Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

यम उवाच । निमिषेणापि नो मर्त्यमानयामि महीतलात् । आयुःशेषेण विप्रेन्द्र पूर्णेनाथ त्यजामि न

yama uvāca | nimiṣeṇāpi no martyamānayāmi mahītalāt | āyuḥśeṣeṇa viprendra pūrṇenātha tyajāmi na

ยมกล่าวว่า: “แม้เพียงชั่วพริบตา เราก็มิได้นำมนุษย์ผู้เป็นมรรตัยออกจากพื้นพิภพ โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐ เรามิให้ผู้ใดละสังขาร จนกว่าส่วนที่เหลือแห่งอายุที่กำหนดไว้จะครบถ้วน”

yamaḥYama
yamaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वक्ता-निर्देश
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
nimiṣeṇaby a moment
nimiṣeṇa:
Karana (Measure/Instrument/करण)
TypeNoun
Rootnimiṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; प्रमाण/अवधि-अर्थे
apieven
api:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कार (even/also)
nanot
na:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
uindeed
u:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootu (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle; ‘indeed’)
martyamthe mortal (man)
martyam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmartya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ānayāmiI bring (take away)
ānayāmi:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootā-ṇī (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
mahītalātfrom the surface of the earth
mahītalāt:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootmahītala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; समासः: मही + तल (षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः)
āyuḥśeṣeṇaby the remaining lifespan
āyuḥśeṣeṇa:
Karana (Cause/Instrument/करण)
TypeNoun
Rootāyuḥ + śeṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः: आयुः-शेष (षष्ठी-तत्पुरुष)
viprendraO best of brāhmaṇas
viprendra:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvipra + indra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; समासः: विप्र-इन्द्र (षष्ठी-तत्पुरुष)
pūrṇenawhen (it is) complete / by completion
pūrṇena:
Karana (Instrument/Cause/करण)
TypeAdjective
Rootpūrṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (complete)
athathen
atha:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)
tyajāmiI abandon/leave
tyajāmi:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Roottyaj (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
nanot
na:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय

Yama (Dharmarāja)

Type: kshetra

Listener: Brāhmaṇa

Scene: Dharmarāja speaks with calm authority, gesturing as if weighing time itself; the brāhmaṇa listens, surprised, as the doctrine of allotted lifespan is revealed.

Y
Yama
D
Dharmarāja
B
Brāhmaṇa (viprendra)

FAQs

Life’s departure is governed by dharma and the completion of allotted lifespan; Yama acts by cosmic law, not whim.

The verse occurs within a Tīrthamāhātmya setting in Nāgarakhaṇḍa, but this specific line emphasizes dharma/āyus rather than naming a particular tīrtha.

No direct ritual is prescribed here; it establishes the doctrinal basis of karmic timing and dharmic order.