Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

ययौ गाधिगृहं शीघ्रं कामबाणप्रपीडितः । तं दृष्ट्वा सहसा प्राप्तमृचीकं भृगु सत्तमम् । संमुखः प्रययौ तूर्णं गाधिः पार्थिवसत्तमः

yayau gādhigṛhaṃ śīghraṃ kāmabāṇaprapīḍitaḥ | taṃ dṛṣṭvā sahasā prāptamṛcīkaṃ bhṛgu sattamam | saṃmukhaḥ prayayau tūrṇaṃ gādhiḥ pārthivasattamaḥ

ถูกศรแห่งกามะทิ่มแทง เขารีบไปยังเรือนของคาธี ครั้นเห็นฤจีกะ—ผู้ประเสริฐยิ่งในหมู่ภฤคุ—มาถึงโดยฉับพลัน พระเจ้าคาธี ผู้เลิศในหมู่กษัตริย์ ก็เร่งออกไปต้อนรับต่อหน้า

ययौwent
ययौ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
गाधिगृहम्Gādhi's house
गाधिगृहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगाधि (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (गृह-शब्द), द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गाधेः गृहं)
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Adverbial (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रयोग (adverbial accusative); क्रियाविशेषण
कामबाणप्रपीडितःtormented by the arrows of love
कामबाणप्रपीडितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाम (प्रातिपदिक) + बाण (प्रातिपदिक) + प्र + पीड् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (काम-बाण) षष्ठी-तत्पुरुष + प्रपीडित (पीडित)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मपद
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया
सहसाsuddenly
सहसा:
Adverbial (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय; आकस्मिकत्ववाचक क्रियाविशेषण (suddenly)
प्राप्तम्arrived
प्राप्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ऋचीकम्-विशेषणम्
ऋचीकम्Ṛcīka
ऋचीकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootऋचीक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; दृष्टेः कर्म
भृगुसत्तमम्the best of the Bhṛgus
भृगुसत्तमम्:
Apposition (Samānādhikaraṇa)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भृगूणां सत्तमः)
संमुखःfacing (him)
संमुखः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंमुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; गाधेः विशेषणम्
प्रययौwent forth/approached
प्रययौ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + या (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
तूर्णम्swiftly
तूर्णम्:
Adverbial (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रयोग (adverbial accusative); क्रियाविशेषण
गाधिःGādhi
गाधिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगाधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पार्थिवसत्तमःbest of kings
पार्थिवसत्तमः:
Apposition (Samānādhikaraṇa)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पार्थिवानां सत्तमः)

Deductive/Contextual Narration (Purāṇic narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Nāgara-khaṇḍa narration)

Scene: Ṛcīka, radiant yet austere, strides swiftly toward the king’s palace, visibly ‘pierced by desire’ yet composed. King Gādhi, crowned and dignified, steps forward quickly from the doorway with folded hands, welcoming the sage face-to-face.

Ṛcīka
G
Gādhi
B
Bhṛgu
K
Kāma

FAQs

Even amid personal impulses, dharma requires prompt honor to a holy guest—hospitality and reverence safeguard righteousness.

The broader chapter belongs to Tīrthamāhātmya (praise of sacred place), but this verse functions as narrative framing; the tīrtha name is not explicit in the line.

Implicit atithi-satkāra (receiving and honoring a brāhmaṇa guest), elaborated in the following verse.