Adhyaya 57: The Observance for Attaining Radiance: The Soma Kānti-Vrata

Verse 1

अगस्त्य उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि कान्तिव्रतम् अनुत्तमम् । यत्कृत्वा तु पुरा सोमः कान्तिमान् अभवत् पुनः ॥ ५७.१ ॥

อคัสตยะกล่าวว่า “ต่อจากนี้เราจักอธิบาย ‘กานติวรต’ อันยอดเยี่ยมยิ่ง; ด้วยการปฏิบัติในกาลก่อน โสมะ (พระจันทร์) จึงกลับมามีรัศมีอีกครั้ง”

Verse 2

यक्ष्मणा दक्षशापेन पुराक्रान्तो निशाकरः । एतच्चीर्त्वा व्रतं सद्यः कान्तिमानभवत् किल ॥ ५७.२ ॥

ครั้งหนึ่งนิศากร (พระจันทร์) ถูกยักษมะ (โรคซูบผอม) ครอบงำเพราะคำสาปของทักษะ; ครั้นได้ปฏิบัติวรตนี้แล้ว—เล่ากันว่า—ก็กลับมีรัศมีโดยฉับพลัน।

Verse 3

द्वितीयायां तु राजेन्द्र कार्त्तिकस्य सिते दिने । नक्तं कुर्वीत यत्नेन अर्चयन् बलकेशवम् ॥ ५७.३ ॥

ข้าแต่พระราชาผู้ประเสริฐ ในวันทุติยาแห่งปักษ์สว่างเดือนการ์ตติกะ พึงบำเพ็ญ ‘นักตะ’ (ฉันอาหารยามค่ำ) ด้วยความเพียร พร้อมทั้งบูชาพระพลเกศวะ।

Verse 4

बलदेवाय पादौ तु केशवाय शिरोऽर्चयेत् । एवमभ्यर्च्य मेधावी वैष्णवं रूपमुत्तमम् ॥ ५७.४ ॥

พึงบูชาพระบาทแด่พระพลเทวะ และบูชาพระเศียรแด่พระเกศวะ ครั้นบูชาโดยวิธีนี้แล้ว ผู้มีปัญญาย่อมนอบน้อมต่อรูปไวษณพอันสูงสุด

Verse 5

परस्वरूपं सोमाख्यं द्विकलं तद्दिने हि यत् । तस्यार्घं दापयेद्धीमान् मन्त्रेण परमेष्ठिनः ॥ ५७.५ ॥

ในวันนั้น สิ่งที่เรียกว่า ‘โสมะ’ อันมีสภาพเป็น ‘ปรสวรูปะ’ และประกอบด้วยสองส่วน (ทวิกละ) ผู้มีปัญญาพึงถวายอรฺฆยะด้วยมนตร์แด่ปรเมษฐิน

Verse 6

नमोऽस्त्वमृतरूपाय सर्वौषधिनृपाय च । यज्ञलोकाधिपतये सोमाय परमात्मने ॥ ५७.६ ॥

ขอนอบน้อมแด่โสมะผู้เป็นปรมาตมัน ผู้มีรูปเป็นอมฤต เป็นราชาแห่งสมุนไพรทั้งปวง และเป็นเจ้าแห่งโลกแห่งยัญ

Verse 7

अनेनैव च मार्गेण दत्त्वार्घ्यं परमेष्ठिनः । रात्रौ सविप्रो भुञ्जीत यवान्नं सघृतं नरः ॥ ५७.७ ॥

ด้วยวิธีเดียวกันนี้ ครั้นถวายอรฺฆยะแด่ปรเมษฐินแล้ว ในเวลากลางคืน ชายผู้นั้นพึงรับประทานอาหารข้าวบาร์เลย์คลุกเนยใส พร้อมกับพราหมณ์

Verse 8

फाल्गुनादिचतुष्के तु पायसं भोजयेच्छुचिः । शालिहोमं तु कुर्वीत कार्त्तिके तु यवैस्तथा ॥ ५७.८ ॥

ในสี่เดือนที่เริ่มด้วยเดือนผาลคุนะ ผู้บริสุทธิ์พึงถวายปายสะ (ข้าวน้ำนม) เป็นภักษา พึงทำโหมะด้วยข้าวศาลิ และในเดือนการ์ตติกะพึงทำเช่นนั้นด้วยข้าวบาร์เลย์

Verse 9

आषाढादिचतुष्के तु तिलहोमं तु कारयेत् । तद्वत् तिलान्नं भुञ्जीत एष एव विधिक्रमः ॥ ५७.९ ॥

ในช่วงสี่เดือนที่เริ่มตั้งแต่อาษาฒะ พึงประกอบพิธีโหมะด้วยงา และพึงบริโภคอาหารที่ปรุงด้วยงา—นี่แลเป็นลำดับพิธีที่กำหนดไว้

Verse 10

ततः संवत्सरे पूर्णे शशिनं कृतराजतं । सितवस्त्रयुगच्छन्नं सितपुष्पानुलेपनम् । एवमेव द्विजं पूज्य ततस्तं प्रतिपादयेत् ॥ ५७.१० ॥

ครั้นเมื่อครบหนึ่งปีแล้ว พึงจัดทำรูปพระจันทร์ด้วยเงิน ปกคลุมด้วยผ้าขาวสองผืน และเจิมประดับด้วยดอกไม้สีขาว ครั้นบูชาพราหมณ์แล้ว จึงมอบรูปนั้นแก่ท่าน

Verse 11

कान्तिमानपि लोकेऽस्मिन् सर्वज्ञः प्रियदर्शनः । त्वत्प्रसादात् सोमरूपिन् नारायण नमोऽस्तु ते ॥ ५७.११ ॥

ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ในโลกนี้ผู้คนย่อมเป็นผู้รุ่งเรือง รู้ทั่ว และน่าชมยิ่ง โอ้พระนารายณ์ผู้มีรูปเป็นโสมะ (จันทร์) ขอนอบน้อมแด่พระองค์

Verse 12

अनेन किल मन्त्रेण दत्त्वा विप्राय वाग्यतः । दत्तमात्रे ततस्तस्मिन् कान्तिमान् जायते नरः ॥ ५७.१२ ॥

เมื่อให้ทานแก่พราหมณ์ด้วยมนต์นี้เอง โดยสำรวมวาจา ครั้นให้ทานแล้วทันที ผู้นั้นย่อมบังเกิดความรุ่งเรืองผ่องใส

Verse 13

आत्रेयेणापि सोमेन कृतमेतत् पुरा नृप । तस्य व्रतान्ते सन्तुष्टः स्वयमेव जनार्दनः । यक्ष्माणमपनीयाशु अमृताख्यां कलां ददौ ॥ ५७.१३ ॥

ข้าแต่มหาราช ในกาลก่อน โสมะผู้สืบสายอัตริก็ได้ปฏิบัติพรตนี้ ครั้นสิ้นพรตแล้ว พระชนารทนะทรงพอพระทัย จึงทรงขจัดยักษมาโดยเร็ว และประทานส่วนหนึ่งที่เรียกว่า “อมฤตะ”

Verse 14

तां कलां सोमराजोऽसौ तपसा लब्धवानिति । सोमत्वं चागमत सोऽस्य ओषधीनां पतिर् बभौ ॥ ५७.१४ ॥

กล่าวกันว่าพระจันทรราชาองค์นั้นได้ส่วนอันนั้นมาด้วยตบะ; ครั้นบรรลุภาวะเป็นโสมแล้ว จึงเป็นเจ้าแห่งพืชสมุนไพรทั้งหลาย।

Verse 15

द्वितीयामश्विनौ सोमभुजौ कीर्त्येते तद्दिने नृप । तौ शेषविष्णू विख्यातौ मुख्यपक्षौ न संशयः ॥ ५७.१५ ॥

ข้าแต่มหาราช ในทิถีที่สอง อัศวินีทั้งสองได้รับการสรรเสริญว่าเป็นผู้เสวยโสม; ทั้งคู่นั้นเลื่องชื่อว่าเป็นเศษะและวิษณุ เป็นปักษ์หลักโดยไม่ต้องสงสัย।

Verse 16

न विष्णोर्व्यतिरिक्तं स्याद् दैवतं नृपसत्तम । नामभेदेन सर्वत्र संस्थितः परमेश्वरः ॥ ५७.१६ ॥

ข้าแต่มหาราชผู้ประเสริฐ ไม่มีเทวะใดดำรงอยู่นอกเหนือจากวิษณุ; ด้วยความต่างแห่งนาม พระผู้เป็นเจ้าสูงสุดทรงสถิตอยู่ทั่วทุกแห่ง।