Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 78

भर्तृयज्ञ उवाच । शिवरात्रिः समुत्पन्ना एवं भूमितले नृप । एवंविधं च माहात्म्यं तस्यास्ते परिकीर्तितम्

bhartṛyajña uvāca | śivarātriḥ samutpannā evaṃ bhūmitale nṛpa | evaṃvidhaṃ ca māhātmyaṃ tasyāste parikīrtitam

ภรรตฤยัชญะกล่าวว่า: “ข้าแต่พระราชา ศิวราตรีได้อุบัติขึ้นบนพื้นพิภพฉันนี้ และมหาตมยะอันยิ่งใหญ่ของวันนั้นก็ได้ประกาศแก่พระองค์แล้วดังนี้”

भर्तृयज्ञःBhartṛyajña (speaker)
भर्तृयज्ञः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक) + यज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (भर्तुः यज्ञः = Bhartṛyajña, proper name)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
शिवरात्रिःŚivarātri (night of Śiva)
शिवरात्रिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (शिवस्य रात्रिः)
समुत्पन्नाhas arisen; has occurred
समुत्पन्ना:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + उत् + √पद्/√पत् (धातु; ‘to arise’)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; विशेषणम् (qualifying शिवरात्रिः)
एवम्thus
एवम्:
Avyaya (Adverbial/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus, in this manner)
भूमितलेon the earth’s surface
भूमितले:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (भूमेः तलम् = surface of the earth); अधिकरणम्
नृपO king
नृप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन
एवंविधम्of this kind; such
एवंविधम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएवम् (अव्यय) + विध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (एवंविधम् = of such a kind)
and
:
Avyaya (Conjunction/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
माहात्म्यम्greatness; sacred merit
माहात्म्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमाहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन
तस्याःof it (Śivarātri)
तस्याः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (of it/her—referring to शिवरात्रिः)
तेto you
ते:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया/चतुर्थी-एकवचन रूपम् (enclitic); here: चतुर्थी (to you)
परिकीर्तितम्has been proclaimed/described
परिकीर्तितम्:
Kriya (Predicative/क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + √कीर्त् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) used predicatively: ‘has been fully described’

Bhartṛyajña

Tirtha: Śivarātri (as sacred observance)

Type: kshetra

Listener: a king (nṛpa)

Scene: A sage (Bhartṛyajña) addresses a seated king, gesturing as he declares the origin and greatness of Śivarātri; behind them a shrine lamp and a Śiva emblem suggest the topic’s sanctity.

B
Bhartṛyajña
Ś
Śivarātri

FAQs

Purāṇic dharma frames Śivarātri as a divinely established observance whose māhātmya is to be heard, remembered, and practiced.

This verse praises Śivarātri itself; a specific site is not named in this line.

No new ritual detail is prescribed here; it concludes the account of Śivarātri’s origin and greatness.