Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 63

शिरस्तु पूजयेद्देवि आयुष्यं वर्चसेति वै । गायत्र्या तु शिखां पूज्य नैरृत्यां तु व्यवस्थिताम्

śirastu pūjayeddevi āyuṣyaṃ varcaseti vai | gāyatryā tu śikhāṃ pūjya nairṛtyāṃ tu vyavasthitām

โอเทวี พึงบูชา “ศิระ” ด้วยมนต์ “อายุษฺยํ วรฺจเส” และด้วยคาถา “คายตรี” พึงบูชา “ศิขา” ซึ่งตั้งอยู่ในทิศไนรฤติ

शिरःthe head
शिरः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
तुand/then
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (emphasis/contrast)
पूजयेत्should worship
पूजयेत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√पूज् (धातु; पूजायाम्)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
देविO Goddess
देवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
आयुष्यम्(the word/mantra) ‘āyuṣya’ (life-giving)
आयुष्यम्:
Karma (Object/uttered formula)
TypeNoun
Rootआयुष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/उच्चारण-विषय), एकवचन
वर्चसेfor radiance/splendour
वर्चसे:
Sampradana (Purpose/recipient)
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान/अर्थ), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-समाप्ति-निपात
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphasis/assurance)
गायत्र्याwith (the mantra) Gāyatrī
गायत्र्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगायत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
तुand/then
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
शिखाम्the topknot/crest (śikhā)
शिखाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
पूज्यhaving worshipped
पूज्य:
Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Root√पूज् (धातु; पूजायाम्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having worshipped’
नैरृत्याम्in the south-west (nairṛta)
नैरृत्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनैरृत्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
तुand/then
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
व्यवस्थिताम्situated/placed
व्यवस्थिताम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-अव-√स्था (धातु; स्थितौ) + क्त (प्रातिपदिक: व्यवस्थित)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

Skanda (deduced from Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narrative style)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Addressed as ‘devi’ (female interlocutor)

Scene: The worshipper offers to the head region with a mantra for longevity and radiance; then, facing the southwest quarter, empowers the śikhā with Gāyatrī, as Āditya’s light crowns the scene.

G
Gāyatrī

FAQs

Purity of mind and life-force is sought through mantra—longevity and radiance are treated as dharmic fruits of disciplined worship.

Prabhāsa-kṣetra, where such mantra-worship is presented as especially efficacious.

Head worship with the phrase ‘āyuṣyaṃ varcase’ and śikhā worship using the Gāyatrī, aligned to the southwest placement.