Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

पितॄंस्तान्विनयोपेतान्प्रणिपातपुरःसरान् । विधिः प्रोवाच राजेंद्र सांत्वयञ्श्लक्ष्णया गिरा

pitṝṃstānvinayopetānpraṇipātapuraḥsarān | vidhiḥ provāca rājeṃdra sāṃtvayañślakṣṇayā girā

ข้าแต่พระราชา ครั้นวิธี (พระพรหมา)ทอดพระเนตรเหล่าปิตฤผู้เปี่ยมด้วยความนอบน้อม และมีการกราบลงเป็นเบื้องหน้า พระองค์จึงตรัสปลอบโยนด้วยถ้อยคำอ่อนโยน

पितॄन्the Pitṛs/ancestors
पितॄन्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
तान्those
तान्:
कर्म (appositional)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; पितॄन् इत्यस्य विशेषण/अन्वयः
विनय-उपेतान्endowed with humility
विनय-उपेतान्:
कर्म (object-qualifier)
TypeAdjective
Rootविनय (प्रातिपदिक) + उपेत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः (विनयेन उपेताः)
प्रणिपात-पुरःसरान्preceded by prostration (having bowed first)
प्रणिपात-पुरःसरान्:
कर्म (object-qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रणिपात (प्रातिपदिक) + पुरःसर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः (प्रणिपातः पुरः यस्य/प्रणिपातं पुरः कृत्वा)
विधिःBrahmā (Vidhi)
विधिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ब्रह्मा-पर्यायः
प्रोवाचsaid/spoke
प्रोवाच:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Rootप्र-√वच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; कर्मधारयः (राजा एव इन्द्रः)
सान्त्वयन्comforting/conciliating
सान्त्वयन्:
कर्ता (subject-qualifier; manner)
TypeVerb
Rootसम्-√त्वि/त्वय्? (धातु) → सान्त्वयत् (कृदन्त)
Formवर्तमान-कृदन्तः (शतृ/Present active participle), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुंलिङ्गे; विधिः इत्यस्य विशेषणम्
श्लक्ष्णयाwith gentle
श्लक्ष्णया:
करण (Instrument/means)
TypeAdjective
Rootश्लक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (गिरा इति)
गिराspeech/words
गिरा:
करण (Instrument/means)
TypeNoun
Rootगिर्/गिरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

Narrator (addressing a king—rājendra—within the frame dialogue)

Tirtha: Vidhisadana (Brahmaloka)

Type: kshetra

Listener: Rājendra (explicitly addressed: ‘rājendra’)

Scene: Brahmā addresses the prostrating Pitṛs with a calm, reassuring gesture; the Pitṛs remain bowed, their faces softened by relief as order is restored.

B
Brahmā (Vidhī)
P
Pitṛs

FAQs

Humility invites guidance; compassionate speech from authority restores balance and clarifies dharma.

No specific earthly tīrtha is named in this verse; it is a narrative transition to Brahmā’s instruction.

None directly; it emphasizes proper demeanor—praṇipāta and respectful approach.