Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

स त्वं तासां विघातार्थमुपायं भूप चिंतय । येन तां पांसुभिर्भूमिं पूरयामः समंततः

sa tvaṃ tāsāṃ vighātārthamupāyaṃ bhūpa ciṃtaya | yena tāṃ pāṃsubhirbhūmiṃ pūrayāmaḥ samaṃtataḥ

“ฉะนั้น ข้าแต่พระราชา โปรดทรงดำริอุบายเพื่อขัดขวางเหล่า ‘มารดา’ (มาตฤกา) เหล่านั้น เพื่อที่พวกเราจะได้ถมผืนดินนั้นด้วยธุลีให้เต็มโดยรอบทุกทิศ”

सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
त्वम्you
त्वम्:
Sambodhana/Prayojya (Addressed/सम्बोधनार्थ)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तासाम्of them
तासाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम
विघात-अर्थम्for (their) removal/relief
विघात-अर्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootविघात (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; चतुर्थी-तत्पुरुषार्थकः (‘विघाताय’ = for removal/obstruction)
उपायम्a means / method
उपायम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउपाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
भूपO king
भूप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचनम् (vocative)
चिन्तयthink / devise
चिन्तय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formलोट्-लकारः (आज्ञार्थ/imperative), मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
येनby which
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-प्रयोगः (relative)
ताम्that (her/it)
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
पांसुभिःwith dust
पांसुभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपांसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
भूमिम्the ground/earth
भूमिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
पूरयामःwe fill
पूरयामः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपूर् (धातु)
Formलट्-लकारः (वर्तमान), उत्तम-पुरुषः, बहुवचनम्, परस्मैपदम्; causative sense in usage (‘to fill’)
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततस् (अव्यय)
Formअव्ययम्; सर्वतोभावे क्रियाविशेषणम् (all around)

Vyaṃtaras/Bhūtas (petitioning King Kuśa; collective speech implied)

Type: kshetra

Listener: Sages (frame implied)

Scene: Vyaṃtaras address King Kuśa with urgent gestures, pointing toward the distant sacred field; the king appears thoughtful, hand to chin, contemplating a dhārmic solution.

K
King Kuśa
M
Mātṛgaṇa (implied by ‘tāsām’)
V
Vyaṃtaras/Bhūtas (speakers)

FAQs

Hostile intent seeks ‘strategies,’ but sacred power (here, the Mātṛs) stands as a moral boundary protecting dharmic spaces.

The Nāgarakhaṇḍa tīrtha whose ground is being targeted for filling with dust; the verse does not specify the place-name.

None; it is a strategic request within the story, not a dhārmic injunction.