Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

स त्वं वद महाभाग कस्माद्देशात्समागतः । मम चित्तहरो वापि तीर्थे धर्मिष्ठसंश्रये

sa tvaṃ vada mahābhāga kasmāddeśātsamāgataḥ | mama cittaharo vāpi tīrthe dharmiṣṭhasaṃśraye

ดังนั้น โอ้ผู้มีบุญวาสนา จงบอกเถิดว่าเจ้ามาจากแคว้นใด และเหตุใด ณ ตีรถะนี้ อันเป็นที่พึ่งของผู้ทรงธรรมยิ่ง เจ้าจึงชิงเอาดวงใจของข้าไป

सःhe/that (you)
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वदtell; speak
वद:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
महाभागO fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: ‘महान् भागः यस्य’ (honorific)
कस्मात्from what
कस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
देशात्from (which) country/place
देशात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
समागतःarrived; come
समागतः:
Karta (Predicate/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-गम् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP) ‘समागत’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘त्वम्’ इत्यस्य विशेषणम्
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
चित्तहरःheart-stealing; captivating
चित्तहरः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचित्त (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘चित्तस्य हरः’
वाor
वा:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle)
अपिalso; even
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/सम्भावना-निपात (also/even)
तीर्थेin the sacred place
तीर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
धर्मिष्ठसंश्रयेin the refuge of the very righteous
धर्मिष्ठसंश्रये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्मिष्ठ (प्रातिपदिक) + संश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘धर्मिष्ठस्य संश्रयः’ (a refuge of the most righteous)

Menakā

Type: sangam

Listener: fortunate traveler/brāhmaṇa (addressed as mahābhāga)

Scene: Menakā, softened by attraction, questions a traveler at a sacred ford; the tīrtha is shown as serene—steps to water, a small shrine, and ascetics nearby.

M
Menakā
T
tīrtha

FAQs

Even in a holy place famed as a shelter of dharma, the aspirant may face distractions; the setting heightens the importance of inner restraint.

The verse praises the tīrtha as a ‘refuge of the most righteous,’ but does not specify its proper name in this excerpt.

No specific rite is stated; the emphasis is on the sanctity of the tīrtha and the ethical atmosphere associated with it.