Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 45

आप्यायितं जगत्सर्वमाब्रह्मस्तंबसेवितम् । चातुर्मास्ये गृह स्थेन वानप्रस्थेन वा पुनः

āpyāyitaṃ jagatsarvamābrahmastaṃbasevitam | cāturmāsye gṛha sthena vānaprasthena vā punaḥ

ด้วยการปรนนิบัติอันนั้น โลกทั้งมวล—ตั้งแต่พระพรหมาไปจนถึงใบหญ้าเส้นหนึ่ง—ย่อมได้รับการหล่อเลี้ยงและค้ำจุน; ในกาลจาตุรมาสยะ จะเป็นคฤหัสถ์หรือวานปรัสถะ (ผู้อยู่ป่า) ก็ย่อมกระทำได้

आप्यायितम्is nourished/satisfied
आप्यायितम्:
Kriya (Predicate in passive sense/क्रिया)
TypeAdjective
Rootआ-√प्या (धातु) → आप्यायित (कृदन्त)
Formभूतकृत्-प्रत्ययान्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; जगत् इति विशेष्यः
जगत्the world
जगत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम् (neut.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
सर्वम्entire
सर्वम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; जगत् इति विशेषणम्
आ-ब्रह्म-स्तम्ब-सेवितम्served by all, from Brahmā down to a blade of grass
आ-ब्रह्म-स्तम्ब-सेवितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ (अव्यय) + ब्रह्म (प्रातिपदिक) + स्तम्ब (प्रातिपदिक) + सेवित (कृदन्त; √सेव्)
Formअव्ययीभाव-समासः: आ + (ब्रह्म-स्तम्ब) = ‘up to Brahmā and the grass/tuft’; तत्पश्चात् सेवितम् (P.P.P.), नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; जगत् इति विशेष्यः
चातुर्मास्येin Cāturmāsya
चातुर्मास्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
गृहस्थेनby a householder
गृहस्थेन:
Karana (Agent/means in passive/करण)
TypeNoun
Rootगृहस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्
वानप्रस्थेनby a forest-dweller
वानप्रस्थेन:
Karana (Agent/means in passive/करण)
TypeNoun
Rootवानप्रस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
वाor
वा:
Sambandha (Disjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्ययम् (disjunctive particle: or)
पुनःagain/further
पुनः:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषणम् (adverb), पुनरुक्ति/पुनरर्थे (again/further)

Skanda (deduced)

Scene: A symbolic vertical tableau: Brahmā above, humans in the middle (householder and forest-dweller), and grasses below, all connected by a flourishing sacred tree whose care ‘feeds’ the cosmos; monsoon season cues.

B
Brahmā
C
Cāturmāsya
G
Gṛhastha
V
Vānaprastha

FAQs

Dharma performed in sacred seasons benefits not only the individual but is envisioned as sustaining the cosmic order.

The teaching is framed as tīrtha-mahātmya but highlights Cāturmāsya-based service rather than naming a distinct pilgrimage spot in this verse.

Cāturmāsya service/worship is recommended for multiple āśramas, explicitly gṛhastha and vānaprastha.