Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 35

ततः श्रुत्वा तथा देव्या स्नानार्थं तीर्थमुत्तमम् । तप्तोदकेनसंपूर्णं कृतं कुण्डं मनोरमम्

tataḥ śrutvā tathā devyā snānārthaṃ tīrthamuttamam | taptodakenasaṃpūrṇaṃ kṛtaṃ kuṇḍaṃ manoramam

ครั้นทรงสดับดังนั้น เทวีจึงเนรมิตตีรถะอันประเสริฐเพื่อการสรงสนาน เป็นสระงามรื่นรมย์ที่เต็มด้วยน้ำอุ่น

ततःthen
ततः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; देश/कालवाचक-क्रियाविशेषणम् (then/thereafter)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootश्रु (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययम्; पूर्वकालिक-क्रिया (having heard)
तथाthus
तथा:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषणम् (thus/so)
देव्याby the goddess
देव्या:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (by the goddess)
स्नान-अर्थम्for bathing
स्नान-अर्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी-तत्पुरुषः (स्नानाय अर्थः); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रयोजनवाचकः (for bathing)
तीर्थम्a sacred bathing place
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
उत्तमम्excellent
उत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तीर्थम् इति विशेषणम्
तप्त-उदकेनwith hot water
तप्त-उदकेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (तप्तम् उदकम्); नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (with hot water)
संपूर्णम्filled
संपूर्णम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-पूर्ण (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘filled/complete’ (agreeing with कुण्डम्)
कृतम्made
कृतम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘made’ (agreeing with कुण्डम्)
कुण्डम्a pond/tank
कुण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
मनोरमम्beautiful
मनोरमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमनोरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कुण्डम् इति विशेषणम्

Narrator (contextual purāṇic narration)

Tirtha: Unnamed Devī-kṛta Uṣṇodaka-kuṇḍa (as per this passage)

Type: kund

Scene: Devī, having heard the sages, manifests a beautiful kunda; warm water shimmers with steam, lotus buds appear, and the sages prepare to bathe; the atmosphere is miraculous yet serene.

D
Devī (Gaurī/Pārvatī)
T
Tīrtha
K
Kuṇḍa

FAQs

A tīrtha is not only a location but a divine gift—sacred geography arises to support dharma and pilgrim purity.

A newly formed ‘uttama tīrtha’—a manorama kuṇḍa filled with warm water—within Prabhāsakṣetra.

Snāna is the intended rite; the Goddess creates the kuṇḍa specifically for bathing.