Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

लघुना रक्ष्यमाणेन सर्वेषां च महात्मनाम् । नागरंध्रेण निष्क्रम्य पातालाच्चैव तत्क्षणात्

laghunā rakṣyamāṇena sarveṣāṃ ca mahātmanām | nāgaraṃdhreṇa niṣkramya pātālāccaiva tatkṣaṇāt

ด้วยการคุ้มครองของผู้พิทักษ์ผู้ว่องไว และเพื่อประโยชน์แห่งมหาตมะทั้งปวง เขาออกมาทาง ‘ช่องนาคร’ และในบัดดลก็ปรากฏพ้นจากปาตาละ

लघुनाby/with swift (one)
लघुना:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootलघु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ‘रक्ष्यमाणेन’ इति विशेषण
रक्ष्यमाणेनbeing protected (by)
रक्ष्यमाणेन:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु) + यमान (कर्मणि वर्तमान कृदन्त)
Formकर्मणि वर्तमान कृदन्त (present passive participle); पुंलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; करणभावे (being protected by)
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
महात्मनाम्of the great-souled ones
महात्मनाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formसमासः: महा-आत्मन् (कर्मधारय: ‘महान् आत्मा’); पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th), बहुवचन; ‘सर्वेषाम्’ इति विशेष्य
नागरंध्रेणthrough the city-opening/crevice
नागरंध्रेण:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनागर (प्रातिपदिक) + अन्ध्र/अन्ध्र (प्रातिपदिक: छिद्र/विवरार्थे ‘अन्ध्र’)
Formसमासः: नागर-अन्ध्र (तत्पुरुष: ‘नागरस्य अन्ध्रं/छिद्रम्’); नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/करण), एकवचन
निष्क्रम्यhaving emerged
निष्क्रम्य:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootनिस्-क्रम् (धातु) + ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having come out)
पातालात्from Pātāla (netherworld)
पातालात्:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवindeed
एव:
Kriyāviśeṣaṇa (Emphatic modifier/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis: indeed/just)
तत्क्षणात्immediately
तत्क्षणात्:
Kālādhi-kriyāviśeṣaṇa (Temporal adverbial/कालवाचक)
TypeIndeclinable
Rootतत् (सर्वनाम) + क्षण (प्रातिपदिक)
Formसमासः: तत्-क्षणात् (अव्ययीभाव: ‘तत्क्षणम्’ = immediately); पञ्चमी-प्रयोगे अव्ययवत् (immediately)

Sūta

Tirtha: Nāgarandhra (Nāgara-opening)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: A dramatic moment: a protected figure emerges instantly from the subterranean realm through a cleft/portal called Nāgarandhra, with astonished sages/brāhmaṇas nearby; the landscape hints at a sacred ford or shrine precinct.

H
Hāṭakeśvara (implied)
P
Pātāla
N
Nāgara-andhra (passage/opening)

FAQs

Divine presence is not limited by realms; Śiva can manifest instantly for devotees, revealing sacred ‘openings’ in the spiritual geography.

Hāṭakeśvara’s locale, described with Pātāla and a Nāgara-passage motif, within the Vārāṇasī/Kāśī tīrtha framework.

No explicit ritual is stated; the verse describes the deity’s swift emergence, reinforcing the importance of devotion and darśana.