Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

रसातलगतामुर्वीं दृष्ट्वा देवो जनार्दनः । वाराहं रूपमास्थाय दंष्ट्राग्रेण वरानने । उत्क्षिप्य धरणीं मूर्ध्ना स्वस्थाने संन्यवेशयत्

rasātalagatāmurvīṃ dṛṣṭvā devo janārdanaḥ | vārāhaṃ rūpamāsthāya daṃṣṭrāgreṇa varānane | utkṣipya dharaṇīṃ mūrdhnā svasthāne saṃnyaveśayat

ครั้นทอดพระเนตรเห็นแผ่นดินจมลงสู่รสาตละ เทวะชนารทนะทรงอวตารเป็นวราหะ โอ้ผู้มีพักตร์งาม ทรงยกธรณีขึ้นด้วยปลายเขี้ยว แล้วทรงแบกไว้เหนือพระเศียร ก่อนจะทรงตั้งไว้ ณ ที่อันควรดังเดิม

rasātala-gatāmgone to the netherworld (rasātala)
rasātala-gatām:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootrasātala (प्रातिपदिक) + gata (कृदन्त, √gam गतौ)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्; कर्मणि विशेषणम्; 'रसातले गता' इति षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषभावः
urvīmthe earth
urvīm:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rooturvī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√dṛś (दर्शन)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund)
devaḥthe god
devaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्
janārdanaḥJanārdana (Viṣṇu)
janārdanaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootjanārdana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; देवस्य विशेषण/नाम
vārāhamboar (as)
vārāham:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootvārāha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्; 'रूपम्' इति विशेषणम्
rūpamform
rūpam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootrūpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्
āsthāyahaving assumed
āsthāya:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√sthā (स्थितौ) उपसर्गः आ-
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive); 'आ-√स्था' = to assume/take
daṃṣṭrāgreṇawith the tip of (his) tusk
daṃṣṭrāgreṇa:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootdaṃṣṭrā-agra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-एकवचनम्; करणम्; 'दंष्ट्रायाः अग्रेण' इति षष्ठी-तत्पुरुषः
varānaneO fair-faced one
varānane:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvara-ānana (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सम्बोधन-एकवचनम्; 'वरम् आननम् यस्याः' इति कर्मधारयः
utkṣipyahaving lifted up
utkṣipya:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√kṣip (क्षेपणे) उपसर्गः उत्-
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive)
dharaṇīmthe earth
dharaṇīm:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdharaṇī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्
mūrdhnāwith (his) head
mūrdhnā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootmūrdhan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया-एकवचनम्; करणम्
sva-sthānein its own place
sva-sthāne:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + sthāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम्; अधिकरणम्; 'स्वस्य स्थाने' इति षष्ठी-तत्पुरुषः
saṃnyaveśayatplaced/settled (it)
saṃnyaveśayat:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Root√viś (प्रवेशने) उपसर्गाः सम्-नि-; णिच् (causative)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; णिजन्त-प्रयोगः

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Kardamāla (implied narrative foundation)

Type: tirtha

Scene: Varāha—majestic boar-headed Viṣṇu—emerges from the cosmic waters, Earth-goddess (Bhūdevī) raised on the tusk-tip, then borne upon his head as he sets her in place; devas witness in reverent astonishment.

J
Janārdana (Viṣṇu)
V
Varāha
R
Rasātala
D
Dharaṇī (Earth)

FAQs

Divine intervention restores cosmic order; avatāra narratives ground the authority of sacred places and dharma in God’s protective action.

This verse provides the mythic backdrop; the tīrtha focus is Kardamāla within Prabhāsa-kṣetra.

None; it narrates the Varāha episode.