Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 30

येन क्षेत्रं समासाद्य निवृत्तिः परमा कृता । वस्तुलौल्याद्धि यः क्षेत्रे प्रतिग्रहरुचिस्तथा

yena kṣetraṃ samāsādya nivṛttiḥ paramā kṛtā | vastulaulyāddhi yaḥ kṣetre pratigraharucistathā

ผู้ใดมาถึงเขตศักดิ์สิทธิ์นี้แล้วปฏิบัตินิวฤตติอันสูงสุดอย่างแท้จริง คือการถอนใจจากความยึดถือ ผู้นั้นย่อมบรรลุความเกษมสูงสุด แต่ผู้ใดเพราะความละโมบในทรัพย์สิ่งของ จึงเกิดรสนิยมในการรับของกำนัล (ประติครหะ) ในเขตนี้—

येनby whom/whereby
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम
क्षेत्रम्the holy place/field
क्षेत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
समासाद्यhaving reached
समासाद्य:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्-आ-√सद् (धातु; ल्यप्/क्त्वान्त अव्ययकृदन्त)
Formक्त्वान्त (ल्यप्) अव्यय; पूर्वकालक्रिया (absolutive)
निवृत्तिःcessation/withdrawal
निवृत्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
परमाsupreme
परमा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (निवृत्तेः)
कृताdone/achieved
कृता:
Kriya-visheshana / Predicate adjective (विशेष्य-विशेषणभाव)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त; √कृ + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि/भावे प्रयोगः (predicate)
वस्तुobjects/things
वस्तु:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध) (within compound)
TypeNoun
Rootवस्तु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे प्रातिपदिक; समासपूर्वपद (compound member)
लौल्यात्from greed/attachment
लौल्यात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootलौल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; समासः: वस्तु-लौल्य (षष्ठी-तत्पुरुष)
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधान/हेतौ
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम
क्षेत्रेin the holy place
क्षेत्रे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
प्रतिग्रहacceptance (of gifts)
प्रतिग्रह:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध) (within compound)
TypeNoun
Rootप्रति-ग्रह (धातु √ग्रह् + उपसर्ग प्रति; प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे प्रातिपदिक; समासपूर्वपद (compound member)
रुचिःliking/interest
रुचिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरुचि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः: प्रतिग्रह-रुचि (षष्ठी-तत्पुरुष)
तथाlikewise/so
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)

Skanda (deduced)

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Scene: Two contrasted pilgrims at Prabhāsa: one sits calmly in meditation after darśana, possessions few, face luminous; the other clutches gifts with anxious eyes, surrounded by bundles, symbolizing vastu-lolya. A sage points toward the sea-tīrtha and temple, indicating the path of nivṛtti.

K
kṣetra (Prabhāsa-kṣetra)
N
nivṛtti
P
pratigrāha
V
vastu-laulya (greed)

FAQs

A tīrtha is meant for nivṛtti (inner turning away from greed), not for cultivating appetite for gain through gifts.

Prabhāsa-kṣetra, referred to as ‘kṣetra’ whose purpose is supreme spiritual withdrawal.

A moral prescription: practice nivṛtti in the kṣetra and avoid greed-driven acceptance of gifts.