Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 57

ततस्तं व्याधिना ग्रस्तं ज्ञात्वात्र क्षेत्रसंश्रयम् । आजग्मुस्त्वरिताः सर्वे व्याकुलेनांतरात्मना

tatastaṃ vyādhinā grastaṃ jñātvātra kṣetrasaṃśrayam | ājagmustvaritāḥ sarve vyākulenāṃtarātmanā

ครั้นเมื่อทราบว่าเขาถูกโรคาพาธครอบงำและมาพึ่งพิงในกษेत्रอันศักดิ์สิทธิ์นี้ ทุกคนก็รีบรุดไปโดยพลัน ด้วยดวงใจภายในอันร้อนรนทุกข์ระทม

ततःthen; thereafter
ततः:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध-काल/देश)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) — 'then/from there'
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Accusative singular)
व्याधिनाby disease
व्याधिना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootव्याधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Instrumental singular)
ग्रस्तम्afflicted; seized
ग्रस्तम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootग्रस् (धातु) → ग्रस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'seized/afflicted'
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Sambandha (पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive) — 'having known'
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक क्रियाविशेषण) — 'here'
क्षेत्रसंश्रयम्one who has taken refuge in the holy place
क्षेत्रसंश्रयम्:
Karma (Object-apposition/कर्म-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक) + संश्रय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (क्षेत्रस्य संश्रयः), पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'one who has taken refuge in the sacred place/field'
आजग्मुःthey came
आजग्मुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + गम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम
त्वरिताःhurried
त्वरिताः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootत्वरित (प्रातिपदिक; कृदन्त/विशेषण)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृविशेषण
सर्वेall (of them)
सर्वे:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Nominative plural)
व्याकुलेनwith a distressed
व्याकुलेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootव्याकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; 'with (a) distressed...'
अन्तरात्मनाinner self; mind
अन्तरात्मना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअन्तरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (अन्तरः आत्मा), पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; 'with inner self/mind'

Sūta (continuing narration)

Tirtha: Kāmeśvarapura-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Scene: A group of anxious companions rush toward a sacred settlement after hearing that a revered figure has been struck by disease and has taken refuge in the kṣetra; dust of the road, hurried steps, worried faces, temple spires in the distance.

S
Sūta
D
Devas
S
Smara (Kāmadeva)
K
Kṣetra (holy region)

FAQs

A kṣetra (sacred region) is portrayed as a refuge and remedial space where cosmic and personal afflictions are addressed.

The verse refers to “this kṣetra” without naming it in the snippet; the broader adhyāya context identifies the specific sacred locale.

No explicit rite is stated here; the implied practice is seeking refuge/approach to the sacred kṣetra (tīrtha-oriented movement).