Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

दक्षिणे सागरस्तद्वद्भद्रा नद्युत्तरे मता । एवं सीमासमायुक्तं क्षेत्रं द्वादशयोजनम्

dakṣiṇe sāgarastadvadbhadrā nadyuttare matā | evaṃ sīmāsamāyuktaṃ kṣetraṃ dvādaśayojanam

ทิศใต้เป็นมหาสมุทร และทิศเหนือถือว่าแม่น้ำภัทราเป็นขอบเขต เช่นนี้เมื่อประกอบด้วยเขตแดนแล้ว กเษตรอันศักดิ์สิทธิ์นี้แผ่กว้างสิบสองโยชนะ

दक्षिणेin the south
दक्षिणे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative singular: 'in the south'
सागरःthe ocean
सागरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; nominative singular
तद्वत्likewise
तद्वत्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय/तद्धितान्त)
Formअव्यय; उपमानार्थक (comparative particle): 'likewise/in the same way'
भद्राBhadrā (river)
भद्रा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; nominative singular (river-name)
नदीriver
नदी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; nominative singular; apposition to 'भद्रा'
उत्तरेin the north
उत्तरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative singular: 'in the north'
मताis considered/held to be
मता:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्यय (भूतकर्मणि कृदन्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; 'is considered' (agreeing with भद्रा नदी)
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)
सीमासमायुक्तम्endowed with boundaries
सीमासमायुक्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसीमा + सम् + युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुष: 'सीमाभिः समायुक्तम्' (endowed with boundaries); क्त-प्रत्यय PPP
क्षेत्रम्the kṣetra
क्षेत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
द्वादशयोजनम्twelve-yojana (in extent)
द्वादशयोजनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वादश + योजन (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगु-समास: 'twelve-yojana (in extent)'

Skanda (deduced from Prabhāsakṣetramāhātmya narrative style)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (sāgara–Bhadrā boundary)

Type: kshetra

Listener: Devī

Scene: A wide sacred map: the kṣetra shown as a band of land with the ocean to the south (waves, horizon) and a river to the north (flowing line), with a caption ‘dvādaśa-yojana’ indicating the total extent.

S
Sāgara (Ocean)
B
Bhadrā Nadī
P
Prabhāsa-kṣetra

FAQs

Pilgrimage in Purāṇic dharma is anchored in sacred geography; knowing the kṣetra’s limits supports disciplined, intentional worship.

Prabhāsa-kṣetra, measured and bounded by the ocean to the south and the Bhadrā river to the north.

No direct prescription; the verse provides the kṣetra’s extent (dvādaśa-yojana) for pilgrimage planning and kṣetra-understanding.