रह्मर्षिभिर्धृता: । श्रुत्वैतच्छन्दसां व्यासं सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥ ६० ॥

Sa ganitong paraan, ang iba’t ibang saṁhitā ng Ṛg Veda ay iningatan sa paramparā ng mga banal na brāhmaṇa na tulad ng mga brahmarṣi. Sa pagdinig lamang ng pamamahagi ng mga himnong Veda, napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan.

Verse 61

वैशम्पायनशिष्या वै चरकाध्वर्यवोऽभवन् । यच्चेरुर्ब्रह्महत्यांह: क्षपणं स्वगुरोर्व्रतम् ॥ ६१ ॥

Ang mga alagad ni Vaiśampāyana ay naging mga awtoridad na tinawag na Caraka-adhvaryu. Tinawag silang ‘Caraka’ sapagkat isinagawa nila ang mahihigpit na panata upang mapawi ang kasalanang brahma-hatyā ng kanilang guro.

Verse 62

याज्ञवल्‍क्यश्च तच्छिष्य आहाहो भगवन् कियत् । चरितेनाल्पसाराणां चरिष्येऽहं सुदुश्चरम् ॥ ६२ ॥

Minsan, sinabi ni Yājñavalkya, isa sa mga alagad niya: “O Bhagavan, gaano kalaki ang pakinabang mula sa mahihinang pagsisikap ng iyong mga alagad na kulang sa lakas? Ako mismo ang magsasagawa ng isang pambihira at napakahirap na penitensiya.”

Verse 63

इत्युक्तो गुरुरप्याह कुपितो याह्यलं त्वया । विप्रावमन्त्रा शिष्येण मदधीतं त्यजाश्विति ॥ ६३ ॥

Nang marinig ito, nagalit ang gurong si Vaiśampāyana at nagsabi: “Umalis ka rito! Sapat na ang sa iyo. O alagad na nang-iinsulto sa mga brāhmaṇa, ibalik agad ang lahat ng itinuro ko sa iyo.”

Verse 64

देवरातसुत: सोऽपि छर्दित्वा यजुषां गणम् । ततो गतोऽथ मुनयो दद‍ृशुस्तान् यजुर्गणान् ॥ ६४ ॥ यजूंषि तित्तिरा भूत्वा तल्ल‍ोलुपतयाददु: । तैत्तिरीया इति यजु:शाखा आसन् सुपेशला: ॥ ६५ ॥

Si Yājñavalkya, anak ni Devarāta, ay isinuka ang pangkat ng mga mantra ng Yajur Veda at umalis. Pagkaraan, ang mga alagad na tumingin dito nang may kasakiman ay nag-anyong mga ibong partridge (tittira) at pinulot ang lahat; kaya ang marikit na sangay ng Yajur ay tinawag na Taittirīya-saṁhitā.

Verse 65

देवरातसुत: सोऽपि छर्दित्वा यजुषां गणम् । ततो गतोऽथ मुनयो दद‍ृशुस्तान् यजुर्गणान् ॥ ६४ ॥ यजूंषि तित्तिरा भूत्वा तल्ल‍ोलुपतयाददु: । तैत्तिरीया इति यजु:शाखा आसन् सुपेशला: ॥ ६५ ॥

Dahil sa kasakiman, ang mga alagad ay naging mga ibong tittira at pinulot ang mga mantra ng Yajur; kaya ang napakagandang sangay na iyon ay tinawag na ‘Taittirīya’.

Verse 66

याज्ञवल्‍क्यस्ततो ब्रह्मंश्छन्दांस्यधिगवेषयन् । गुरोरविद्यमानानि सूपतस्थेऽर्कमीश्वरम् ॥ ६६ ॥

O brāhmaṇa Śaunaka, pagkatapos ay ninais ni Yājñavalkya na matuklasan ang mga bagong mantra ng Yajur na di man lamang alam ng kaniyang guro. Sa layuning ito, taimtim niyang sinamba ang makapangyarihang Panginoon na Araw.

Verse 67

श्रीयाज्ञवल्‍क्य उवाच ॐ नमो भगवते आदित्यायाखिलजगतामात्मस्वरूपेण कालस्वरूपेण चतुर्विधभूतनिकायानां ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तानामन्तर्हृदयेषु बहिरपि चाकाश इवोपाधिनाव्यवधीयमानो भवानेक एव क्षणलवनिमेषावयवोपचितसंवत्सरगणेनापामादान विसर्गाभ्यामिमां लोकयात्रामनुवहति ॥ ६७ ॥

Sinabi ni Śrī Yājñavalkya: Om, aking paggalang kay Bhagavān Āditya na nahahayag bilang araw. Ikaw ay iisa, bilang Ātman ng buong sanlibutan at bilang anyo ng Panahon; mula kay Brahmā hanggang sa talim ng damo, Ikaw ay nasa loob ng mga puso at nasa labas din na tulad ng langit, at hindi natatakpan ng huwad na pagkakakilanlan. Sa agos ng mga taon na binubuo ng maliliit na bahagi ng panahon—kṣaṇa, lava, at nimeṣa—Ikaw lamang ang nagpapatuyo ng tubig at muling nagbabalik nito bilang ulan, upang itaguyod ang paglalakbay ng daigdig.

Verse 68

यदु ह वाव विबुधर्षभ सवितरदस्तपत्यनुसवनमहर अहराम्नायविधिनोपतिष्ठमानानामखिलदुरितवृजिन बीजावभर्जन भगवत: समभिधीमहि तपन मण्डलम् ॥ ६८ ॥

O Savitā, pinakadakila sa mga deva, O Tapana na nagniningas! Sa mga sumasamba sa iyo nang tatlong ulit bawat araw ayon sa pamamaraang Veda na minana sa paramparā, sinusunog mo ang lahat ng kasalanan, lahat ng pagdurusa, at maging ang binhi ng pagnanasa. Kaya taimtim naming pinagninilayan ang iyong nagliliyab na bilog.

Verse 69

य इह वाव स्थिरचरनिकराणां निजनिकेतनानां मनइन्द्रियासु गणाननात्मन: स्वयमात्मान्तर्यामी प्रचोदयति ॥ ६९ ॥

Ikaw mismo ang naroroon bilang Panginoong nananahan sa puso ng lahat ng nilalang na gumagalaw at di-gumagalaw. Ikaw ang nagpapakilos sa isip, pandama, at prāṇa nila upang kumilos.

Verse 70

य एवेमं लोकमतिकरालवदनान्धकारसंज्ञाजगरग्रह गिलितं मृतकमिव विचेतनमवलोक्यानुकम्पया परमकारुणिक ईक्षयैवोत्थाप्याहरहरनुसवनं श्रेयसि स्वधर्माख्यात्मावस्थाने प्रवर्तयति ॥ ७० ॥

Ang daigdig ay nilamon ng sawa ng kadiliman na may nakapangingilabot na bibig, kaya naging walang malay na parang patay. Ngunit Ikaw, ang lubhang mahabagin, sa Iyong maawaing tingin ay ibinabangon ang natutulog na mga tao sa kaloob na paningin; at sa tatlong banal na sandhyā bawat araw, iniuugnay Mo ang mga banal sa landas ng sukdulang kabutihan, hinihikayat silang gampanan ang dharma na naglalagay sa kanila sa kalagayang espirituwal.

Verse 71

अवनिपतिरिवासाधूनां भयमुदीरयन्नटति परित आशापालैस्तत्र तत्र कमलकोशाञ्जलिभिरुपहृतार्हण: ॥ ७१ ॥

Gaya ng isang hari sa lupa, naglalakbay Ka sa lahat ng dako at nagkakalat ng takot sa mga di-matuwid. Iniaalay sa Iyo ng mga diyos ng mga direksiyon ang mga lotus at iba pang handog sa kanilang nakatiklop na mga palad.

Verse 72

अथ ह भगवंस्तव चरणनलिनयुगलं त्रिभुवनगुरुभिरभिवन्दितमहमयातयामयजुष्काम उपसरामीति ॥ ७२ ॥

Kaya, Panginoon, lumalapit akong may panalangin sa Iyong dalawang paang-lotus na iginagalang ng mga guro ng tatlong daigdig, sapagkat nais kong tumanggap ng mga mantra ng Yajur na di pa nalalaman ng iba; ipagkaloob Mo ito sa akin.

Verse 73

सूत उवाच एवं स्तुत: स भगवान् वाजिरूपधरो रवि: । यजूंष्ययातयामानि मुनयेऽदात् प्रसादित: ॥ ७३ ॥

Sinabi ni Sūta: Nalugod sa gayong pagpupuri, ang makapangyarihang diyos-araw ay nag-anyong kabayo at ipinagkaloob sa pantas na si Yājñavalkya ang mga yajur-mantra na dati’y di pa nalalaman sa lipunan ng tao.

Verse 74

यजुर्भिरकरोच्छाखा दशपञ्च शतैर्विभु: । जगृहुर्वाजसन्यस्ता: काण्वमाध्यन्दिनादय: ॥ ७४ ॥

Mula sa di-mabilang na daan-daang mantra ng Yajur Veda, binuo ng makapangyarihang rishi ang labinlimang sangay. Tinawag itong Vājasaneyī-saṁhitā sapagkat sinasabing nagmula sa balahibo ng kiling ng kabayo, at tinanggap sa linya ng pagmamana ng mga tagasunod nina Kāṇva, Mādhyandina at iba pang ṛṣi.

Verse 75

जैमिने: सामगस्यासीत् सुमन्तुस्तनयो मुनि: । सुत्वांस्तु तत्सुतस्ताभ्यामेकैकां प्राह संहिताम् ॥ ७५ ॥

Si Jaimini Ṛṣi, ang kinikilalang awtoridad ng Sāma Veda, ay may anak na si Sumantu, at ang anak ni Sumantu ay si Sutvān. Ipinahayag ni Jaimini sa bawat isa sa kanila ang magkakaibang bahagi ng Sāma-veda-saṁhitā.

Verse 76

सुकर्मा चापि तच्छिष्य: सामवेदतरोर्महान् । सहस्रसंहिताभेदं चक्रे साम्नां ततो द्विज ॥ ७६ ॥ हिरण्यनाभ: कौशल्य: पौष्यञ्जिश्च सुकर्मण: । शिष्यौ जगृहतुश्चान्य आवन्त्यो ब्रह्मवित्तम: ॥ ७७ ॥

Si Sukarmā, isa pang alagad ni Jaimini, ay isang dakilang iskolar. O brāhmaṇa, hinati niya ang makapangyarihang punò ng Sāma Veda sa isang libong saṁhitā. Pagkaraan, tatlong alagad ni Sukarmā—si Hiraṇyanābha na anak ni Kuśala, si Pauṣyañji, at si Āvantya na lubhang mataas sa pagkaunawa sa Brahman—ang nangasiwa sa mga mantra ng sāma.

Verse 77

सुकर्मा चापि तच्छिष्य: सामवेदतरोर्महान् । सहस्रसंहिताभेदं चक्रे साम्नां ततो द्विज ॥ ७६ ॥ हिरण्यनाभ: कौशल्य: पौष्यञ्जिश्च सुकर्मण: । शिष्यौ जगृहतुश्चान्य आवन्त्यो ब्रह्मवित्तम: ॥ ७७ ॥

Si Sukarmā, isa pang alagad ni Jaimini, ay isang dakilang iskolar. O brāhmaṇa, hinati niya ang makapangyarihang punò ng Sāma Veda sa isang libong saṁhitā. Pagkaraan, tatlong alagad ni Sukarmā—si Hiraṇyanābha na anak ni Kuśala, si Pauṣyañji, at si Āvantya na lubhang mataas sa pagkaunawa sa Brahman—ang nangasiwa sa mga mantra ng sāma.

Verse 78

उदीच्या: सामगा: शिष्या आसन् पञ्चशतानि वै । पौष्यञ्ज्यावन्त्ययोश्चापि तांश्च प्राच्यान् प्रचक्षते ॥ ७८ ॥

Ang limandaang alagad nina Pauṣyañji at Āvantya ay nakilala bilang mga mang-aawit ng Sāma Veda mula sa hilaga. Sa mga sumunod na panahon, ang ilan sa kanila ay tinawag din na mga mang-aawit mula sa silangan.

Verse 79

लौगाक्षिर्माङ्गलि: कुल्य: कुशीद: कुक्षिरेव च । पौष्यञ्जिशिष्या जगृहु: संहितास्ते शतं शतम् ॥ ७९ ॥

Ang limang iba pang alagad ni Pauṣyañji—Laugākṣi, Māṅgali, Kulya, Kuśīda, at Kukṣi—ay tumanggap ng tig-iisang daang saṁhitā.

Verse 80

कृतो हिरण्यनाभस्य चतुर्विंशतिसंहिता: । शिष्य ऊचे स्वशिष्येभ्य: शेषा आवन्त्य आत्मवान् ॥ ८० ॥

Si Kṛta, alagad ni Hiraṇyanābha, ay nagturo ng dalawampu’t apat na saṁhitā sa sarili niyang mga alagad; at ang natitira ay ipinasa ng pantas na si Āvantya na may ganap na pagsasakatuparan sa sarili.