Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

तां पश्यमानो विजने स रेमे परमद्युतिः । क्षामकण्ठश्च ब्रह्मर्षिस्तपोबलसमन्वितः

tāṃ paśyamāno vijane sa reme paramadyutiḥ | kṣāmakaṇṭhaśca brahmarṣistapobalasamanvitaḥ

เมื่อทอดพระเนตรนางในที่เปลี่ยวสงัดนั้น ผู้มีรัศมีอันยิ่งก็ยินดีนัก; ณ ที่นั้นพรหมฤๅษีผู้คอผอม แต่เปี่ยมด้วยพลังแห่งตบะ ก็สถิตอยู่

ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
पश्यमानःseeing; while looking at
पश्यमानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपश्यमान (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पश्/√दृश् ‘to see’ शानच्-प्रत्ययः, आत्मनेपदी)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; वर्तमानकाले कृदन्तः (present participle)
विजनेin a lonely place
विजने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootविजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
रेमेenjoyed; sported
रेमे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√रम् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
परम-द्युतिःone of supreme splendor
परम-द्युतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपरम (प्रातिपदिक) + द्युति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (परमा द्युतिः यस्य)
क्षाम-कण्ठःone with a thin/wan neck
क्षाम-कण्ठः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षाम (प्रातिपदिक) + कण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (क्षामः कण्ठः यस्य)
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
ब्रह्मर्षिःa brahmarṣi (great seer)
ब्रह्मर्षिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (ब्रह्मणः/ब्रह्मविदां ऋषिः)
तपः-बल-समन्वितःendowed with ascetic power and strength
तपः-बल-समन्वितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम्+अनु+√इ ‘to be endowed’ क्त)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (तपसा बलेन च समन्वितः)

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (contextual attribution)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Bhārgava presence)

Type: kshetra

Listener: Ṛṣis (contextual)

Scene: A radiant, emaciated-throated Brahmarṣi endowed with tapas beholds the maiden in solitude and feels delight; the scene is charged—tejas and temptation in a sacred grove.

B
Bhārgava (Cyavana)
S
Sukanyā

FAQs

Outer frailty can conceal immense spiritual potency; tapas is portrayed as a real force shaping events.

Prabhāsa-kṣetra, whose māhātmya foregrounds the presence of powerful sages and karmic consequences.

None; the verse highlights the nature of a tapasvī rather than a specific rite.