Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

सुरथाख्यः प्रसिद्धोऽत्र सूर्यवंशसमुद्भवः । ततो वसिष्ठमासाद्य स चात्मीयं पुरो हितम् । प्रोवाच प्रणतो भूत्वा बाष्पव्याकुललोचनः

surathākhyaḥ prasiddho'tra sūryavaṃśasamudbhavaḥ | tato vasiṣṭhamāsādya sa cātmīyaṃ puro hitam | provāca praṇato bhūtvā bāṣpavyākulalocanaḥ

กษัตริย์ผู้เลื่องชื่อชื่อสุรถะ ผู้กำเนิดในวงศ์สุริยะ ครั้นแล้วได้เข้าไปหาพระวสิษฐะ ปุโรหิตประจำราชวงศ์ของตน เขากราบลงด้วยความนอบน้อม ดวงตาพร่าไปด้วยน้ำตา แล้วทูลกล่าว

सुरथाख्यःnamed Suratha
सुरथाख्यः:
Viśeṣaṇa (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसुरथाख्य (प्रातिपदिक; सुरथ + आख्य)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masc., Nom. sg.); तत्पुरुषः (“named Suratha”)
प्रसिद्धःwell-known
प्रसिद्धः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्र + √सिध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masc., Nom. sg.; adjectival past participle)
अत्रhere
अत्र:
Deśa-adhikaraṇa (Locative adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb of place)
सूर्यवंशसमुद्भवःborn in the Solar dynasty
सूर्यवंशसमुद्भवः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसूर्यवंशसमुद्भव (प्रातिपदिक; सूर्य + वंश + समुद्भव)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masc., Nom. sg.); तत्पुरुषः (“born from the Solar dynasty”)
ततःthen
ततः:
Kāla-adhikaraṇa (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (then/thereafter)
वसिष्ठम्Vasiṣṭha
वसिष्ठम्:
Karma (Object of gerund action)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Masc., Acc. sg.)
आसाद्यhaving approached
आसाद्य:
Kriyā (Conjunctive action)
TypeVerb
Rootआ + √सद् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive: having approached)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masc., Nom. sg.)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
आत्मीयम्his own
आत्मीयम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootआत्मीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Masc., Acc. sg.; agreeing with पुरोहितम्)
पुरोहितम्family priest
पुरोहितम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootपुरोहित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Masc., Acc. sg.)
प्रोवाचsaid; spoke
प्रोवाच:
Kriyā (Main predicate)
TypeVerb
Rootप्र + √वच् (धातु)
Formलिट् लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन (Perfect, 3rd sg.)
प्रणतःbowed down
प्रणतः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्र + √नम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masc., Nom. sg.; agreeing with सः)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriyā (Conjunctive action)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund: having become)
बाष्पव्याकुललोचनःwith eyes troubled by tears
बाष्पव्याकुललोचनः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootबाष्पव्याकुललोचन (प्रातिपदिक; बाष्प + व्याकुल + लोचन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masc., Nom. sg.); कर्मधारयः (“eyes that are agitated with tears”)

Narrator

Scene: King Suratha, dispossessed, approaches sage Vasiṣṭha with folded hands; his eyes are filled with tears; the sage sits in an āśrama amid sacred fires and students.

S
Suratha
V
Vasiṣṭha
S
Sūryavaṃśa

FAQs

In crisis, humility before a realized guru and adherence to dharma becomes the doorway to restoration and higher good.

Not named in this verse; it introduces a royal episode within the chapter’s tīrtha-mahātmya framework.

None; it sets up guru-counsel, which typically leads to vows, worship, or pilgrimage in subsequent verses.