Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

अद्य पुण्यतिथिर्नाम वैशाखी पुण्यदा परा । यस्यामस्य पुरो भक्त्या नरः कुर्यात्प्रजागरम् । महाकालस्य देवस्य सौख्यं प्राप्नोत्यसंशयम्

adya puṇyatithirnāma vaiśākhī puṇyadā parā | yasyāmasya puro bhaktyā naraḥ kuryātprajāgaram | mahākālasya devasya saukhyaṃ prāpnotyasaṃśayam

เขากล่าวว่า “วันนี้เป็นตถีอันเป็นมงคลชื่อไวศาขี ผู้ประทานบุญยิ่งนัก ในวันนี้ หากผู้ใดเฝ้าตื่นตลอดราตรีด้วยภักติ ณ เบื้องหน้าพระมหากาละ ย่อมได้รับพระกรุณาและความผาสุกโดยไม่ต้องสงสัย”

अद्यtoday
अद्य:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
पुण्यतिथिःa holy lunar day
पुण्यतिथिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुण्य + तिथि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (पुण्या तिथिः); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
नामnamed, called
नाम:
Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) अर्थे ‘called/indeed’
वैशाखीVaiśākhī (day/festival)
वैशाखी:
Samjna (Name/संज्ञा)
TypeNoun
Rootवैशाखी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
पुण्यदाbestowing merit
पुण्यदा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्यद (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (वैशाखी)
पराsupreme, excellent
परा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण
यस्यान्on which (day)
यस्यान्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम
अस्यof this (god)
अस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन; निर्देशवाचक सर्वनाम
पुरःin the presence (in front)
पुरः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश-क्रियाविशेषण (adverb) ‘in front’
भक्त्याwith devotion
भक्त्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया; एकवचन
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
कुर्यात्should do
कुर्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
प्रजागरम्a night vigil
प्रजागरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्र + जागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन
महाकालस्यof Mahākāla
महाकालस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहाकाल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन
देवस्यof the god
देवस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन
सौख्यम्happiness, well-being
सौख्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसौख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
प्राप्नोतिattains
प्राप्नोति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formलट्; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
असंशयम्without doubt
असंशयम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअ + संशय (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

Deductive: Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating within Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya

Tirtha: Mahākāla (Mahākāleśvara)

Type: kshetra

Listener: The pilgrim/narrator (and by extension the audience)

Scene: A priest or local declares the day as Vaiśākhī, ‘supremely merit-giving’; devotees keep an all-night vigil before Mahākāla, lamps blazing, chanting rising, with an assurance of well-being.

M
Mahākāla
V
Vaiśākhī

FAQs

Sacred time (puṇya-tithi) amplifies devotion; a sincere vigil before Mahākāla is taught to yield assured auspiciousness.

Mahākāla’s presence is central; traditionally this points toward Mahākāla’s celebrated sphere such as Ujjain, though the precise tīrtha name is not stated in this verse.

Keeping a prajāgara (devotional night vigil) before Mahākāla on the Vaiśākhī holy tithi.