Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

अणुमात्रमपि श्राद्धे यदि न स्याद्धि माक्षिकम् । नामापि कीर्तयेत्तस्य पितॄणां तुष्टये यतः

aṇumātramapi śrāddhe yadi na syāddhi mākṣikam | nāmāpi kīrtayettasya pitṝṇāṃ tuṣṭaye yataḥ

หากในพิธีศราทธะไม่มีแม้เพียงเศษธุลีของน้ำผึ้งจากผึ้ง ก็พึงอย่างน้อยเอ่ยนามของมัน เพราะถือกันว่าเป็นเหตุให้ปิตฤทั้งหลายเกิดความพอใจ

अणुमात्रम्even a tiny amount
अणुमात्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअणु (प्रातिपदिक) + मात्रा (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (अणोः मात्रा = a tiny measure)
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षाबोधक-अव्ययम् (even)
श्राद्धेin śrāddha
श्राद्धे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
यदिif
यदि:
Sambandha (Condition)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तबोधक-अव्ययम् (conditional: if)
not
:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (not)
स्यात्should be / were to be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
हिindeed/for
हि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic particle)
माक्षिकम्honey
माक्षिकम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमाक्षिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
नामthe name
नाम:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षाबोधक-अव्ययम् (even)
कीर्तयेत्one should mention
कीर्तयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकीर्त् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
तस्यof it (honey)
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
पितॄणाम्of the ancestors
पितॄणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
तुष्टयेfor satisfaction
तुष्टये:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootतुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (प्रयोजन/सम्प्रदान), एकवचनम्
यतःbecause
यतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय/सम्बन्ध-शब्द)
Formहेतुवाचक-अव्ययम् (because)

Skanda (deduced; exact speaker not explicit in snippet)

Scene: A poor but sincere householder performs śrāddha with simple offerings; lacking honey, he joins palms and clearly utters its name. The Pitṛs, shown as gentle luminous forms, become satisfied as sound-waves (akṣara) emanate from his mouth and reach them.

P
Pitṛs
Ś
Śrāddha
M
Mākṣika (bee-honey)

FAQs

Even when a ritual item is unavailable, dharma emphasizes intention and remembrance: naming the prescribed substance is treated as spiritually meaningful.

No particular tīrtha is named in this verse; it is a general śrāddha rule within a Tīrthamāhātmya discourse.

If honey cannot be included materially, one should at least speak its name during śrāddha for pitṛ-tuṣṭi.